◄ نقش حمل و نقل جاده‌ای در تأمین زنجیره کالا و اقتصاد ایران در شرایط جنگی

با جابه جایی حدود ۹۰ درصد کالاهای کشور از طریق جاده، حمل و نقل جاده ای در شرایط جنگی نقش اصلی در حفظ زنجیره تأمین، رساندن کالاهای اساسی به بازار، تداوم تولید و فعال ماندن تجارت مرزی ایران دارد. به گزارش تین نیوز، انعطاف ناوگان، گستردگی شبکه راه ها و فعالیت پایانه های مرزی در حمل و نقل جاده ای کالا، به گونه ای است که اکنون و در شرایط تحریمی و جنگی،  جاده به ستون پشتیبان اقتصاد کشور در روزهای بحران تبدیل شده است.

البته در شرایط عادی نیز حمل و نقل جاده ای مهمترین شیوه جابه جایی کالا در ایران است، اما در شرایط جنگی، نقش این بخش از یک خدمت زیرساختی فراتر می رود و به یکی از ارکان پایداری اقتصادی و تأمین نیازهای کشور تبدیل می شود. حدود ۹۰ درصد حمل کالا در ایران از طریق جاده انجام می شود؛ به همین دلیل هرگونه اختلال در فعالیت ناوگان، پایانه ها، سوخت رسانی، مسیرهای ارتباطی یا خدمات بین راهی می تواند مستقیما بر بازار کالا، فعالیت کارخانه ها و زندگی روزمره مردم اثر بگذارد.

از انتقال نهاده های تولید به کارخانه ها تا رساندن مواد غذایی، دارو، تجهیزات پزشکی، سوخت و کالاهای اساسی به مراکز مصرف، حلقه اصلی زنجیره تأمین کشور بر دوش ناوگان جاده ای است.

در روزهای جنگ، این وظیفه حساس تر شد؛ زیرا نیاز به جابه جایی سریع تر، تغییر مسیرهای حمل، رساندن کالا به مناطق آسیب دیده و حفظ جریان صادرات و واردات افزایش یافت.

همچنان که مهدی خضری، معاون حمل و نقل سازمان راهداری و حمل و نقل جاده ای، در نشست هم اندیشی بخش حمل و نقل نیز  با تاکید بر نقش حمل و نقل جاده ای در شرایط خاص کشور، گفت: مجموعه حمل و نقل جاده ای کالا و مسافر کشور در یک سال گذشته، به ویژه در سخت ترین شرایط جنگی و اقتصادی، با مسئولیت پذیری پای کار بودند و اجازه ندادند چرخ حمل و نقل کشور متوقف شود.

از انبار تا بازار؛ مسیر کالا از جاده می گذرد

زنجیره تامین تنها واردات کالا از مرز یا تولید در کارخانه نیست. کالا پس از ورود به کشور یا خروج از خط تولید، باید به انبارهای منطقه ای، مراکز عمده فروشی، فروشگاه ها، واحدهای تولیدی و در نهایت مصرف کننده برسد. در اغلب این مراحل، حمل و نقل جاده ای نقش اصلی را ایفا می کند.

در شرایط جنگی، این نقش بیشتر نمایان می شود. بنگاه های تولیدی برای تأمین مواد اولیه و سرمایه در گردش عملیاتی، نیازمند دریافت به موقع کالا هستند. تأخیر در رساندن مواد اولیه، قطعات، بسته بندی یا سوخت می تواند تولید را متوقف کند؛ توقفی که آثار آن تنها به یک واحد صنعتی محدود نمی شود و به زنجیره های پایین دستی، اشتغال و بازار مصرف منتقل خواهد شد.

در این زمینه نیز می توان به سخنان مهدی خضری اشاره کرد که  گفت: از آغاز جنگ تحمیلی و محاصره اقتصادی، رانندگان و شرکت های حمل و نقل با تمام قوت و جسارت، نقش آفرینی کردند.

وی افزود: در سخت ترین شرایط، رانندگان و فعالان حوزه حمل و نقل کالا در کنار مردم و نظام ایستادند و با حضور مسئولانه خود، جابه جایی کالاهای اساسی، ضروری و عمومی را استمرار بخشیدند و موجب شدند چرخ حمل و نقل از حرکت نایستد و کالا و مسافر در هر شرایطی جابه جا شد.

وی تاکید کرد: زمانی که تأمین سوخت با چالش مواجه شد، مردم در نقاط مختلف کشور کمبود سوخت را احساس نکردند و این موضوع، حاصل تلاش و همت رانندگان و فعالان حوزه حمل و نقل بود.

انعطاف پذیری ناوگان جاده ای در روزهای بحران

مزیت اصلی حمل و نقل جاده ای در مقایسه با بسیاری از شیوه های دیگر، انعطاف پذیری آن است. کامیون می تواند از محل بارگیری تا مقصد نهایی حرکت کند، مسیر خود را بر اساس وضعیت راه ها و مرزها تغییر دهد و بار را با کمترین عملیات جابه جایی میان شیوه های مختلف حمل منتقل کند.

در شرایطی که ممکن است یک مسیر یا پایانه مرزی به صورت موقت با محدودیت امنیتی یا ازدحام مواجه شود، ناوگان جاده ای می تواند با هدایت به مرز یا محور جایگزین، جریان حمل کالا را حفظ کند. این قابلیت در کشوری مانند ایران که با همسایگان متعدد و مرزهای زمینی گسترده ارتباط دارد، اهمیت راهبردی دارد.

اطلاعات موجود از فعالیت پایانه های مرزی نشان می دهد که با وجود برخی محدودیت های مقطعی ناشی از ملاحظات امنیتی، تردد کالا در مرزهای کشور ادامه داشته و سازوکارهای لازم برای تسهیل تجارت فعال شده است. افزایش فعالیت گمرک برای سرعت بخشی به تشریفات و تقسیم کار میان دستگاه های اجرایی نیز بخشی از همین تلاش برای حفظ جریان کالا در دوره جنگ است.

حمل و نقل جاده ای و ثبات بازار کالا

یکی از آثار مستقیم استمرار حمل و نقل جاده ای، جلوگیری از شکل گیری کمبود مصنوعی و التهاب در بازار است. در شرایط بحران، گاهی شایعات یا نگرانی از اختلال در تأمین کالا تقاضای هیجانی ایجاد می کند. اما وقتی کالا به صورت مستمر از مبادی تولید و واردات به بازار برسد، امکان مدیریت بهتر بازار و تأمین نیاز خانوارها فراهم می شود.

ناوگان حمل و نقل جاده ای در این میان فقط وظیفه اقتصادی ندارد؛ بلکه بخشی از تاب آوری ملی است. انتقال سریع اقلام امدادی، تجهیزات پزشکی، کالاهای ضروری و نیروهای عملیاتی در زمان حادثه، بدون شبکه راه و ناوگان فعال امکان پذیر نیست. همچنین فعال ماندن حمل و نقل جاده ای به تداوم صادرات به کشورهای همسایه کمک می کند؛ موضوعی که برای حفظ درآمد ارزی، فعالیت تولیدکنندگان و جایگاه ایران در بازارهای منطقه اهمیت دارد.

ضرورت حمایت از ناوگان و رانندگان

تداوم این نقش راهبردی نیازمند پشتیبانی از رانندگان و شرکت های حمل و نقل است. تامین سوخت، دسترسی به قطعات و لاستیک، کاهش زمان توقف در پایانه ها و گمرکات، ایمن سازی محورهای پرتردد، تأمین امکانات رفاهی بین راهی و تسهیل بیمه و خدمات ناوگان، از جمله اقداماتی است که باید در دوره جنگ با اولویت بیشتری دنبال شود.

حمل و نقل جاده ای در ایران، به دلیل سهم حدود ۹۰ درصدی در جابه جایی کالا، یک بخش جانبی اقتصاد نیست. در شرایط جنگی، جاده مسیر اتصال تولید به بازار، مرز به داخل کشور و کالاهای ضروری به مردم است و حفظ پایداری این شبکه، به معنای حفاظت از زنجیره تأمین و تقویت توان اقتصاد کشور برای عبور از شرایط دشوار است.