دود و آلودگی کامیونها؛ دلار تانخورده است!
تین نیوز | پیشنهادهای محمد اتحادی در یادداشت حاضر، قابل تعمق به نظر میرسند؛ هرچند شاید محاسبات او شایسته تجدیدنظری کارشناسانه باشد. سالها پیش در دوران سلطه پیکان بر بازار خودرو، یک شرکت ژاپنی پیشنهاد داده بود کل خودروهای تولید داخل را با خودروهای کممصرف جایگزین کند؛ در صورتی که ایران مابهالتفاوت کاهش سوخت را به مدت سه سال در اختیار شرکت یادشده قرار دهد. اکنون پیشنهادی کموبیش مشابه آن شرکت را یک راننده ایرانی برای نوسازی ناوگان حمل و نقل جادهای ارائه میدهد. همانطور که اشاره شد، قابل تعمق است.
روزانه 100 میلیون لیتر سوخت دیزل (گازوئیل) در کشور مصرف میشود. کامیونها و کشندههای سنگین بیشترین مصرف را به خود اختصاص دادهاند. تعدادی از این ناوگان، مصرف بهینه و استاندارد دارند و تعداد زیادی مصرف بالا دارند. قاچاق گازوئیل هم چند میلیون لیتر از این سوخت دیزل را به خود اختصاص داده است. مسوولان محترم هم هر ساله آمار و ارقام قاچاق سوخت و مصرف آن را تحویل ملت میدهند؛ اما از راهکار مناسب و قابل اجرا خبری نیست.
ناوگان فرسوده و راهکارها:
1- کامیونهای فرسوده کشور 100 هزار دستگاه هستند. بعضی از این کامیونها یا کشندهها در هر 100 کیلومتر، 20 الی 30 لیتر اضافه مصرف سوخت دارند. اگر ما فقط 20 هزار کشنده قدیمی و فرسوده را در نظر بگیریم و سالانه هر دستگاه، 80 هزار کیلومتر پیمایش و کارکرد داشته باشد (در کشورهای اروپایی، کارکرد یک دستگاه کشنده 200 هزار کیلومتر است)، این 20 هزار دستگاه، سالانه حدود 350 میلیون لیتر سوخت را اضافه مصرف میکنند که با محاسبه این رقم بر حسب نرخهای جهانی، به رقمی در حدود700 میلیارد تومان میرسیم که سالانه به هدر میرود. در حالی که با این ثروت و پول هدر رفته، میتوان سالانه
250 دستگاه کشنده یا کامیون را به صورت رایگان تعویض کرد، بدون اینکه مالک آن پولی پرداخت کند.
با توجه به اینکه هر لیتر گازوئیل را همسایگان شرقی ما حدود 3000 تومان و ترکیه دو دلار یا حدود 7000 تومان خریداری میکنند و در حال حاضر، سهمیه هر کشنده فرسوده روزانه 300 لیتر و ماهانه 9 هزار لیتر است و راهی هم وجود ندارد که مشخص کند من راننده این سوخت را مصرف میکنم یا در بازار آزاد میفروشم، راهکار مناسب و قابل اجرا این است که دولت یک شرکت خصوصی یا یک ارگان دولتی را مامور کند تا مثلا سهمیه سوخت سه ماه حداقل هزار کشنده یا کامیون فرسوده را که هر کدام 27 هزار لیتر است، از شرکت نفت تحویل بگیرد و در بازارهای جهانی یا به یکی از همسایگان بفروشد. اگر هر لیتر را حداقل 3000 هزار
تومان محاسبه و ضرب در 27 هزار لیتر سهمیه سه ماه یک دستگاه کامیون کنیم، رقمی حدود 82 میلیون تومان برای هر دستگاه کامیون به دست میآید. لاشه اوراقی کامیون را هم مراکز اسقاط یا ذوب آهن ميتوانند 10 میلیون تومان خریداری کنند، پس در نهایت مبلغ 92 میلیون تومان به ازای هر کامیون خواهیم داشت.
اگر حدود 12 میلیون تومان از آن، صرف مخارج ایاب و ذهاب، حمل سوخت و حقوق کارمندان شود و باقیمانده آن را (80 میلیون تومان) به هر مالک ناوگان فرسوده بالای 35 الی 45 ساله پرداخت کنیم، مالکان کامیونهای فرسوده راضی به اسقاط و نوسازی ناوگان خود میشوند. در حال حاضر، تعداد زیادی از مالکان میخواهند از این شغل کنار روند، ولی نتیجه یک عمر خود را با 30 الی 40 میلیون تومان معاوضه نمیکنند، اما با 80 میلیون تومان راضی میشوند. یا کنار میروند یا با یک وام 200 میلیون تومانی، یک دستگاه کامیون جدید خریداری میکنند.
این طرح برای دولت هیچ مخارجی ندارد و یک ريال هم پرداخت نمیکند، چون سهميه سوخت خود ناوگان را صرف خرید و از رده خارج کردن آن کرده است. فرسوده را تحویل بگیرند و یک قرارداد سه ماهه و یا یک چک سه ماهه تحویل مالک بدهند.
در حال حاضر در کشور تعداد ناوگان بیشتر از بار و کالا است. ضمن اینکه معضل تردد یکسر خالی ناوگان و توقف 5 الی 10 روزه برای بارگیری در بعضی از استانها نیز مزید بر علت شده است. تردد یکسر خالی ناوگان که یکی از دلایل آن، تعداد زیاد کامیون یا کشنده فرسوده در این بخش است، باعث میشود سوخت کشور هدر رفته و اسراف شود.
چندین سال است مسوولان مختلف از طرح تعویض ناوگان فرسوده حمل و نقل سخن میگویند؛ یک سال، ستاد حمل و نقل و مدیریت سوخت؛ سال بعد، سازمان حمل و نقل، سال بعد وزارت صنعت معدن و تجارت و ... ولی همه در حد شعار است. آیا مسوولان محترم اطلاع دارند که مالکان یا رانندگان باید با چه ترس و استرسی امرار معاش کرده و در نهایت نیز سرمایه یک عمر زحمت را تحویل تعمیرگاه و مکانیک دهند (چندی پیش جدا شدن یک قطعه آهن از یک دستگاه تریلر فرسوده در جاده ساوه و وارد شدن این قطعه در لاستیک جلو یک دستگاه تریلر دیگر، باعث ترکیدن لاستیک و انحراف به چپ تریلر دوم و مرگ راننده آن شد).
آیا مسوولان اطلاع دارند یک لیتر آب معدنی 400 تومان و یک لیتر گازوئیل در ایران 250 تومان است، در حالی که در خارج کشور، تا 6 هزار تومان قیمت دارد. چرا باید در رسانهها از کمبود آب و صرفهجویی سخن بگویند، ولی از میلیونها لیتر سوخت گازوئیل که حق همه مردم است و آیندگان هم در آن سهم دارند، چشمپوشی کنند. آیا باعث تأسف نیست کشورهای همسایه که نفت و معادن ما را ندارند، از کامیونهای مدرن 2010 به بالا برخوردار باشند، اما کشور ثروتمند ایران با این همه ثروت، تنها از اختلاس و رانتخواری بهره برده و 100 هزار کامیون فرسوده داشته باشد!
راهکاری دیگر برای تعویض کامیونهای فرسوده
2- شرکتهای حمل و نقل باید برای صدور هر بارنامه جهت حمل بار، حدود 11 الی 13 درصد کارمزد بگیرند ولی در بعضی شهرها اینطور نیست و 20 الی 30 درصد کارمزد طلب میشود و راننده هم مجبور است جهت حمل بار، اين مبلغ را پرداخت کند. پیشنهاد من این است که یک یا دو درصد به کرایه حمل بار اضافه شود و این پول را سازمان در یک حساب جمعآوری و فقط در تعویض ناوگان صرف کند.
3- جهت ورود کامیون از خارج، باید سود گمرکی کاهش پیدا کند یا کاملا حذف شود، مانند امتیازهایی که به برخی از ارگانها داده میشود. اگر قیمت یک دستگاه کامیون در کشورهای دیگر را با ایران مقایسه کنید، متوجه قیمتهای گزاف در ایران میشوید. رانندگان ایرانی مجبورند برای یکدستگاه کشنده مدرن حدود 510 الی 700 میلیون تومان پرداخت کنند که اصلا مقرون به صرفه نیست.