سوء استفاده خودروسازان از چالههای استاندارد
تین نیوز | "راننده بیاحتیاط، خودروی معیوب، جاده غیراستاندارد و شرایط نامساعد محیطی". کارشناسان این ۴ عامل را ازجمله مهمترین دلایل وقوع سوانح جادهای میدانند
سوانحی كه سالانه جان هزاران نفر را میگیرد و هزاران نفر دیگر را نیز مصدوم میكند؛ مانند تصادف آتشین 2 اتوبوس در آزادراه قم - تهران كه یك سال پیش رخ داد و در آن 44نفر جان خود را از دست دادند و شمار دیگری مجروح شدند.
وقوع چنین حوادث سهمگینی باعث طرح این پرسش میشود كه این حوادث چرا رخ میدهند و هركدام از عوامل حادثهساز چه نقشی در وقوع این تصادفات دارند و چگونه میتوان از وقوع آنها جلوگیری كرد؟ پیش از این و با انتشار گزارشی از دستكاری باكها و سیستم برقرسانی اتوبوسها توسط رانندهها تلاش كردیم علت تصادفات مرگبار و آتشین اتوبوسها را بررسی كنیم و حالا برای یافتن پاسخ دیگر سؤالاتمان درباره این حوادث با سرهنگ احمد رستمی، معاون فنی مهندسی پلیس راهنمایی و رانندگی نیروی انتظامی به گفتوگو نشستهایم كه در ادامه میخوانید.
طی سالهای اخیر شاهد رشد سوانح جادهای بهخصوص درباره اتوبوسهای بینشهری هستیم. بعد از هر حادثه تا مدتی درباره آن صحبت میشود اما بعد از مدتی آن ماجرا بهطور كلی بهدست فراموشی سپرده میشود. بهنظر شما چرا خبر تصادف اتوبوسها به خبری عادی تبدیل شده است؟
حوادث رانندگی چیزی نیست كه پلیس آن را به فراموشی بسپارد. بهویژه چنانچه تصادفات و حوادث رانندگی تلفات فراوانی داشته باشد. در این صورت آن حادثه بیشتر مورد رصد قرار میگیرد و در این رابطه تحقیقات جامعی با استفاده از كارشناسان متخصص و مجرب انجام میپذیرد و چنانچه در جایی به این نكته برسیم كه وسیله نقلیه ایمن نیست و ناامن بودن آن در سوانح رانندگی یا شدتبخشیدن به آسیبها نقش مؤثر داشته، حتما اقدامات لازم برای جلوگیری از تكرار حوادث مشابه را با جدیت اعمال میكنیم. بهطور مثال در دهه 70 و اوایل دهه 80 آتشسوزی خودروهای پژو و تصادفات كامیونهای
كشنده هوو خسارت و تلفات جبرانناپذیری را به مردم تحمیل میكرد كه در این راستا پیگیریهای مستمر و مسئولانه پلیس باعث رفع معایب فنی و در نهایت كاهش تصادفات و تلفات خودروهای مذكور شد.
در سالهای اخیر بهخصوص سالهای 92 و 93 نیز حوادث اتوبوسهای بینشهری اسكانیا افزایش یافت و تلفات قابل توجهی داشت كه احساسات جامعه را تحتتأثیر قرار داد. با پیگیریها و اطلاعرسانی از سوی پلیس موجب شد سطح هوشیاری و حساسیت رانندگان اتوبوسهای مذكور افزایش یابد و به محض وقوع آتشسوزی و احساس خطر، اتوبوس را متوقف و مسافران را تخلیه كنند. در بسیاری از حوادث آتشسوزی اتوبوسهای فوقالذكر بهعلت دادن آگاهی به رانندگان خوشبختانه تلفاتی به همراه نداشته است.
از اقدامات مؤثر دیگر پلیس پیگیری مستمر ارتقای سطح استاندارد اتوبوسها از مبادی ذیربط بالاخص سازمان ملی استاندارد ایران و همچنین پیگیری اشكالات اساسی اتوبوسهای بینشهری تولیدی شركت عقابافشان بوده كه همین پیگیریها منجر به عدمتولید اتوبوسهای حادثهساز اسكانیا تیپ 4212 و رفع اغلب اشكالات و معایب اساسی اعلامی پلیس در اتوبوسهای تولید جدید این شركت (اتوبوسهای بینشهری مازال و درسا) شده است و این شركت تعهد داده كه 2مورد دیگر را هم در تولیدات جدید خود اصلاح و همچنین طرح فراخوان بهمنظور رفع معایب اعلامی در اتوبوسهای واگذاری قبلی
را اجرا كند.
آیا آماری از وقوع حوادث جادهای در كشور وجود دارد؟
در 5ماه نخست امسال تعداد تصادفات فوتی و جرحی اتوبوسها 238مورد بود كه نزدیك به 130نفر تلفات داشته و حدود 456نفر مجروح بهدنبال داشته است. اما در سال92 در آمار تصادفات فوتی و جرحی كل اتوبوسها 543فقره بود كه 351نفر فوت شدند.
در بررسیهای كارشناسان معاونت فنی مهندسی پلیس راهنمایی و رانندگی چه دلایلی بهعنوان دلایل اصلی حوادثی كه برای اتوبوسها اتفاق میافتد، مشخص شد؟
در تصادفات رانندگی عامل انسانی، وسیله نقلیه، راه و شرایط محیطی میتواند نقش داشته باشد. در بعضی از موارد هر كدام میتواند نقش خاص و ویژهای داشته باشد. مثلا در بحث راه وقتی راه دوطرفهای كه جدانشده است در آن اصلاح و جداسازی انجام میشود، سوانح به حداقل میرسد. مثلا در جاده رودهن - بومهن تصادفات زیادی داشتیم كه ناشی از تجاوز به چپ بود و شاخ به شاخهای زیادی اتفاق میافتاد اما بعد از ارتقای راه تصادفات كاهش چشمگیری داشت. در وسایل نقلیه هم همینطور. عامل انسانی هر لحظه خطایش متصور است. در دنیا هم به موضوع ایمنی وسایل نقلیه اهمیت زیادی داده
میشود. در كشور ما بیشتر بر داشتن ترمز ایبیاس و كیسه هوا تكیه میشود اما در كشورهای پیشرفته بالای 20سیستم ایمنی برای خودروها بهكار گرفته میشود و از آنجا كه خطای انسانی هیچوقت به صفر نمیرسد با ارتقای سیستمهای ایمنی خودروها خطاهای انسانی پوشش داده میشود.
در مورد اتوبوسها وضعیت چگونه است؟
در این بخش هم همینطور است. در مورد اتوبوسهای تولید كشورمان، بیشترشان اتاقساز هستند و شاسی و قوای محركه از كشورهای خارجی وارد میشود و بحث اتاقسازی و تزئینات و مبلمان داخلی و سیستمهای جانبیشان در داخل انجام میشود. سازه اتوبوس، سیستمهای برق و سوخترسانی، استحكام صندلیها و نگهدارندههای آنها، درهای پنوماتیك خروجی و... همه میتواند در زمان وقوع تصادف نقش مكمل داشته باشد؛ یعنی اگر از ایمنی بالاتری برخوردار باشد میتواند میزان خسارت را كم كند. عامل انسانی هم بسیار اهمیت دارد بهخاطر اینكه اتوبوس وسیله جمعی است و تعداد
مسافرانی كه جابهجا میكند قابل توجه است مسلما باید سختگیرانه بر آنها نظارت كرد تا خطای انسانی به حداقل برسد. ایمنی وسیله نقلیه هم هنگام وقوع و پس از وقوع مهم است. در حوادث آتشسوزی اتوبوسها وجود اشكالات اساسی در ساختار آنها مخصوصا سیستمهای برقرسانی و سوخترسانی مشهود بوده كه منجر به وقوع حادثه یا تشدید خسارات و تلفات پس از وقوع میشود.
نقص فنی اتوبوسها به ساخت آنها در كارخانه برمیگردد یا مربوط به دستكاریهای بعدی توسط رانندههاست؟
استانداردسازی خودروها در كشور به سال 82 برمیگردد. در سال84 استاندارد خودروها در 11مورد الزامی شد. مدتی بعد اما با توجه به الزام قانونی و اضافهشدن دیگر استانداردها و بهدنبال قانون ارتقای كیفی خودروها كه مصوب سال89 در مجلس شورای اسلامی است و در آن روی استانداردهای 51گانه تأكید شده، كار به جایی رسید كه در وضعیت كنونی باید 32مورد استاندارد درخصوص خودروها بررسی شود اما بهدلیل نبود امكانات آزمایش و مراكز تست از همین 32 آیتم استاندارد اجباری كه در حال حاضر سازمان ملی استاندارد بررسی میكند، فقط 4مورد قابل آزمون در داخل كشور است؛ یعنی فقط در 4مورد
تجهیزات و قابلیت تست گرفتن برای تأیید استاندارد در كشور وجود دارد. در 4مورد دیگر هم فقط بخشی از آن قابل آزمون در كشور است و برای بقیه موارد، درصورت داشتن تأییدیه مراكز خارجی گواهی استاندارد صادر میشود.
یعنی تجهیزات آزمایشگاهیمان تكمیل نیست؟
امكان آزمون بهعلت نبود آزمایشگاه كافی و مراكز تست در كشورمان وجود ندارد. برای همین است كه هنگام صدور گواهی استاندارد یك قطعه یا سیستم خودرو، از تأییدیههای صادره توسط مراكز خارجی استفاده میشود. اما باید توجه داشت كه این تأییدیه خارجی بهصورت جداگانه و قبل از نصب و مونتاژ خودرو در كشور اعلام میشود. بنابراین امكان تست و آزمایش آن پس از نصب روی خودرو وجود ندارد. تطابق تولید بحث جداگانهای است كه درستی آن از اهمیت بالایی برخوردار است؛ یعنی اگر تأیید نوع قطعه بهدرستی صادر شود، باز كافی نیست و هر لحظه و در زمان تولید و مونتاژ خودرو امكان انحراف
از تولید وجود دارد.
منظور شما این است كه استانداردهای موجود حداقلی است و همانها هم رعایت نمیشود؟
درباره عدمرعایت اظهارنظر نمیكنم اما میگویم استانداردهایی كه در بحث اتوبوسها مطرح میشود 32مورد است. ازجمله اشكالات اساسی كه ما در بحث ایمنی اتوبوسها بهخصوص درباره اسكانیا داشتیم استحكام سقف و ستونها بود كه در اینباره استاندارد اجباری برای رعایت آن توسط شركتهای خودروساز وجود ندارد. یا در بحث استحكام صندلی و نگهدارندههای آن در استاندارد پیشبینی شده اما از لحاظ مركز تست این تستها در مركز تحقیقات سایپا انجام میشود.
درحالیكه این مركز مخصوص خودروهای سبك است نه اتوبوس. استحكام صندلی خودروی سبك قابل مقایسه با صندلی اتوبوس نیست. یا در بحث سیستم برق و سوخترسانی. شاید قطعات استاندارد باشد ولی آیا به صرف اینكه قطعه استاندارد باشد كافی است؟ سیستم برق و سوخترسانی، عایقها، محلهای نصب آنها، میزان سیمكشیها یا نحوه عیبیابی و... همه تأثیر دارد. یا درباره مخزن سوخت. در استاندارد یكی نشتی و دیگری تحمل فشار بار ارزیابی میشود. اما آیا این اتوبوسی كه خودروی جمعی است و در حملونقل عمومی بهكار گرفته میشود حجم مخزن، ابعاد، جانمایی و جنس و حفاظهایی كه
دارد پاسخگو است؟
شركت تولیدكننده مدعی است برخی حوادث بهدلیل دستكاریهای بعدی است كه توسط رانندهها انجام میشود. بهنظر شما این ادعا تا چه حد به واقعیت نزدیك است؟
برابر بررسیهای كارشناسانه صورتگرفته اشكالات اساسی كه در سیستم برقرسانی و سوخترسانی وجود دارد اشكالاتی است كه در تولید ایجاد شده و بحث دستكاریهای بعدی درباره آنها منتفی است. از این گذشته هردستكاری كه نباید منجر به آتشسوزی شود. مثلا در مخزن سوخت اتوبوسهای عقاب افشان زمانی كه شاسی با قوای محركه میآمد باك اورجینال هم وارد میشد كه 465لیتر ظرفیت داشت. در سالهای اخیر این ظرفیت در داخل به 750لیتر افزایش پیدا كرد. وقتی حجم این مخزن سوخت در حد 2برابر افزایش پیدا میكند قطعا حوادث هم بیشتر میشود.
طبق مقررات چه سازمانی باید با اتوبوسی كه با وجود نواقص متعدد در جادهها تردد میكند برخورد كند ؟
در این خصوص اصولا بایستی قبل از حركت توسط شركتهای حملونقل عمومی كه دارای مدیر فنی هستند برابر چك لیست ابلاغی سازمان راهداری و حملونقل جادهای، كنترلهای لازم صورت گیرد و به اتوبوس دارای نقص فنی به هیچ وجه اجازه مسافرگیری در مبدا داده نشود و در طول مسیر نیز برابر قانون رسیدگی به تخلفات رانندگی چنانچه رانندهای مرتكب تخلف رانندگی شود، مأموران راهنمایی و رانندگی مجازند مدارك لازم ازجمله برگ معاینه فنی خودرو را كنترل كرده و همچنین درصورتی كه وسیله نقلیه دارای عیب و نقص فنی مؤثر باشد و احتمال ایجاد یا وقوع تصادف وجود داشته باشد وسیله نقلیه
مذكور را به تعمیرگاه اعزام كنند.
حتی اگر اتوبوسی برگه معاینه فنی را هم داشته باشد ممكن است بهدلیل نقص فنی توقیف شود؟
بله. موارد زیادی داریم كه برگه معاینه فنی صادر شده اما همكارانم هنگام كنترل خودرو به نقص فنی مؤثر و مشهود مثل صاف بودن لاستیكها برخورد كردند و پلیس میتواند اعمال قانون كند.
وضعیت سایر اتوبوسها از لحاظ ایمنی چطور است؟
بیشترین فراوانی اتوبوسهای حادثهساز مربوط به اتوبوسهای بین شهری اسكانیا تیپ4212 است كه از لحاظ مدل هم اغلب برای سال 87تا 91هستند. اینها در جریان برخورد و تصادف آتش میگیرند. مانند حادثه هفتكل یا قم - تهران كه باعث مرگ عده زیادی شد.
این اتوبوسها چرا آتش میگیرند؟
آتشسوزی این اتوبوسها بهعلت اشكالات اساسی در ساختار آنها مخصوصا سیستمهای برقرسانی و سوخترسانیشان است.
آیا بقیه اتوبوسها هم در چنین شرایطی آتش میگیرند؟
با توجه به بررسی حوادث و تصادفات اتوبوسها در سالهای اخیر حادثه مشابهی برای نوع دیگر اتوبوسها (غیراسكانیا) نادر بوده و فراوانی حوادث آتشسوزی اتوبوسهای برونشهری اتوبوس اسكانیا نسبت به سایر اتوبوسها بالابوده است.
یكی از عوامل تأثیرگذار در حوادث جادهای مهارت راننده است. راهنمایی و رانندگی چطور بر رفتار رانندهها نظارت میكند؟
این افراد قبل از ورود به چرخه حملونقل عمومی مراحل آموزشی و معاینات لازم را طی میكنند. در طول سفر نیز كاركرد و سرعت خودرو در پاسگاههای پلیس راه مسیر با استفاده از اطلاعات ضبط شده روی سامانه جیپیاس و سایر مولفههای مربوطه بهصورت رندمی توسط همكاران پلیس راه مورد كنترل قرار میگیرد. بهخاطر داشته باشید كه انجام كنترل تمام اتوبوسها در طول سفر در پاسگاههای پلیس راه موجب افزایش زمان سفر و نارضایتی مسافران خواهد شد. برای همین ما بهصورت تصادفی این كنترلها را انجام میدهیم. نظارت بر رانندهها همهاش به پلیس برنمیگردد.
اقدامات اولیهای در اینباره وجود دارد كه باید توسط شركتهای حملونقل انجام شود و آنها در انتخاب راننده دقت كنند. سلامت جسمی و روانی راننده خیلی مهم است. مسائل اجتماعی و رفاه نسبی رانندهها هم اهمیت دارد كه با توجه بهكار سخت و طاقتفرسا در مسیرهای طولانی رفتوآمد دارند.
پلیس با رانندههایی كه قبلا سوابق متعددی در تخلف داشتهاند و باز هم جان مسافران را به بازیچه میگیرند چگونه برخورد میكند؟
ابزارهای قانونی پلیس برای برخورد با تخلفات رانندگان در چارچوب قوانین و مقررات جاری شامل اعمال جریمه، ضبط گواهینامه، ابطال گواهینامه و توقیف موقت خودرو است. ضمن اینكه توسعه و گسترش تجهیزات نوین الكترونیكی برای ارتقای سطح كنترل مستمر بر رفتارهای رانندگان در دستور كار جدی پلیس قرار دارد.
بهنظر شما وضعیت استانداردهای جادهای كشورچطور است؟
متأسفانه نقاط حادثهساز زیادی داریم و با توجه به افزایش وسایل نقلیه، ایمنی معابر باید افزایش پیدا كند. راه نقش خودش را ایفا میكند. مبلمان راه، بسترسازی احداث راه، تجهیزات و علائمی كه در راه استفاده میشود، حفاظهای میانی و جانبی كه با توجه به غالب تردد وسایل نقلیه، میزان سرعت و... همه میتواند نقش خودش را داشته باشد.
در حوزه راه آن نقطهای كه در آن ایستادهایم با نقطهای كه مطلوب است و باید به آن برسیم چقدر فاصله دارد؟
من برای پاسخ به این سؤال آزادراه تهران - قم را مثال میزنم. این آزادراه در طراحی اولیه برای خودروهای سبك طراحی و بعد به وسایل سنگین مسافری تسری داده شد. درصورتی كه حفاظهای میانی كه وجود دارد برای خودروهای سبك است و برای خودروهای سنگین مسافری به هیچ عنوان نمیتواند پاسخگو باشد، بنابر این باید راه هم استاندارد و متناسب با جمیع جهات باشد. یا اینكه اگر نقاط حادثه خیز هم به موقع اصلاح شود خیلی از سوانح اتفاق نمیافتد.
عمده اشكالات نقاط حادثه خیز به لحاظ فنی و مهندسی چیست ؟ شما بهطور دقیق به چه مكانهایی میگویید نقاط حادثهخیز ؟
به نقاطی كه فراوانی تصادفات اعم از خسارتی، جرحی و فوتی در آنجا بیشتر از حد نصاب در طول 3سال باشد نقاط حادثه خیز اطلاق میشود.
درباره آخرین وضعیت حادثه قم - تهران صحبت كنید. پیگیریها به كجا رسید ؟
پرونده در مراجع قضایی مفتوح است و اگر لازم باشد از آن طریق اطلاعرسانی میشود. اما در این گزارش به جمیع جهات توجه شده و اظهارنظر كارشناسی برابر دستور مقام محترم قضایی انجام میشود.
و اما صحبت پایانی ؟
پلیس راهنمایی و رانندگی براساس وظایف ذاتی و قانونی ضمن اینكه وسایل نقلیه را با رعایت قوانین و مقررات شمارهگذاری میكند نظم و امنیت ترافیك در راهها را برقرار میكند. در همین راستاست كه كنترل عملكرد رانندگان هنگام رانندگی، رسیدگی به تخلفات، رسیدگی به تصادفات و اعلام نظر برای مراجع ذیربط بالاخص مراجع قضایی و همچنین اقدامات پیشگیرانه برای كاهش تخلفات رانندگی و در نتیجه تصادفات و سوانح رانندگی را انجام میدهد و چنانچه در بررسیها و تجزیه و تحلیلهای حوادث و تصادفات رانندگی توسط كارشناسان، نواقص و اشكالات فنی خودرویی مشخص شود، برای رفع آنها
بهخودروساز اعلام میشود. پس بهدلیل اهمیت و ضرورت تأمین سلامت جامعه خودروساز نیز باید از این امر استقبال و بهطور جدی نسبت به رفع موارد اعلامی و ارتقا و ایمنی محصولات خود اقدام كند.