◄ روابط ایران و کره جنوبی از شکوفایی پسابرجام تا رکود تحریمی؛ چه بر سر قراردادهای میلیارد دلاری آمد؟

روابط اقتصادی ایران و کره جنوبی که در سال ۱۳۹۵ و در فضای خوش بینانه پسابرجام به اوج رسیده بود، طی سال های بعد با تحولات سیاسی و بازگشت تحریم ها مسیر متفاوتی را تجربه کرد. آنچه با امضای تفاهم نامه های چندمیلیارد دلاری در حوزه کشتی سازی، فولاد و خودروسازی آغاز شد، امروز در اسفند ۱۴۰۴ به سطحی حداقلی از تعاملات اقتصادی رسیده و چشم انداز روشنی برای احیای آن دیده نمی شود.

دوران طلایی همکاری ها در سال ۱۳۹۵

به گزارش تین نیوز، در اردیبهشت و خرداد ۱۳۹۵ و همزمان با سفر رئیس جمهور وقت کره جنوبی به تهران، روابط دو کشور وارد مرحله ای کم سابقه شد. در آن مقطع، ۸۱ شرکت کره ای در ۹ شاخه صنعتی در نمایشگاهی در تهران حضور یافتند و مجموعه ای از توافق های کلان میان دو کشور به امضا رسید.

در مجموع ۱۸ تا ۱۹ تفاهمنامه همکاری در حوزه های حمل ونقل دریایی، نفت، گاز، پتروشیمی، انرژی، فناوری و همکاری های فرهنگی امضا شد. این توافق ها امید به ورود گسترده سرمایه گذاری خارجی و انتقال فناوری پیشرفته به ایران را تقویت کرده بود.

در بخش کشتی سازی، شرکت های Hyundai Mipo Dockyard و Daewoo Shipbuilding & Marine Engineering قراردادهایی به ارزش تقریبی ۲.۴ میلیارد دلار برای ساخت کشتی های تجاری و نفتی و همچنین احداث کارخانه کشتی سازی در ایران امضا کردند.

در صنعت فولاد، شرکت POSCO تفاهمنامه ای برای مشارکت در احداث کارخانه فولاد ۱.۶ میلیارد دلاری در چابهار با هدف انتقال فناوری FINEX منعقد کرد.

در حوزه خودروسازی نیز همکاری میان شرکت های ایرانی و هیوندای برای تولید نسل جدید کامیون، اتوبوس و مینی بوس در دستور کار قرار گرفت. این مجموعه توافق ها، سال ۱۳۹۵ را به نقطه اوج روابط اقتصادی تهران و سئول تبدیل کرد.

نقطه عطف ۱۳۹۷؛ خروج آمریکا از برجام

با خروج یک جانبه آمریکا از برجام در سال ۱۳۹۷ و بازگشت تحریم های ثانویه، مسیر روابط اقتصادی ایران و کره جنوبی به طور محسوسی تغییر کرد. شرکت های کره ای که ارتباطات گسترده مالی با بازار آمریکا داشتند، برای اجتناب از مجازات های تحریمی، همکاری با ایران را کاهش داده یا متوقف کردند.

بخش های بانکی، نفتی و صنعتی بیشترین آسیب را دیدند و بسیاری از پروژه های بزرگ عملاً از مرحله تفاهمنامه فراتر نرفتند.

سرنوشت قراردادهای میلیارد دلاری

بررسی روند اجرای توافق ها نشان می دهد که بخش قابل توجهی از تفاهمنامه های امضاشده در سال ۱۳۹۵ هرگز به مرحله عملیاتی کامل نرسید. پروژه های کشتی سازی، انتقال فناوری فولاد و برخی همکاری های صنعتی به دلیل محدودیت های مالی، دشواری انتقال فناوری و فشار تحریم ها متوقف شدند یا به حالت تعلیق درآمدند.

همزمان، آمارهای تجاری نیز از کاهش چشمگیر مبادلات دو کشور پس از سال ۱۳۹۷ حکایت دارد؛ به گونه ای که کره جنوبی از یکی از شرکای مهم تجاری ایران به بازیگری با حداقل تعامل اقتصادی تبدیل شد.

تنش های سیاسی و مسأله دارایی های بلوکه شده

در سال های بعد، موضوع دارایی های بلوکه شده ایران در بانک های کره جنوبی به یکی از محورهای اصلی اختلاف تبدیل شد. برخی رخدادها از جمله توقیف کشتی های کره ای در آب های منطقه ای، به افزایش تنش های سیاسی دامن زد و روابط دو کشور را پیچیده تر کرد.

این تحولات نشان داد که روابط اقتصادی بدون پشتوانه سیاسی پایدار، در برابر شوک های ژئوپلیتیکی آسیب پذیر است.

وضعیت کنونی در اسفند ۱۴۰۴

در حال حاضر و تا تاریخ ۳ اسفند ۱۴۰۴، روابط اقتصادی و صنعتی ایران و کره جنوبی در سطحی بسیار محدود قرار دارد. تداوم تحریم ها، عدم احیای توافق هسته ای و نبود کانال های بانکی پایدار، مانع بازگشت به فضای همکاری گسترده سال ۱۳۹۵ شده است.

چشم انداز آینده این روابط به تحولات کلان سیاسی و توافقات بین المللی وابسته است و بدون تغییر در ساختار تحریم ها، احتمال بازگشت به دوران پررونق پسابرجام اندک به نظر می رسد.

روابط کره جنوبی و ایران در یک نگاه

در ادامه، مقایسه ای میان وضعیت گذشته و امروز این روابط بر اساس شاخص های کلیدی ارائه شده است:

تحلیل وضعیت فعلی

روند نزولی تجارت: بر اساس گزارش اتاق مشترک ایران و کره جنوبی، اگرچه در سال ۲۰۲۴ صادرات غیرنفتی ایران به کره جنوبی با رشد ۱۸۰ درصدی به ۸.۶ میلیون دلار رسید، اما این روند در سال ۲۰۲۵ دوام نیاورد و در چهار ماه نخست سال جاری، صادرات ایران به این کشور با کاهش ۸۴ درصدی مواجه شده است . این ارقام نشان دهنده ناپایداری روابط تجاری تحت تأثیر عوامل سیاسی و اقتصادی است.

چالش های اصلی: تحریم های بین المللی و محدودیت های بانکی همچنان به عنوان مهم ترین موانع پیش روی گسترش همکاری ها هستند . مسائل ژئوپلیتیکی منطقه نیز بر فضای کلی این روابط سایه افکنده است.

چشم انداز محدود همکاری های صنعتی: برخلاف فضای پررونق سال ۱۳۹۵ که قراردادهای بزرگی در صنایع سنگین امضا شد، امروز خبری از آن همکاری های کلان نیست. با این حال، هنوز نشانه هایی از تعاملات محدود و هدفمند دیده می شود؛ برای مثال، قرار است در فروردین ۱۴۰۵ یک هیات تجاری از ایران در نمایشگاه تخصصی دارویی کره جنوبی (KoreaPharm) حضور یابد . این نشان می دهد که همکاری ها اگرچه در سطح بسیار پایین تری قرار دارند، اما در حوزه های خاص و دانش بنیان به طور کامل قطع نشده اند.

در مجموع، می توان گفت که روابط ایران و کره جنوبی از دوران طلایی و پرفروغ سال ۱۳۹۵ فاصله زیادی گرفته و وارد مرحله ای از رکود و احتیاط شده است که عمدتاً تحت تأثیر عوامل بین المللی و تحریم ها قرار دارد.

به گزارش تین نیوز، روابط ایران و کره جنوبی در فاصله سال های ۱۳۹۵ تا ۱۴۰۴ مسیری از اوج همکاری های میلیارد دلاری تا رکود و سردی روابط را طی کرده است. تجربه این دوره نشان می دهد که سرمایه گذاری های کلان خارجی در اقتصاد ایران، به شدت تحت تأثیر تحولات ژئوپلیتیکی و ساختار تحریم های بین المللی قرار دارد و پایداری آن بدون ثبات سیاسی بلندمدت دشوار خواهد بود.