در بیراهه
تین نیوز | «... ظرف پنج سال میتوان ناوگان حمل و نقل کشور را نوسازی کرد، اما نمیخواهند...» این را محمد خانبلوکی میگوید؛ مردی که در مسند ریاست کانون انجمنهای صنفی رانندگان جادهای کشور، میگوید صدای رانندگان کشور است در گوش مسوولین، ولی گوش شنوایی نیست. او از جمله موافقین اجرای طرح نوسازی ناوگان حمل و نقل باری کشور با بهرهگیری از کامیونهای دستدوم اروپایی است، اما در عین حال معتقد است این طرح با شیوه کنونی به خطا رفته است.
در ابتدا چه شد که ایده واردات کامیونهای دستدوم مطرح شد؟ در آن مقطع، تولیدات ما در زمینه خودروهای سنگین قابل توجه بود...
بحث اصلی، قیمت بالای کامیونهای صفر اروپایی بود. این مساله در سال گذشته با ارز 3500 تومانی شدیدتر هم شد و دیگر نمیشد رابطهای میان سرمایهای که برای خرید کامیون صفر نیاز بود و بازدهی آن سرمایه برقرار کرد. به همین خاطر، به نظر میرسید بهترین راه، واردات خودروهای سنگین دستدوم باشد که هم قیمت پایینتری دارند و هم از استانداردهای اروپایی برخوردارند؛ ضمن اینکه، کامیونی که با سه سال کارکرد از اروپا وارد شود، میتواند چند برابر کامیونهای چینی که در کشور تولید میشوند کار کند. به همین خاطر قرار شد این کار انجام شود، اما متاسفانه در ایران باز هم
این کار را گذاشتند در اختیار شرکتهای حمل و نقل.
اما واگذاری این خودروها به شرکتهای حمل و نقل، با عنوان جلوگیری از دلالبازی برای این کامیونها و لزوم استفاده مستقیم آنها در بخش حمل و نقل در آییننامه مطرح شده است...
بله؛ ولی شرکتهای حمل و نقل که به هیچ وجه حاضر نیستند در بخش حمل و نقل سرمایهگذاری کنند! این شرکتها عادت کردهاند بارنامه بنویسند و کمیسیون آن را بگیرند. به هیچ عنوان حاضر نیستند چند میلیارد تومان کامیون بخرند و در اختیار راننده بگذارند و راننده را استخدام کنند.
این رویهای که در کشورهای دیگر دنیا هم دنبال میشود. در بیشتر کشورها، راننده در استخدام شرکت است و شرکت بیمهاش میکند و دقیقا مثل یک کارمند با او رفتار میشود. کامیونها هر صبح، آماده و بارگیری شده، تحویل راننده میشوند و هشت ساعت بعد هم ماشین را تحویل راننده بعدی شرکت میدهند. اما متاسفانه در ایران راننده مجبور است کامیون را خودش بخرد، اما تحت اختیار شرکتها فعالیت کند و کمیسیون بار را هم قبل از بارگیری به شرکت بدهد تا امکان بارگیری محموله فراهم شود. این مساله به حمل و نقل ما آسیب رسانده است. شرکتها از حمل و نقل درآمد به دست میآورند،
اما در بخش مسکن سرمایهگذاری میکنند. شما هیچ کسی را نمیبینید که بگوید من میخواهم بروم ده کامیون بخرم و در اختیار راننده بگذارم؛ چون اصلا برایش سودی ندارد. طبیعتا با این شرایط کسی هم در بخش حمل و نقل سرمایهگذاری نمیکند.
این مساله را مالکین شرکتهای حمل و نقل هم در گفتگو با ما تایید کردهاند که سرمایهگذاری در این بخش اصلا سودی ندارد و حاضر به این کار نیستند...
برایشان صرفه اقتصادی ندارد، چون همین الان هم به راحتی درآمد کسب میکنند. یک شرکت حمل و نقل اگر نگوییم 100 یا 200 یا 300 فقره بارنامه، حداقل روزانه 50 بارنامه صادر میکند، حالا اگر برای هر بارنامه دستکم 100 هزار تومان بگیرد، روزانه 5 میلیون تومان درآمد دارد؛ آن هم در صورتی که سلامت کار کند و درآمدهای غیرقانونی نداشته باشد. کشورهای ایتالیا یا آلمان، با آن حجم تولید و اقتصاد پویا، تعداد شرکتهای حمل و نقلشان، سه رقمی هم نیست؛ آنوقت در ایران ما 4500 شرکت حمل و نقل داریم و همچنان هم متقاضی برای تاسیس شرکت وجود دارد. تعدادی از اینها شرکت حمل و نقل نیستند، بلکه
دکههای بارنامهنویسی هستند. شرکت حمل و نقل موظف است سرمایه بیاورد و کامیون بخرد و در اختیار راننده استخدامی خود قرار دهد تا راننده زیر نظرش باشد و بار مردم را هم بهموقع برساند.
پس به این ترتیب، شاید فلسفه تخصیص این خودروها به شرکتهای حمل و نقل، منطقی باشد؛ چون شرکتها را ترغیب به سرمایهگذاری در این حوزه میکند...
ببینید! من خودم وقتی در سال 1388، از آلمان کامیون MAN وارد کردم، آنها را به قیمت 185 میلیون تومان واگذار کردم، اما بعضی از شرکتها که از این قانون استفاده کردند و رفتند کامیونهای دست دوم رنو آوردند، خودروهایی را که 260 تا 270 میلیون تومان برایشان تمام شده است، به قیمت 450 میلیون تومان به طور قولنامهای به صورت نقد و اقساط به رانندهها واگذار میکنند و فقط به شکل صوری مالک هستند. این مساله برای کامیونهای نو هم هست. همین الان کامیون صفر با استاندارد اروپا برای واردات با دلار 3000 تومانی قیمتش 220 میلیون تومان بیشتر نیست که با سود آن، فرضا میشود 250 میلیون
تومان، اما شرکتهای خودروساز ما عادت کردهاند که به دو برابر قیمت بفروشند.
این قانون جدید هم تبدیل شده به محل درآمدی برای شرکتهای حمل و نقل؛ در حالی که اگر بخواهیم حمل و نقل را نوسازی کنیم باید این مجوزها را به رانندههای مالک کامیون فرسوده بدهیم و بگوییم کامیون فرسودهات را اسقاط کن و در ازای آن مجوز یک دستگاه کامیون وارداتی بگیر. شرکت به هر طریقی دنبال منافع خودش است. همین الان حتی برای نرخ حمل کالا هم بین راننده و صاحب شرکت جنگ و دعواست. از صاحب کالا دو میلیون تومان میگیرند و به راننده یک میلیون تومان میدهند. صاحب کالا در مقصد پول را میپردازد، اما همانطور که گفتم، برخی شرکتهای حمل و نقل وقتی بارنامه را به راننده
میدهند، راننده باید همانجا کمیسیون و مابهالتفاوت را بپردازد و بعد از تخلیه بار، پول را از صاحب کالا بگیرد.
پس به نظر شما این طرح از هدف اصلی خود دور شده است؟
دقیقا! هدف اولیه آن بود که شرکتها خودروها را بخرند و ناوگان داشته باشند، اما الان تبدیل شده به یک منبع درآمد برای آنها که بخرند و بعد واگذار کنند. اگر این مجوزها در اختیار رانندگان که مالک 98 درصد کامیونهای کشور هستند قرار بگیرد، تمام ناوگان با قیمت کم نوسازی میشود و راننده هم ناچار نمیشود به علت بالا بودن اقساطش به قاچاق روی بیاورد.
ترکیه ناوگانش را با حذف حقوق و عوارض گمرکی کامیونها، نوسازی و تجهیز کرد و حمل و نقل اروپا و بیشتر نقاط جهان را دست گرفت. یک کامیون فرسوده در صد کیلومتر 70 تا 75 لیتر گازوییل مصرف میکند، در حالی که یک کامیون نوی استاندارد در 100 کیلومتر، 30 لیتر مصرف میکند. یعنی ما داریم پول نوسازی ناوگان را که ظرف دو سال از محل صرفهجویی گازوئیل بازمیگشت میسوزانیم و دود هوا میکنیم. دولت باید کمک کند تا صنعت حمل و نقل پویا، روان و اقتصادی شود.
با توجه به شرایط فعلی، راهحل شما برای نوسازی چیست؟ مشکل خودمالکی کامیونها قطعا در آینده نزدیک برطرف نمیشود و به نظر هم نمیرسد فعلا بودجهای برای تسهیلات نوسازی در نظر گرفته شود.
باید به راننده بگویند کامیون فرسوده را اسقاط کن، گواهی اسقاط را بیاور و مجوز واردات بگیر.
مشکل کجا است که این اتفاق نمیافتد؟
یک تفاهمنامه یا آییننامهای که صادر میشود، تا بخواهد لغو شود سالها طول میکشد. باید این نکته در آییننامه قید شود که مجوز تنها به مالک خودروی فرسوده داده میشود. ما این مساله را گفتیم، ولی گوششنوا نیست. کامیون دستدومی که از اروپا وارد شود در ایران میتواند 20 سال کار کند، اما از کامیون داخلی که الان تولید میشود، بیشتر از پنج سال نمیتوان استفاده کرد. همین الان، رانندههای کشنده ماک که چهل سال است کار میکند، حاضر نیستند این کشندهها را با خودروهای غیراستاندارد چینی و کامیونهای ساخت داخل عوض کنند.
با روشی که عرض کردم، مطمئن باشید اگر کامیون خوب بیاید رانندگان برایش سر و دست میشکنند. مطمئن باشید اگر بخواهند ناوگان را نوسازی کنند ظرف پنج سال این کار شدنی است، اما نمیخواهند چون در تصمیمگیریها نظرات تشکلهای صنفی را لحاظ نمیکنند. به همین علت، قوانین تدوین شده کارساز نمیشوند و مشکل دیگری بر مشکلات افزوده می شود.