◄ آشنایی با انواع لنج

  ۲ـ حُوری :

سمعه جهازی بود که در گذشته مورد استفاده قرار می‏ گرفت و برای نصب بادبان بسیار مناسب بود ولی برای قراردادن موتور به بدنه اش به کار نمی‏ خورد.

  ۴ـ بِتیل

 بتیل یک نوع جهاز ماهی‏گیری است که در گذشته برای ماهیگیری از آن استفاده می‏ شد.

۵ـ شُوعی

شوعی جهازهای کوچکی بودند که هم با بادبان حرکت می کردند و هم با پارو.. از نوع شوعی امروزه هم وجود دارد ولی بر روی آن موتور گذاشته اند.

۶ـ کَتِر

کتر قایق کوچکی است که گنجایش دو یا سه نفر را دارا می ‏باشد. در حقیقت قایق نفر بر مخصوص ناخداست ، او را در زمان درخواست به کشتی یا ساحل می‏ رساند. در قدیم لنج های بزرگ آن را همراه می بردند تا اگر یکی از خدمه به دریا سقوط کند به وسیله آن که وزن کمتری دارد و می‏ شود به سرعت آن را از کشتی جدا و به دریا انداخت او را نجات دهند. قبلا اگر جهاز کتر نداشت نجار کشتی در حین مسافرت طولانی که معمولا تا هندوستان ۲۰ روز طول می ‏کشید یک کتر برای کشتی می‏ ساخت.

۷ـ تَشاله

چون لنج آب خور زیادی دارد و نمی ‏تواند کاملا به ساحل برسد بیش‏تر بار لنج را با تشاله که می توانست تا نزدیک ساحل برود به مقصد می‏ رسانده اند.

۸ـ ماشُوه

ماشوه (قایق ‎نجات) را در زمان عادی یک وسیله نفربر یا بارکش است و جاشوها را از کنار ساحل به کشتی می برد. درگذشته با پارو حرکت می‏ کرد ولی امروزه موتور کوچکی را روی آن قرار داده‏ اند و همان کار گذشته را انجام می‏ دهد. گنجایش ۱۵ نفر دارد و به هنگام طوفان و غرق لنج کارکنان کشتی داخل آن شده و خود را نجات می‏ دهند.

۹ـ بَغَلِه

بغله به وسیله بادبان به حرکت درمی‏ آمده است. از این جهت این نوع لنج را بغله گفته ‏ اند که سینه صدر یا راس آن گرد بوده است و قسمت پشت آن پهن تر، به بخش پشت آن تفر می‏ گفته‏ اند. در سینه بغله بر آمدگی وجود دارد ، چون سر پرنده‏ای (طوطی) که گویی درون بغله را می ‏نگرد. بغله به کشتی‏ های بزرگ گفته می ‏شود و در عربی به معنای قاطر است و چون در دریا به سادگی و با سکان کشتی را حرکت می‏ داده ‏اند بغله نامگذاری کرده ‏اند. اعراب در بدو دریانوردی ، کشتی‏ های سکان دار ایرانی را به شتری با افسار تشبیه می‏ کرده اند. بغله برای سفرهای دوردست در اقیانوس هند مورد استفاده قرار می‏ گرفته‏ است. می‏ گویند از نظر شکل ظاهری فرق زیادی بین بغله و کوتی و غنچه نبوده است ، ولی از جهت اندازه ، بغله از همه بزرگ‏تر بوده ، بعد از آن کوتی و در آخر غنچه قرار داشته است. شمار جاشوهایی که در بغله کار می ‏کردند کمینه ۳۰ نفر و بیشینه ۴۰ نفر بوده است. باربری بغله بین ۳۰۰ تا ۷۰۰ تن بوده ‎است.
کالاهایی که با بغله حمل می ‏شده‏ است :
 - از آبادان به بصره و کراچی خرما می‏ بردند و از کراچی به براوه پنبه و از بَراوه به شهرهای هندوستان
 - به آفریقا مَنقور کاپریل و نمک حمل می‏ کردند.
 - از آفریقا از بندر ها سیمبارنگه / لامو و بمباسه چوب چَندَل می‏ آوردند.
 
مدت زمان مسافرت با بغله ۲ تا ۶ ماه بوده است. جاشوها و کارکنان بغله در راه سفر دشواری‏ های بسیار داشتند و چه بسا در مسافرت‏ های دریایی بر اثر ناخوشی های گوناگون و یا در رویدادهای گوناگون از قبیل طوفان و برخورد با کوه سنگ ها و یا حیوانات غول پیکر دریایی از بین می‏ رفتند.

۱۰ـ بَگارِه

در بندر کنگان از بگاره زیاد استفاده می‏ شده‏ است این کشتی کوچک را دریانوردان کنگانی برای ماهی‏گیری با تور (جَل) استفاده می‏ کرده ‏ اند که به آن عامله نیز می گفته‏ اند. بیش‏تر صید عامله را حشینه تشکیل می‏ داده ‏است و تا کنون نیز صید حشینه به همین روش است.

۱۱ و ۱۲ - کُچی (کوتی) و مَنجی

 منجی و کوتی دو لنج بی موتور می‏ باشند ، به وسیله بادبان حرکت می کردند و برای مسافرت به جزیره ها و شیخ نشین های نزدیک مورد استفاده قرار می گرفتند. با آنها خرما و گاهی مصالح ساختمانی به دبی می بردند و گاهی نیز با آن به صید ماهی می‏ پرداختند. شمار سرنشینان آن تا ۱۵ نفر است. مانند بگاره از آن استفاده می‏ کردند و امروزه کم‏تر از آن‏ها استفاده می شود.    

۱۳ـ سَمبُوک 

 باربری سمبوک ۱۰۰ تن است. در حال حاضر نوعی سمبوک ماهی‏گیری به اسم سماچ نیز ساخته می‏ شود. سماچ در برابر اندازه سمبوک کوچک‏تر است فقط با آن به صید ماهی می‏ پردازند. سینه‏ ی سمبوک در قدیم کمی منحنی شکل بوده است ولی سمبوک ماهی‏گیری امروزی دارای سینه‏ ای به شکل زاویه منفرجه است. کارکنان سمبوک قدیمی بیش از ۱۰ نفر بوده است ، ولی در سمبوک ماهی‏گیری جدید ۵ نفر کار می‏ کنند. سمبوک های جدید دارای موتور می‏ باشند.

۱۴ـ جالبُوت

باربری جالبوت حداقل ۵ تن تا حداکثر ۱۰۰ تن می‏ باشد. کارکنان به ۷ نفر می‏ رسند ، در حال حاضر به جالبوت ها موتور وصل شده‏ است. جالبوت ها به سواحل جنوبی خلیج فارس مسافرت می‏ کردند. آنها برای بازرگانی چوب ، شکر، برنج و حیوانات و اشیاء دیگراستفاده می شدند. ساختمان سینه جالبوت یا راس آن راست است ، برای همین به آن جالبوت می‏ گویند. مرحوم سدیدالسلطنه کبابی در کتاب «المناص فی احوال الغوس و الغواص» در صفحه ۵۹ چنین می‏ نویسد :
 (( سفینه ‏ای است با بادبان حرکت کند و سطح سفینه را برای بضاعت تجار دراز و بلند سازند و در موخر سفینه قبه‏ ای است مخصوص مسافرها و آن را عرشه گویند و مخصوص جالبوت های بزرگ است. آن گونه جالبوت شبیه است به مهلیه که در عراق متداول است یا شبیه است به سنبوک هایی که در بحر احمر معمول می‏ باشند.))
 جالبوت های کوچک عرشه ندارند و شبیه به بَلم می‏ باشند و آن نمونه کشتی را فقط در بحرین جالبوت گویند. این اسم تحریفی از کلمه جلبه که معرف گلبت (گُل+بُت) ایرانی می باشد.

۱۵ـ بُوم

در حقیقت بوم ها بزرگ‏ترین و زیباترین گونه لنج ‎ها می‏ باشند. انواع و اقسام چوب در ساختمان بوم‎ ها به کار می‏ رود ، مقداری از چوب‎ های روی عرشه و انبار و اتاق ‎ها از داخل کشور تهیه می‏ شود و بقیه چوب‏ های بدنه و زیر و جلوی بوم را از خارج مخصوصا از هندوستان می‏ آورند. بوم های قدیمی مثل سایر انواع لنج ها فاقد موتور بود و بادبان داشت ولی در حال حاضر دارای موتور است. باربری بوم ها ۲۰ تا ۳۰۰ تن می باشد و به سرزمین‏ های دوری مانند دبی ، کویت ، هند ، بصره ، عدن ، یمن مسافرت می کردند.