بازار خودرو؛ اسیر شایعات و وقت کشی
وبلاگ تین نیوز، کامران نرجه | خودرو در میان انواع کالاهای داخلی، یکی از پیچیدهترین بازارها را دارد، بهطوری که پیش بینی رفتارعرضه و تقاضای آن حتی برای مجربترین کارشناسان، دشوار است. همین پیچیدگی بازار باعث فعالیت گسترده عواملی قدرتمند و غیر اقتصادی در حوزه صنعت وتجارت خودرو شده که مدیریت و کنترل آنها از دست بازیگران اصلی بازار یعنی تولید کننده و مصرف کننده خــارج است، اما آنها به راحتی از طریق برهم زدن تعادل عرضه و تقاضا، رفتار طبیعی تولیدکنندگان و مصرف کنندگان را مدیریت و جهت دهی میکنند، تا شرایط را به نفع خود تغییر دهند. به عبارت ساده این عوامل
واسطهای مانند یک ویروس مخرب در پیکر بازارخودرو عمل میکنند تا از طریق فشار به تولید و مصرف، منافع خود را تأمین کنند.
در یک اقتصاد سالم که رقابت میان تولیدکنندگان و عرضه کنندگان کالاها بسیار بالاست، هرگاه میزان عرضه کالایی نسبت به حجم تقاضای خرید آن افزایش یابد، شاهد افت قیمت محصول در بازار خواهیم بود. در این شرایط تنها عامل ماندگاری تولیدکنندگان در کورس رقابت با همتایان تجاری و صنعتی، ارتقای مداوم کیفیت محصول و پاسخگویی به حداکثر نیاز مصرف کنندگان است. اما در بازار خودروهای داخلی وجود واسطههای متعدد و غیر قابل کنترل سبب شده است حتی در صورت افزایش عرضه و کاهــش تقــاضا، قیــمت نــهایی بـرای مصرفکنندگان کاهش نیابد و بعضاً در همین شرایط شاهد افت کیفیت برخی از تولیدات و
بالارفتن بهای آنها نسبت به قبل باشیم.
اهمیت صنعت خودرو و مدیریت بازار آن
صنایع خودروسازی در ایران که در زمره بزرگترین واحدهای تولیدی با میزان سرمایه گذاری و اشتغال بسیار بالا محسوب میشوند، جزو آن گروه از واحدهای اقتصادی است که به دلیل نحوه واگذاری سهــام دولتی آنهـا به مردم، باید مطابق قانون محصولات خود را با قیمتی که شورای رقابت تعیین میکند، به بازار عرضه کنند. در ترکیب شورای رقابت نمایندگانی از گروههای تولید کننده و مصرف کننده و همچنین فعالان دولتی و بخش خصوصی و حتی نمایندگان مجلس شورای اسلامی حضور دارند که با در نظر گرفتن تمامی عوامل موثربر تولید، قیمت یک محصول تولیدی را برای دورهای خاص، تعیین میکنند و
تولیدکنندگان نیز موظف به پیروی از فرمول قیمت گذاری شورای رقابت هستند.
با وجود این مکانیزم، قیمت و کیفیت خودروهای تولید داخل هیچ وقت مطلوب نظر مصرف کنندگان نبوده است و تولید کنندگان نیز دائماً از نحوه مدیریت شورای رقابت بر بازار گلایه داشتهاند. ناخرسندی بازیگران اصلی بازار خودرو از شرایط تحمیلی به آنها در شورای رقابت، به ویژه در ماههای اخیرتعادل عرضه و تقاضا را بر هم زده و محیط را برای رفتار سوداگری توسط همان عوامل غیر اقتصادی، مهیا کرده است. اینک ماههاست که صنعت خــودروســازی در لیســت تحریم سرمایهگذاری و فروش قطعه از سوی کشورهای غربی واقع شده و تولید خودرو در داخل با دشواری روبرو شده است. از طرف دیگر مشکل کمبود
نقدینگی و حمایتهای ناکافی سیستم بانکی از صنایع خودروسازی، تولید محصول را برای خودروسازان سختتر کرده و حجم تولید آنها را به شدت کاهش داده است. کمبود منابع ارزی و ریالی بانک مرکزی از ابتدای امسال تولید خودرو و قطعات وابسته به آن را مشمول دریافت ارز با نرخ مبادلهای کرد تا به کاهش قیمت این محصول در بازار کمک کرده باشد، چرا که به دلیل عدم تخصیص ارز مبادلهای، تولیدکنندگان تاکنون ناچار به تامین نیازهای ارزی خود از بازار آزاد بودند و همین مساله باعث بالارفتن هزینه تولید برای آنها شده بود. اما برخلاف انتظار مقامات بانک مرکزی، تخصیص ارز مبادلهای به
خودروسازان نه تنها باعث کاهش قیمت محصول در بازار نشده، بلکه ظرف دو ماه گذشته بهای خودرو در بازار به نحو قابل توجهی افزایش یافته است. بدتر آنکه تولید کنندگان داخلی همچنان از نحوه قیمت گذاری قبلی شورای رقابت برای محصولات خود ناراضی هستند و تغییر فرمول قیمت گذاری و بالارفتن بهای محصولات تولیدی خود را خواستارند. در این بین مصرف کنندگان که به دلیل انحصاری بودن بازار خودرو، ناچار به خرید محصولات گران قیمت و بعضاً بی کیفیت داخلی هستند، بازنده اصلی نابسامانی بازار خواهند بود. در شرایط فعلی مقامات دولت با هرگونه افزایش بهای کالاهای تولید داخل مخالفند، ولی
تولیدکنندگان افزایش مجدد قیمتها را اجتناب ناپذیر میدانند. شورای رقابت هم در فضایی پر ابهام، آمادگی خود را برای بازنگری در فرمول قبلی قیمت گذاری خودرو اعلام کرده است.
دکتر محمد باقرنوبخت، سخنگوی دولت در پایان نشست اخیر هیات وزیران گفته است: ما با هرگونه افزایش قیمت بدون ضابطه مخالفیم و آماده ارائه کمک به خودروسازان و سایر تولیدکنندگان برای حفظ شرایط تولید هستیم. در همین حال رضا شیوا، رئیس شورای رقابت که هفته قبل از آمادگی این شورا برای تغییر فرمول قیمت گذاری خودرو و اعلام عمومی آن خبر داده بود، به واسطه دیدگاه دولتمردان در مورد لزوم ثبات قیمتها، تعیین فرمول جدید را به مشخص شدن نحوه کمک دولت به خودروسازان تا روزهای آینده موکول کرده است.
ضرر و زیان خودروسازان
احمد نعمت بخش، دبیر انجمن خودروسازان نیز میگوید: با توجه به رشد قیمت در بخشهای مختلف، بالا رفتن قیمت خودرو اجتناب ناپذیر است. اما اگر دولت برنامهای برای افزایش نیافتن بهای خودرو داشته باشد، همراهیهای لازم از سوی انجمن در این خصوص صورت خواهد گرفت. وی میگوید: خودروسازان اطلاعات مورد نیاز را به شورای رقابت ارسال کرده اند، هرچند برای این شورا، زیان خودروسازان محرز شده است. به گفته نعمت بخش، خودروسازان در سال گذشته ۲ هزار میلیارد تومان ضرر کردهاند و امسال نیزعلاوه بر قیمت مواد اولیه، دستمزد و سایر
هزینهها افزایش یافته است که در صورت تداوم عرضه خودرو با قیمتهای کنونی، خسارت خودروسازان در سال جاری بیش از سال گذشته خواهد بود.
دبیر انجمن خودروسازان معتقد است: البته سال گذشته قرار بود هر سه ماه یکبار تورم بخشی که از سوی بانک مرکزی اعلام میشود، در دستورالعمل قیمت گذاری خودرو اعمال شود، اما این امر عملی نشد و به همین دلیل خودروسازان متضرر شدند.
نعمت بخش با اشاره به اظهارات سخنگوی دولت در خصوص جلوگیری از رشد قیمت خودرو، میگوید: در صورتی که ۶ هزار میلیارد تومان زیان خودروسازان براساس تبصره ۲ ماده ۱۰۱ پرداخت شود، فعالان این صنعت نیز قیمتها را افزایش نخواهند داد. مطمئناً اگر صنعت خودرو مشمول کمک زیان شود، این صنعت نیز خواستار افزایش قیمتها نخواهد شد.
وی میگوید: انتظار میرود شورای رقابت و دستگاههای نظارتی لزوم افزایش قیمتها را اعلام کند تا حقانیت خودروسازان مشخص شود، در آن صورت اگر دولت خواستار عدم افزایش قیمتها باشد، خودروسازان نیز همکاریهای لازم را انجام خواهند داد.
وی درباره تخصیص ارز مبادلهای به خودروسازان نیز میگوید: از آنجا که دریافت این ارز در گرو اجرای قوانین دست و پاگیر اداری و معطلی در بانکها است، نباید انتظار کاهش قیمت خودرو را داشت.
وی تاکید دارد: از آنجا که تمامی صنایع کشور نسبت به افزایش قیمت محصولات خود اقدام کرده اند، صنعت خودرو نیز با توجه به آنکه در این فضا فعال است، باید قیمتها را افزایش دهد. هاشم یکه زارع مدیرعامل ایرانخودرو نیز می گوید: در صورت ابلاغ دستورالعمل جدید، قیمت خودرو قطعاً افزایش خواهد یافت و در این صورت زیان خودروسازان جبران میشود. وی در پاسخ به این سؤال که آیا افزایش تولید باعث کاهش قیمت تمام شده خودرو و پایین آمدن قیمت خودرو می شود، می گوید: افزایش تولید خودرو باعث کاهش قیمت نمیشود بلکه فقط ضرر خودروسازان را جبران میکند.
افزایش تدریجی تولید خودرو
ساسان قربانی، دبیر انجمن قطعهسازان ایران نیز وعده میدهد به تدریج شاهد افزایش تولید و عرضه خودروهای داخلی خواهیم بود. به گفته قربانی، با برنامه ریزیهای انجام گرفته امسال حدود یک میلیون و ۳۰۰ هزار دستگاه خودرو تولید خواهد شد. این درحالی است که پارسال حداکثر ۷۰۰ هزار دستگاه خودرو در ایران تولید شد، بنابراین تولید و عرضه خودرو امسال حدود ۲ برابر سال گذشته خواهد بود. دبیر انجمن قطعهسازان ایران ادامه میدهد: امیدواریم با تامین نقدینگی مورد نیاز و رفع دیگر موانع، برنامه تولید خودرو در سال جاری تحقق یابد.
به اعتقاد وی، با تولید یک میلیون و ۳۰۰ هزار دستگاه خودرو، بازار این محصولات به تعادل خواهد رسید و هزینههای تولید خودرو و قطعات تا حدی کنترل خواهد شد. قربانی با بیان اینکه در سالهای اخیر تعدادی از واحدهای قطعهسازی به دلیل مشکلات مختلف تعطیل شدهاند، میگوید: امیدواریم با اقدامات در دست انجام، این واحدها نیز بار دیگر به چرخه تولید بازگردند.
در مقابل این اظهارات، مهندس محمدرضا نعمت زاده وزیر صنعت، معدن و تجارت میگوید: هیچ تصمیمی برای افزایش یا کاهش قیمت خودرو گرفته نشده است و اخبار مختلف درمورد افزایش قیمت خودرو صحت ندارد. به گفته وزیر صنعت، تولید خودرو نسبت به سال گذشته از ۷۰ درصد افزایش برخوردار بوده است، ضمن آنکه دولت به منظور ثبات قیمت خودرو در بازار، تمامی تلاشهای خود را برای افزایش تولید به کار خواهد بست. اگرچه وزیر صنعت معتقد است که اختیار تعیین قیمت خودرو صرفاً با شورای رقابت است، ولی امیر حسین قناتی، مدیرکل دفــترصــنایع خودرو در همین وزارتخانه میگــوید: فرمول جدید قیمت گذاری
خــودرو در شورای رقــابت باید با تامــین نظــر وزارت صنعت صورت گیرد.
وی در رابطه با دستور العمل جدید شرایط فروش خودرو که قرار بود ابلاغ شود، میگوید: این موضوع نهایی شده است و به زودی از سوی سازمان حمایت از مصرف کنندگان و تولیدکنندکان ابلاغ خواهد شد. وی درباره قیمت خودرو و همفکری شورای رقابت با مسئولان وزارت صنعت برای اعلام نهایی فرمول قیمتگذاری خودرو هم میگوید: وزارت صنعت نظرات نهایی خود را به شورای رقابت، ارائه کرده است و بر همین اساس در روزهای آتی در جلسه شورای رقابت، فرمول جدید قیمت گذاری خودرو اعلام خواهد شد.
۳ سناریو برای قیمتگذاری خودرو
از سوی دیگرعیسی امامی، عضو ناظر مجلس شورای اسلامی در شورای رقابت از تعیین ۳ سناریو برای قیمتگذاری خودرو در این شورا خبر میدهد و میافزاید: بر این اساس در سناریوی اول در شرایط مطلقی شاهد افزایش قیمت نخواهیم بود. البته در بعضی موارد نیز شاهد کاهش قیمتها خواهیم بود.
براساس سناریوی دوم این شورا برای تعیین قیمت خودرو نیز در برخی خودروها کمی افزایش قیمت خواهیم داشت، البته این افزایش قیمت محسوس نیست و حقوق تولیدکنندگان نیز رعایت میشود.
همچنین بر مبنای سناریوی سوم، میزان ارزی که تاکنون از سوی بانک مرکزی به خودروسازان تخصیص یافته است، دستخوش تغییرنمی شود تا شاهد کاهش نسبی قیمت خودروها در بازار باشیم. البته اجرای این سناریو منوط است به اینکه دولت و بانک مرکزی ارز مورد نیاز آنها را تأمین کنند. وی تاکید میکند که هنوز هیچ یک از این فرمولها در شورای رقابت نهایی نشده است.
تاثیر شایعات بر بازار
انتشار اخبار متناقض در مورد فرمول جدید قیمتگذاری و احتمال افزایش ۱۰ درصـــدی بــهای خودروها به وسیله تولید کنندگان، هرچند بازار را با رکود همراه کرده است، ولی از کاهش قیمت در بازار خبری نیست. هم اینک قیمت هر دستگاه پژو ۲۰۶ تیپ ۵ به ۳۸ میلیون و ۵۰۰ هزار تومان رسیده است که نسبت به بهای مشابه این محصول در روزهای پایانی اسفند حدود ۳ میلیون تومان افزایش نشان میدهد. بهای پژو ۲۰۶ صندوقدار مدل V8 نیز که ۲ ماه پیش حدود ۳۵ میلیون تومان بود، اکنون کمتر از ۳۸ میلیون و ۷۰۰ هزار تومان نیست. پژو ۴۰۵ بنزینی یکی دیگر از خودروهای داخلی
است که ظرف ۷۰ روز اخیر با جهش قیمت روبرو بوده است.این محصول که اسفند ۹۲ حداکثر ۲۵ میلیون تومان خرید و فروش میشد، حالا به ۲۹ میلیون و ۶۰۰ هزار تومان رسیده است. قیمت سایپا ۱۳۱ نیز با افزایش ۲ میلیون تومانی به ۱۹ میلیون و ۲۰۰ هزار تومان رسیده است. در مورد تیانا و مگان نیز که تولید آنها متوقف است، باید به رشد یک میلیون تومانی قیمت آنها اشاره کنیم به طوری که در حال حاضر هر دستگاه تیانا ۱۴۹ میلیون تومان و هر دستگاه مگان ۹۴ میلیون تومان در بازار معامله میشود. قیمت وانت پیکاپ دو کابین نیز با افزایش قیمت ۸ میلیون تومانی، به ۹۹ میلیون تومان رسیده است.
افزایش قیمت یک تا ۱۵ میلیون تومانی خارجیها !
این نابسامانی در عرضه و تقاضا، حتی بر بازار خودروهای خارجی نیز تاثیر گذاشته و حرکات دلالی در آن را افزایش داده است. قیمت خودروهای خارجی ظرف هفتههای اخیر با تغییراتی صعودی همراه بوده، به طوری که قیمت پرادو ۴ در که یک خودروی با حجم موتور بالای ۲۵۰۰ سیسی محسوب میشود و واردات آن متوقف است، با افزایش ۱۵ میلیون تومانی به ۳۷۰ میلیون تومان رسیده است. قیمت لندکروز فول آپشن نیز به ۴۳۵ میلیون تومان افزایش یافته است و یاریسهاچبک هم با افزایش قیمت دو میلیون تومانی، این روزها ۹۲ میلیون تومان
معامله میشود. اپتیما با افزایش قیمت ۳ میلیون تومانی، این روزها به قیمت ۱۴۸ میلیون تومان به خریداران عرضه میشود و در مورد اسپورتیج نیز باید گفت که این خودرو رشد قیمت یک میلیون تومانی را تجربه کرده است و در حال حاضر در بازار با قیمت ۱۴۹ میلیون تومان معامله میشود.
سراتو با رشد قیمت ۳ میلیون تومانی به قیمت ۱۱۸ میلیون تومان به خریداران عرضه میشود و در مورد لکسوس RX350 نیز باید به افزایش ۱۰ میلیون تومانی این خودرو و عرضه آن به قیمت ۴۴۰ میلیون تومان در بازار اشاره کرد. قیمت بنز C200 با رشد ۱۵ میلیون تومانی به ۲۸۰ میلیون تومان رسیده و بنز E200 نیز با افزایش قیمت ۳۰ میلیون تومانی، این روزها به قیمت ۳۷۰ میلیون تومان به خریداران عرضه میشود. همچنین قیمت سانتافه با افزایش ۳ میلیون تومانی به ۱۹۵ میلیون تومان و قیمت سوناتا با رشد یک میلیون تومانی به ۱۴۳ میلیون تومان رسیده است.