این کشندهها نباید دست شرکتها بیافتد!
تین نیوز | از جمله مشکلات قانوننویسی در ایران، عدم نظرخواهی از کاربران نهایی آنهاست. به همین دلیل است که گاهی چیزی روی کاغذ نوشته میشود، اما در عمل چیز دیگری از آب در میآید. قانون و آییننامه واردات کامیونهای دست دوم اروپایی هم از این قاعده مستثنی نیست. پس پرونده واردات این نوع کامیونها کامل نمیشد اگر به سراغ رانندگان به عنوان کاربر نهایی آنها نمیرفتیم، آنهایی که باید شب و روز پشت فرمان خودروهایی باشند که تصمیم ورودشان در جای دیگری گرفته شده است. البته در این میان گلایههای دیگری هم مطرح شد که شاید کمی از بحث اصلی دور بود، اما
نشان میدهد تصمیمگیران تا چه حد دور از آنچه هستند که در بطن حمل و نقل کشور میگذرد. میهمانان این گفتگو مهدی معدنی (مدیرعامل شرکت قائمبارنت) و مرتضی تاجآبادی بودند که هر دو سالها سابقه رانندگی با خودروهای سنگین در جادههای داخل و خارج از کشور را دارند.
ما از شما، به عنوان کاربران اصلی خودروهای سنگین، میخواهیم که مقایسهای در خصوص قیمت و کیفیت انجام دهید و خودروهای داخلی را با خودروهای دست دوم تا سه سال کارکرده مقایسه کنید. آیا موافق واردات خودروهای دست دوم خارجی هستید یا فکر میکنید اگر کارخانههای داخلی توان تولید 127 هزار کامیونی را که به گفته وزیر راه، نیاز به نوسازی دارند، داشته باشند، دیگر نیازی به واردات ناوگان دستدوم نیست؟
مهدی معدنی: به اعتقاد من؛ مهمترین نکته این است که بازار از حالت انحصار خارج شود. هم اکنون، بازار فروش خودرو- چه سنگین و چه سبک- انحصاری و در دست شرکتهای داخلی است. در حالی که باید نگاه اقتصادی به این مساله داشته باشیم. یک ضربالمثل قدیمی میگوید: «یک پول گرد و بازار دراز». آن بازار دراز کجاست که من انتخاب کنم؟ باید آنقدر رقابت بین شرکتها وجود داشته و تعداد تولیدات زیاد باشد که عرضهکنندگان خودرو تنها به افزایش کیفیت و کاهش قیمت فکر کنند.
ولی در حال حاضر تنوع تیراژ وجود دارد؛ شرکت های خودرو سازی سنگین در بازار ایران کم نیستند.
معدنی: این ماشینها رامن یک میلیون هم نمیخرم! آخر این چه تنوعی است؟ آن محصولاتی که شما معرفی میکنید کارآیی لازم را ندارند. مساله فقط تعدد نام نیست. مسأله اصلی، برند مناسب است و اینکه استانداردها و کارایی لازم را داشته باشد.
اما گفته میشود که در اروپا از کامیونهای سه سال ساخت، بیشتر از آنچه که ما فکر میکنیم استفاده میشود...
مرتضی تاجآبادی: بله؛ در اتحادیه اروپا با توجه به برنامهریزیهای بسیار دقیقی که وجود دارد، کشندهها کارکرد بیشتری دارند. به مدت دو یا سه سال از کامیون استفاده میکنند و سپس به جهان سوم مثل افغانستان و عراق میفروشند. واردات ماشینهای دستدوم خوب است؛ ولی مشروط به اینکه یک سقف کیلومتری طی سه سال کار برای آن در نظر بگیریم. مثلا بگویند سه سال با حداکثر 500 هزار کیلومتر کارکرد، البته فراموش نکنید که 500 هزار کیلومتر کارکرد آنها، با ماشینهای داخلی بسیار فرق میکند. کامیونهای ولوو یک میلیون کیلومتر کار میکنند و با این وجود، نیازی به تعمیر
ندارند، اما با این روشی که ما مجبوریم از کامیون کار بکشیم طبیعتا انتظار زیادی نمیتوان از کشندهها داشت. به نظر من، شرایط باید به گونهای مهیا شود که واردات به عنوان یکی از رقبای تولیدکنندههای داخلی مطرح شود تا بیشتر حواس خود را جمع کنند. من فکر میکنم اساسا نباید دستهبندی به این شکل باشد که یا واردات کلا آزاد باشد و یا اصلا نباشد، باید پنجاه پنجاه عمل کرد.
معدنی: چند نکته دیگر هم مطرح است؛ اگر واردات میخواهد صورت بگیرید یکسری معیارها باید رعایت شود. بحث واردات خود کامیون، یک جنبه قضیه است و خدمات پس از فروش آن، جنبه دیگر. باید برای هر نوع ماشینی که وارد میشود، واردکننده اصلی به تعداد کافی نمایندگی با پراکندگی مناسب در کشور داشته باشد.
تاجآبادی: دولت هم باید برای حمایت، بررسی کند که کدام یک خدمات پس از فروش بهتری میدهند و ماشین کدام یک بهتر است. مثلا بگوید ولوو بالاترین رضایتمندی و بازدهی را داشته، پس اگر فرضا به دیگران صد هزار یورو سوبسید میدهم، به آنها دویست هزار یورو خواهم داد... در حال حاضر تنها رنو وارد میشود، ولی ولوو اجازه واردات ندارد. در حالی که بهترین کامیون دنیا ولوو است، اولین دلیل من هم ویژگیهای فنی آن است و دومین دلیل، خدمات پس از فروش آن. خدماتی که سایپادیزل دارد هیچ خودروساز دیگری ندارد.
موضوع خدمات پس از فروش در آییننامه پیشبینی شده است...
معدنی: پس چرا این اتفاق نمیافتد؟ مثلا خود من یکی از خریداران همین کامیون مان (MAN) بودم که چند سال پیش وارد کشور شد. اما برای هر کاری که میخواستم انجام دهم، قطعا باید به تهران میآمدم، این مشکل بسیار بزرگی است.
این کامیونها کی وارد شد؟
300 دستگاه کامیون MAN سری TGX در سال 2006 وارد ایران شد، اما دو سال در بندرعباس خوابید و در سال 2008 به خریداران تحویل داده شد. جالب است بدانید که اگر شما بروید و در کل نمایشگاههای کشور جست و جو کنید، از این 300 دستگاه، 30 دستگاه آن را هم برای فروش پیدا نمیکنید. میدانید چرا؟ چون هر کس دارد، راضی است.
تاجآبادی: من هم با آقای معدنی درباره عدم وجود رقابت در بازار خودرو موافق هستم. الان ما پنج کارخانه خودروسازی داریم که همه باهم کاملا هماهنگ هستند و هیچ نوآوری در نظام تولید خود ندارند. منِ راننده که نباید به خودروساز بگویم که وزن کشنده باید سبکتر باشد تا بتواند بار بیشتری حمل کند. پس مهندسان این کارخانههای عریض و طویل چه کار میکنند. تازه ما امسال با سایپا برنامهریزی و صحبت کردیم تا بروند و کامیون سبک وارد کنند؛ به زودی میخواهند ولوو 500 وارد کنند که یک تن سبکتر است. دولت باید در آییننامه واردات کامیونهای دستدوم هم؛ وزن کامیون را
ملاک قرار میداد. اگر کامیونی سبک باشد بار بیشتری را میتواند ببرد
در حال حاضر، قیمت کشندههای داخلی و خارجی در بازار چگونه است؟
معدنی: دانگفنگ 225 میلیون و رنو 480 میلیون تومان است، ولووی صفر که در بازار نداریم، ولی قیمت آن 680 میلیون تومان است. اسکانیا با تسهیلات، 480 میلیون تمام میشود.
قیمت خودروهایی که وارد میشود به نسبت ماشینهای نو، تا چه حدی برای راننده مقرون به صرفه است؟
معدنی: قیمت آن نصف میشود. ماشین کارکرده که 100 هزار یورو قیمت دارد با دو سال کارکرد، 59 هزار یورو تمام میشود که 900 یورو هم مالیات دارد، منتهی وقتی صادر میشوند، دیگر مالیات نمیگیرند. در بازار هرات، کشندههای آلمانی دقیقا به نصف قیمت معامله میشوند؛ در حالی که شرایط فنی بسیار خوبی هم دارند.
من به صحبتهای آقای تاجآبادی درباره ولوو و کیفیت آن، باید این نکته را هم اضافه کنم که فقط نام ولوو مهم نیست؛ مساله نحوه مونتاژ هم خیلی اهمیت دارد. من در سال 1381 از سایپادیزل ولوو FH گرفتم، اما بعد از 5 یا 6 ماه پوستههای فرمان ریخت، کاشف به عمل آمد که قطعه آن برزیلی است. خیلی از افراد این مشکل را داشتند که البته آنها که رفتند و اعتراض کردند خسارت گرفتند. اما منظور من این است که هر گردی هم گردو نیست! ماشینهای که در خارج از کشور تولید میشود، از نظر کیفیت و آبشن بینظیر هستند. سیستم ترمز هوشمند یا EBS هفت تا هشت زیرشاخه دارد که ABS یکی از آنهاست و تا جایی که من
تحقیق کردهام، متوجه شدهام که کامیونهای تولید داخل در بهترین حالت فقط دارای سه تا از این زیرمجموعهها هستند.
تاجآبادی: البته من اصلا موافق نیستم که واردات بدون هیچ شرطی انجام شود و در ازای آن ماشینی از رده خارج نشود. اگر یک دستگاه کامیون از رده خارج نشود، نباید اجازه بدهند کامیونی وارد ممکت شود.
از نگاه شما، دیگر چه مواردی باید لحاظ شود؟
معدنی: بحث قیمتگذاری هم بسیار مهم است. اگر قرار باشد که به ازای هر دستگاه خودروی وارداتی، یک دستگاه اسقاط شود؛ قطعا باید روی قیمتها نظارت صورت گیرد. نکته بعدی درباره واردکنندگان است. آیا باید شرکتی وارد شود و یا شخصی؟ من خودم خیلی موافق خرید شرکتی نیستم، البته با خودمالکی هم مخالفم، در مورد واردات کامیون فکر نمیکنم که چندان منطقی باشد که کار را به دست شرکتها بسپاریم، چون مجدد بین شرکتها و رانندگان فاصله میافتد مگر اینکه شرکت وارد کند، اما ملزم باشد که آنها را به رانندهها واگذار کند. این یک سیاست برد- برد است. در واقع، شرکت باید
رانندهای را که میخواهد خودروی خود را اسقاط کند، انتخاب کرده و بعد بگوید من این خودرو رو به شما واگذار میکنم مشروط به اینکه پنج سال با من کار کنی. در این صورت هر دو تقویت میشوند، اما اگر تنها تحت در تملک شرکت باشد، اتفاق خاصی نمیافتد، فقط فاصله طبقاتی در این صنف بیشتر میشود.
اما این به پدیده خودمالکی دامن میزند...
معدنی: آیا میخواهیم با واردات کامیون به جریان شرکتمالکی کمک کنیم یا نوسازی ناوگان انجام دهیم؟ این دو نگاه با هم متفاوت است.
تاجآبادی: شما فکر میکنید براساس همین آییننامه جدید؛ چه اتفاقی خواهد افتاد؟ پدیده خودمالکی جمع میشود؟! بعد از 5 سال، اگر آن شرکت بخواهد کامیونش را بفروشد، آیا یک شرکت دیگر آن را میخرد؟! باز هم باید آن را به شخص بفروشد. مساله این است که شما وقتی آینده یک طرح را پیشبینی نمیکنید، بعدها دچار مشکل و گرفتاری میشوید!
براساس قانون، کامیونها تا چه سنی میتوانند وارد اتحادیه اروپا شوند؟
معدنی: محدودیتی ندارد، باید دارای استانداردهای لازم باشند، وگرنه ماک مدل 70 میلادی هم میتواند تردد داشته باشد. اما نکته اینجاست که آنقدر مالیات خودروهای قدیمی را بالا میبرند که دیگر مقرون به صرف نیست...
تاجآبادی: اما من با یک میلیارد هزینه برای خرید ناوگان، همان کرایهای را میگیرم که دیگری با صد میلیون تومان، با این شرایط چه کسی میآید کامیون فرسوده خود ر از رده خارج کند؟ بازار که به این مسائل فکر نمیکند و فقط میخواهد بار خود را بفروشد.
معدنی: ماشینهایی که در مرز دوغارون کار می کنند، نه ترمز دارند، نه آیینه، نه شیشه و ... هیچ ندارند، اما در مرز در حال رفت و آمد هستند. از تمام ماشینهای ما هم بیشتر کار میکند. صف هم نمیایستند؛ از تیپ ماشینهای IF که ارتش خرید و فروش میکرد.
تاجآبادی: پول یک دستگاه کشنده مرا میدهند و 10 دستگاه کامیون میخرند و 10 برابر من هم درآمد دارند.10نفر راننده هم میگذارند که با آنها کار کنند. جالبتر از همه مالیات شغلی ما است. ماشینی که عمر 25 سال به بالا داشته باشد، یک قران مالیات شغلی ندارد، اما من هر سال چندین میلیون تومان مالیات شغلی میدهم. در واقع چیزی که در حال حاضر جریان دارد، گویی یک نظام تشویقی است برای داشتن خودروهای فرسوده. چرا باید ماشین خود را خارج کند؟ من کمتر سوخت مصرف میکنم. کمتر هوا را آلوده میکنم ولی باید ده برابر مالیات بدهم.