آثار مخرب لاستیکهای فرسوده در محیط زیست
تین نیوز | تاریخچه کشف لاستیک طبیعی به 500 سال پیش بر میگردد. تولید این محصول در ایران از سال 1340 شروع شده و اجزای اصلی این محصول کائوچوی مصنوعی و طبیعی، سیم فولادی یا نخ فیلامنت است . سرانه مصرف تقریبی تایر، در جهان 9 کیلوگرم است . طبق آمارهای موجود جمعیت 75 میلیون نفری ایران نیز در هر سال حدود 12 میلیون حلقه تایر مصرف میکنند که این به معنی مصرف بیش از 220 هزار تن تایر در سال است. از کل تایرهای فرسوده در کشور، تنها کمتر از 10 درصد آن بازیافت میشود. از آنجایی که لاستیکها سالیان سال در محیط باقی مانده و قابل تجزیه بیولوژیکی نیستند، آلودگیهای زیادی را در محیط زیست
ایجاد خواهند کرد. با توجه به افزایش تولید خودرو در کشور، استفاده از اتومـبیل افزایش یافته است که یـکی از آسیبهای زیست محیطی این موضوع تولید تایـرهای مستعملی است کـه تهدید جدی برای محیط زیست بوده و باید به دنبال یافتن چاره ای برای حل این معضل بزرگ بود.
ضمن اینکه مواد اولیه این محصول وارداتی بوده و ارز فراوانی در قبال آن از کشور خارج میشود، با بازیافت لاستیکهای فرسوده میتوان در جهت جلوگیری از خروج ارز گامهای موثری برداشت. یعنی به جای اینکه لاستیکهای مستعمل را دفن کنیم و موجب آلودگی محیط و اشغال زمین و هزینه هنگفت جهت جمعآوری و دفن و... شود، باید آنها را بازیابی کنیم. لاستیکهای مستعمل از لحاظ شیمیایی، اندازه حالت و شکل با بقیه زبالهها متفاوت است. لاستیکها از مواد پلیمری تشکیل شدهاند که به آسانی در طبیعت تجزیه نمیشوند . در بسیاری از موارد لاستیکهای مستعمل در طبیعت رها شده و به
شکل کوهی از زباله مناظر زشتی را به وجود آورده و خطر آتشسوزی را نیز به همراه دارد. سوزاندن لاستیکها دود سیاه و مضری را ایجاد میکند که باعث آلودگی محیط میشود. برای دفن آن نیز مشکلات فراوانی وجود دارد . باتوجه به اینکه در ایران حداقل تجهیزات لازم هم در مراکز دفن برای کاهش حجم یا خرد کردن لاستیکها نیز وجود ندارد و در نتیجه دفن لاستیکها به همان شکل اولیه باعث میشود حجم زیادی از مراکز دفن را اشغال کند لذا دفن زبالههای لاستیکی مشکلات زیادی را برای محیط زیست به وجود میآورد، از جمله اینکه: به خاطر ساختمان و ترکیبات خاص لاستیکهای فرسوده که به
راحتی تجزیه و فشرده نمیشوند و ضمن ایجاد آلودگیهای زیست محیطی، برای مدتهای طولانی زمین و محلهای دفن را اشغال میکنند و دلیل دیگر این است که به علت شکل فیزیکی تایرها، مقدار زیادی هوا در فواصل لاستیکها در محل دفن میماند که باعث شناور شدن آنها و شکافتن سطح منطقه دفن میشود.
شکافها هم موجب باز شدن راه برای لانه گزینی حشرات و جانوران موذی و به موازات آن خارج شدن گازهای زیر زمینی میگردد. از پودر لاستیک حاصل از بازیافت تایرهای فرسوده در صنایعی مانند جاده سازی، ساختمانی، خودروسازی، صنایع دریایی، ورزش، دامداری وکشاورزی و آبرسانی میتوان استفاده کرد. از مزایای دیگر بازیافت تایرهای فرسوده کاهش زائدات وکمک به چرخه مواد در طبیعت است. اگر به این نکته توجه داشته باشیم که به ازای تولید یک لاستیک کامیونی معادل 100 لیتر نفت خام مصرف میشود، اهمیت بازیافت لاستیک بیش از پیش مشخص میشود. تایرها یكی از بهترین منابع سوخت و
انرژی هستند. امــروزه بـا افزایش قیمت سوخت، بسیاری از کشورها به دنبال افزایش سهم بازیافـت انرژی از تایـرهای فرسوده هستند چون غیر از مسائل فوقالذکر، دانستهاند ارزش حرارتی تایرها که 32 مگاژول/کیلوگرم است، بیشتر از زغال سنگ (29 مگـاژول/کیلوگرم) است. مهمترین استفاده تایرها به عنوان سوخت در كورههای سیمان است. کورههای سیمان محیط مناسبی برای به کارگیری سوختهای جایگزین هستند. کلینکر تولید شده در کوره میتواند با خاکستر حاصل از سوخت تایرها مخلوط شود بدون آنکه از کیفیت سیمان کاسته شود. همچنین تایرها، یک سوخت فشرده و دارای مقداری از ترکیبات آهن و روی
هستند که هر دو برای اختلاط با مواد خام سیمان مفید هستند. به علاوه در اکثر کارخانههای سیمان فقط با اعمال اندکی تغییرات اصلاحی در تجهیزات میتوان از سوخت حاصل از تایر (TDF) استفاده کرد. لازم به ذکر است که سوختن تایر در کوره سیمان باعث ایجاد مشکلات زیست محیطی نخواهد شد، زیرا گزارشهای سازمان حفاظت محیط زیست آمریکا (EPA) بیانگر آن است که مواد منتشره از این کورهها مشکل ساز نبوده و در بعضی موارد باعث کاهش آلایندههای منتشره خواهد شد.
*محقق و استاد دانشگاه