ایمنی حمل‌ ونقل یک مقوله سیستمی است نه صرفاً رفتاری

به گزارش تین نیوز به نقل از ایسنا، احمدرضا جعفریان مقدم گفت: با توجه به هفتم اردیبهشت، روز ایمنی حمل ونقل در ارزیابی وضعیت ایمنی راهکارها و سوانح جاده ای در کشور اظهار کرد: یکی از نکات مهمی که در بحث ایمنی باید به آن توجه کنیم، این است که ایمنی حمل ونقل بیشتر یک مقوله سیستمی است تا یک بحث صرفاً رفتاری. در کشور ما عمده دلایل حوادث را رفتار راننده می دانند، در صورتی که اگر به دنبال یک سیستم ایمن و پایدار هستیم، باید به این مقوله مانند یک سیستم(دارای ورودی، پردازش و خروجی) نگاه کنیم. افزایش ایمنی مستلزم ارتقای همزمان ایمنی راه ها، کیفیت خودروها، مسائل آموزشی و اطلاع رسانی به عنوان ورودی های این سیستم است. در کشورهای پیشرفته نیز به این نتیجه رسیده اند که خطای انسانی هیچ گاه به صفر نخواهد رسید، بنابراین سیستم ها را به گونه ای طراحی می کنند که در صورت بروز خطا، جراحت و آسیب به حداقل ممکن کاهش یابد.

سه عامل اصلی بروز سوانح جاده ای در ایران

وی در تشریح عوامل اصلی بروز تصادفات در ایران افزود: سه عامل اصلی در این زمینه وجود دارد. نخست، خطاهای انسانی نظیر خواب آلودگی، توجه نکردن به علائم و سرعت غیرمجاز است که راهکار آن ارائه آموزش های مناسب، برگزاری کمپین ها و آغاز آموزش ها از مقطع دبستان است. عامل دوم، زیرساخت های ناایمن مانند جاده های دوطرفه و فقدان جداکننده است که اصلاح مهندسی راه ها، نصب گاردریل، ایجاد جداکننده، تأمین روشنایی در نقاط حادثه خیز و استفاده از تابلوهای اطلاع رسانی استاندارد می تواند این چالش را مرتفع کند. 

این استاد دانشگاه اصفهان ادامه داد: عامل سوم کیفیت پایین خودروهاست. سیستم های تعلیق، ترمز و ایمنی خودروهای داخلی در پایین ترین سطح استانداردها قرار دارند که این امر به شدت هزینه زا و حادثه آفرین است. تبعیت از استانداردهای روز دنیا در تولید بدنه و سیستم های ایمنی خودرو می تواند این معضل را برطرف سازد.

توسعه خوب شبکه جاده ای در کنار فقدان ممیزی سیستماتیک ایمنی

جعفریان مقدم درباره نقاط قوت و ضعف ایمنی راه های کشور تصریح کرد: خوشبختانه از نظر توسعه شبکه راه ها و بزرگراه ها پیشرفت بسیار خوبی داشته ایم، اما از لحاظ استانداردهای ایمنی جهانی فاصله زیادی داریم. فراوانی جاده های دوطرفه، ممیزی نداشتن سیستماتیک ایمنی راه ها و ضعف مدیریت در نقاط حادثه خیز از مهم ترین نقاط ضعف ماست. در کشورهای پیشرفته ایده «راه بخشنده» (Forgiving Road) دنبال می شود؛ به این مفهوم که جاده مانند یک موجود زنده طراحی می شود تا اگر راننده دچار خطایی مانند خواب آلودگی شد، خود جاده عاملی برای جلوگیری از تبدیل این خطا به یک فاجعه باشد.

کاهش ۲۰ تا ۴۰ درصدی سوانح با توسعه سیستم های حمل ونقل هوشمند(ITS)

وی با اشاره به تاثیر چشمگیر ITS گفت: مطالعات نشان می دهد سیستم های هوشمند می توانند حداقل ۲۰ تا ۴۰ درصد سوانح را کاهش دهند. مدیریت هوشمند سرعت، اعمال جرایم متناسب با رفتار و سابقه راننده، کاهش بار ترافیکی و اطلاع رسانی به موقع از ویژگی های کلیدی این سیستم است. 

استادیار گروه مهندسی راه آهن و برنامه ریزی حمل ونقل دانشگاه اصفهان فقدان بانک اطلاعاتی جامع را مهم ترین مانع توسعه این فناوری در کشور دانست و افزود: نهادهای مختلف از جمله هواشناسی، شهرداری ها و راه وشهرسازی باید اطلاعات خود را در یک بستر مشترک به اشتراک بگذارند. متأسفانه میان دوربین های نصب شده توسط نهادهای گوناگون(راهور، نیروی انتظامی، وزارت راه و...) هیچ گونه هماهنگی و یکپارچگی وجود ندارد که این امر هزینه ها را دوچندان کرده است، همچنین ITS نیازمند سرمایه گذاری و برنامه ریزی بلندمدت است؛ به عنوان مثال کشور ژاپن برای طراحی این سیستم ۱۵ تا ۲۰ سال زمان صرف کرد و از ۱۹۹۵ تاکنون(نزدیک به ۳۰ سال) در حال پیاده سازی و بهبود مداوم آن است.

نقش پررنگ دانشگاه ها و اولویت های حیاتی کشور

جعفریان مقدم درباره نقش دانشگاه ها، به ویژه دانشگاه اصفهان در این مسیر خاطرنشان کرد: تربیت متخصصان کارآزموده در زمینه مدیریت و ایمنی حمل ونقل، مدل سازی شبکه های ترافیکی کشور، تعیین گلوگاه ها و ارائه راهکارهای علمی و تحلیل های اقتصادی-فنی از رسالت های اصلی دانشگاه است که هم اکنون نیز در حال انجام است.

وی در پایان با تفکیک اولویت های کشور در این حوزه یادآور شد: در بخش اولویت های فوری، نیازمند مدیریت نقاط حادثه خیز، هوشمندسازی اطلاع رسانی به رانندگان و هوشمندسازی جرایم هستیم. در بلندمدت نیز باید به سمت ایجاد یک بانک اطلاعاتی مشترک، جامع و به هنگام از مدهای مختلف حمل ونقلی و ایجاد یک سیستم یکپارچه مدیریت ایمنی مبتنی بر داده(Data Science) حرکت کنیم.