مقایسه حملونقل ریلی و جادهای در حفاظت محیط زیست
تین نیوز | مرکز پژوهشهای مجلس طی گزارش با مقایسه حملونقل ریلی و جادهای در زمینه حفاظت از محیط زیست آورده است: مزایای حملونقل ریلی در زمینه کاهش انرژی، آلودگیهای زیستمحیطی و ایمنی مورد تائید است. در مقایسه مصرف انرژی در حملونقل ریلی و جادهای تجزیهوتحلیلهای مختلفی وجود دارد و آمار و ارقام متفاوتی ارائه شده است. در گزارش مقایسه مصرف سوخت در سیستم حملونقل ریلی و جادهای گروه مطالعات اقتصادی مرکز تحقیقات راهآهن در سال 1390 میزان مصرف گازوئیل در حملونقل بار جادهای به ازای هر تن کیلومتر بار برابر 59 سیسی و
میزان مصرف گازوئیل در حملونقل مسافر جادهای به ازای هر نفر کیلومتر مسافر برابر 36 سیسی است. همچنین میزان مصرف گازوئیل حملونقل ریلی در بخش بار حدود 5/ 10 سیسی و در بخش مسافر 8/ 6 سیسی به ازای هر نفر کیلومتر است.
محیطزیست
استفاده از حملونقل ریلی در زمینه حفظ محیطزیست نسبت به حملونقل جادهای مورد تأکید است، بهطوریکه به آن حملونقل سبز گفتهاند.
بخشی از مزیتهای حملونقل ریلی به شرح ذیل است:
الف) کاهش حجم آلودگی هوا: در تحقیقات بهعمل آمده در کشور سوئد معلوم شد، چنانچه در استفاده بیشتر از راهآهن اقدام کنند طی 10 سال میتوانند میزان آلودگی هوا را به میزان 30 درصد اکسید نیتروژن، 80 درصد هیدروکسیدها و 50 درصد هیدروکربنها کاهش دهند. در این تحقیقات مشخص شده است که سهم راهآهن در آلودگی هوا فقط یک درصد است. میزان انتشار گازهای آلاینده و گلخانهای ناشی از احتراق سوختهای فسیلی در بخش حملونقل نشان میدهد که سهم انتشار آلایندهها در بخش حملونقل جادهای بهمراتب بیشتر از بخش ریلی است.
ب) کم بودن سروصدا: در این زمینه راهآهن مفیدتر بوده و تحقیقات علمی ثابت کرده است که سروصدای حاصله از ریل به خاطر برد فرکانس مفیدشان آزار و اذیت کمتری نسبت به سروصدای حاصله از خودروهای جادهای دارند.
ج) استفاده از زمین: در کشور آلمان راهها و جادههای آن مساحتی حدود 9/ 4 درصد از خاک این کشور را در برمیگیرد که از این مقدار (9/ 4 درصد) چیزی کمتر از نیم درصد متعلق به راهآهن است. راهآهن نیاز چندانی به زمین ندارد، یک مسیر دو خطه مدرن فقط 7/ 13 متر زمین (عرض) را اشغال میکند (حریم راهآهن هم به آن اضافه میشود)، اما یک بزرگراه چهار باندی با ظرفیت مشابه تقریبا سه برابر زمین مذکور را نیاز دارد. از طرفی راهآهن بهاندازهای که جاده در موازنه محیطی دخالت دارد تغییری در محیط ایجاد نمیکند. در شهر تهران سهم سیستم حملونقل عمومی مسافر بالغ بر 56 درصد و
سهم مترو 8/ 12 درصد است و برنامهریزی در جهت افزایش این سهم در اولویت برنامهها قرار گرفته است، درحالیکه این برنامه در سایر کلانشهرهای کشور ناچیز بوده یا اصلا وجود ندارد. طول مسیر شبکه خطوط متروی تهران 140 کیلومتر است و سالانه 633 میلیون نفر را جابهجا میکند.
ایمنی
آمار نشان داده است که مسافرتهای ریلی از ایمنی بیشتری نسبت به مسافرتهای جادهای برخوردارند. مقایسه مسافرتهای ریلی با مسافرتهای جادهای نشان میدهد که خطر تصادف جادهای 21 برابر بیشتر از مسافرت ریلی در سال 1391 است. این گزارش میافزاید: از نیازهای مهم برای کشورهای توسعهیافته و درحالتوسعه، ایجاد شبکه حملونقل کامل، منظم، گسترده و کارآمد است. امروزه کشورهایی از لحاظ اقتصادی، سیاسی و فرهنگی در حال رشد هستند که از یک سیستم حملونقل کارآمد برخوردار باشند.
همانطور که میدانیم هر توسعهای مخصوصا توسعه در صنعت حملونقل دارای یک مجموعه از تبعات منفی است که مهمترین آن آلودگی هوا است. به همین دلیل امروزه بهبود فضای سرمایهگذاری در بخش انرژی و توسعه زیرساختهای آن، افزایش بهرهوری انرژی و صرفهجویی در آن،تنوع منابع انرژی و همچنین توجه به آسیبهای زیستمحیطی ناشی از بخش انرژی از جمله ضروریات قرن 21 محسوب میشود.
یکی از مهمترین چالشهای پیشروی جهان در مسیر توسعه صنعتی، مسئله آلودگی هوا و تخریب محیطزیست ناشی از این توسعه است. در این زمینه میتوان توجه به میزان انتشار گازهای آلاینده و گلخانهای را از مهمترین دغدغههای مدیران شهرهای بزرگ قلمداد کرد. بخش حملونقل شدیداً وابسته به سوختهای فسیلی تجدیدناپذیر است.
در حقیقت بیش از 95 درصد تمامی شقوق حملونقل متکی به سوختهای فسیلی است. بخش حملونقل تولیدکننده گازهای گلخانهای (CO2، متان، بخار آب و...)، چه بهطور مستقیم در اثر استفاده از انرژی فسیلی یا غیرمستقیم از طریق تولید انرژیهای دیگر از سوخت فسیلی است. با وجود آنکه پیشرفتهای موجود در حملونقل سبب سهولت جابهجایی فیزیکی میشود، لکن بسیاری از هزینههای زیستمحیطی حاصل از حملونقل نادیده گرفته میشود.
خساراتی که گازهای ایجادشده توسط حملونقل بر محیطزیست وارد میآورد بر کسی پوشیده نیست و قاعدتا این خسارت باید از طرف کسانی جبران شود که محیطزیست را تخریب میکنند؛ بنابراین کسانی که با مصرف سوختهای فسیلی باعث تخریب محیطزیست شده و موجبات وارد آمدن آسیب به سلامتی انسانها را فراهم میآورند و تعادل اکوسیستمها را برهم میزنند، مسئول اصلی تخریب محیطزیست بوده و باید پاسخگوی خسارات وارده باشند.
اثرات مخرب استفاده از سوختهای فسیلی به محیطزیست بر کسی پوشیده نیست، بررسیهای بهعمل آمده نشان میدهد که در سال 1391 بخش جادهای تقریبا 9 برابر بخش ریلی بار و مسافر جابهجا کرده است. مجموع گازهای آلاینده حاصل از مصرف نفت گاز در بخش جادهای حدود 50 برابر بخش ریلی است.
البته میزان تأثیر گازها بر محیطزیست متفاوت است. بهطور مثال دیاکسید کربن عمدهترین گاز گلخانهای است که در حال حاضر اتمسفر زمین حاوی PPM380 از این گاز بوده و این مقدار در حال افزایش است. این امر باعث ایجاد تغییرات خطرناکی در آبوهوای زمین میشود.
دیاکسید کربن مهمترین ترکیبی است که با ایجاد اثر گلخانهای در جو باعث گرم شدن کره زمین و افزایش دمای متوسط جهانی میشود. افزایش دما باعث ایجاد بیماریهای گرمسیری و تهدید سلامتی بشر میشود. همچنین افزایش دما تأثیر عمدهای بر سطح آب دریاها دارد. بالا آمدن سطح دریاها و توفانهای شدید جان بسیاری را به خطر میاندازد و باعث وارد شدن خساراتی به اقتصاد منطقهای و ملی میشود. به محصولات کشاورزی و زیستگاههای طبیعی آسیب میرساند و همچنین خطر بالقوه انقراض شمار زیادی از گونههای زیستی و افزایش جدی خطر قحطی و کمبود آب و ... بهخصوص در
کشورهای درحال توسعه را به دنبال خواهد داشت. مرکز پژوهشهای مجلس در نهایت با تأکید بر تهدید خطر آلودگی زیستمحیطی در کشور بهضرورت توسعه حملونقل ریلی و کمک به سرمایهگذاری در این بخش و یافتن راهحلهای کاربردی توصیه میکند.