معاینه فنی؛ حلقه مفقوده مقابله با آلودگی
تین نیوز | در پیشنهاد طرح تردد خودروها براساس میزان آلایندگی و تقسیمبندی به چهار دسته و چهار رنگ برحسب میزان استانداردها، به نظر میرسد راهنمایی و رانندگی مسیر و هدف اصلی خود را در مقابله با آلودگی هوای تهران گم کرده است.
درحالی که عنوان میشود بالای 70 درصد آلودگی هوای تهران ناشی از تردد خودروهایی است که اغلب آنها تک سرنشین هستند، در زمان فعلی بهتر بود تدبیری برای بهبود سیستم حملونقل عمومی و جایگزینی این خودروها به جای خودروهای شخصی، با تشویق و حمایت از این خودروها ایجاد میشد، نه اینکه بخواهند درعملکرد و نحوه فعالیت این وسایل که تعدادشان هم در کشور ما بر اساس استاندارد جهانی کم است، اخلال ایجاد کنند.
با یک نگاه ساده هم میتوان ضرورت این مساله را درک کرد. هر خودرویی که وارد فضای شهر شده و تردد میکند به هر حال آلودگی برای محیط زیست دارد اما آن کجا که این خودرو یک نفر را به مقصد برساند و آن کجا که عده بیشتری را با همین میزان و حجم آلایندگی به مقصد رسانده و در واقع در سوخت و انرژی هم صرفهجویی کنیم. بنابراین راهنمایی و رانندگی باید تا جایی که میتواند برای خودروهای عمومی و وسایل حملونقل همگانی محدودیت ایجاد نکرده و این محدودیت را برای خودروهای شخصی اعمال کند.
در حالی که این طرح شامل همه انواع خودروهای پایتخت و بعد کشور میشود بهتر بود این طرح در مراحل اولیه حداقل برای خودروهای شخصی بهکار برده میشد. در کشوری مانند آمریکا وقتی در اتوبانها تردد میکنید با تابلوهایی نظیر تک سرنشنین یا بیش از یک نفر مواجه میشوید به این معنی که خودروهای تک سرنشین باید از صفی طویل عبور کنند در حالی که برای خودروهای چند سرنشنین امکان تردد آزاد فراهم است.
این سیستم دولتی سبب شده است شهروندان هم خودشان را موظف به استفاده کمتر از خودرو شخصی کنند. این طرح همچنین باعث شده است در برخی محلات هر روز یک نفر با هماهنگی اعضای محله دیگران را به محل کارشان برساند تا خالی تردد نکرده و بتواند راحتتر عبور و مرور کند. از سوی دیگر، در این طرح خودروهای آبی رنگ که همان خودروهای برقی و هیبریدی هستند اغلب خودروهای لوکس و گرانقیمت هستند و بر این اساس هرکس که پول بیشتری داشته باشد و بتواند ماشین بهتری تهیه کند، میتواند در همه شهر تردد کند در حالی که خودروهای قدیمیتر مجاز به تردد نیستند.
مساله مهمتر این است که نحوه تشخیص این چهار رنگ به چه شکلی است؟ اگر افسر راهنمایی و رانندگی بخواهد برای هر ماشینی که تردد میکند این محدودیت را اعمال کند این کار به چه نحوی محقق میشود؟ زیرا استاندارهایی مانند یورو یا درصد آلایندگی نیازمند بررسی دقیق و کارشناسی خودروهاست و با دیدن سطحی محقق نمی شود.
در گذشته کنترل مکانیزه محدوده طرح زوج و فرد اگرچه به گفته مسئولان توانست از ورود بسیاری از خودروهای مجاز به این محدوده جلوگیری کند اما این طرح تاثیر چندانی بر آلودگی هوای شهر تهران نداشته و نتوانسته توقعاتی که از آن انتظار میرفته را برآورده کند. ناکارآمدی طرح زوج و فرد یا همان LEZ اثبات شده است. بررسیها نشان داده است که طرح زوج و فرد حجم تردد را کاهش میدهد اما نمیتواند راهکار مناسبی برای کاهش آلودگی هوا باشد درحالی که این طرح جدید هم به نظر نمیرسد چندان قابل اجرا باشد.
اگر به جای این طرح پرهزینه راهنمایی و رانندگی تلاش میکرد همه خودروها را ملزم به دریافت معاینه فنی کند این قدم میتوانست تاثیر واقعی در کاهش آلودگی هوا داشته باشد. آنگونه که آمارها نشان میدهد از خودروهایی که در تهران تردد میکنند، امسال سه میلیون خودرو نیاز به معاینه فنی دارند، هرچند مسئولان راهنمایی و رانندگی عنوان میکنند تعداد خیلی کمی از خودروها معاینه فنی ندارند اما هر کسی که در تهران زندگی میکند با یک بار رفتن به خیابان و تردد در اتوبان متوجه تعداد زیاد خودروهای فاقد معاینه فنی و از دور خارج شده میشود که آزادانه در شهر تردد
میکنند.
از سوی دیگر براساس قانون مصوب مجلس هشتم، خودروهای نو تا پنج سال از معاینه فنی معاف هستند؛ و این در حالی است که بسیاری از کارشناسان معتقدند بسیاری از خودروهایی که از کارخانه خارج میشوند در همان ابتدای کار هم آلاینده محسوب میشوند. با این شرایط تقسیم خودروها بر اساس آلایندگی کار دشواری است. نه میتوان به اطلاعات تولیدکننده اعتماد کرد و نه میتوان خودروها را ملزم به معاینه فنی تا پنج سال اول کرد. معاینه فنی حلقه مفقوده برای اجرای هر طرح ترافیکی– زیستمحیطی در تهران است و بهطور حتم گره ترافیکی تهران را شاید بتوان با این طرحهای مقطعی برطرف کرد
اما، برای گره آلودگی هوا که این روزها معضل ریزگردها و آلودگی طبیعی هم به آن اضافه شده است نمیتوان با یک طرح و چند محدودیت برای تردد اقدامی اصولی انجام داد. برای رفع آلودگی هوا در تهران باید اقدامات زیربنایی و اصولی انجام شود و همه دستگاهها با هم بسیج شوند.
* کارشناس محیط زیست