◄ هشدار نهادهای هوانوردی جهان/مسیرهای پروازی منطقه تغییر کرد
با تشدید تنشهای نظامی در خاورمیانه، نهادهای بینالمللی هوانوردی نسبت به افزایش ریسکهای پروازی در آسمان منطقه هشدار دادهاند؛ هشداری که در پی آن بسیاری از خطوط هوایی مسیر پروازهای خود را تغییر داده یا از عبور از برخی کریدورهای هوایی اجتناب کرده اند. کارشناسان صنعت هوانوردی میگویند این تحولات نهتنها زمان و هزینه پروازها را افزایش داده، بلکه برنامه های عملیاتی شرکت های هواپیمایی و شبکه پروازی هاب های مهم منطقه را نیز تحت تأثیر قرار داده است.
با آغاز دور تازه تنش ها میان ایران، اسرائیل و آمریکا، صنعت هوانوردی خاورمیانه با موجی از اختلالات عملیاتی، افزایش هزینه ها و محدودیت های پروازی روبه رو شده است. خطوط هوایی منطقه، شرکت های بین المللی و نهادهای ناظر بر ایمنی پرواز طی روزهای اخیر هشدارهایی درباره تغییر مسیرها، تعطیلی مقطعی فضاهای هوایی و افزایش هزینه های عملیاتی منتشر کرده اند؛ هشدارهایی که نشان می دهد آسمان خاورمیانه بار دیگر در یکی از پرتنش ترین دوره های دهه اخیر قرار گرفته است.
بسته شدن مقطعی حریم های هوایی و هشدارهای ایمنی
به گزارش تین نیوز، پس از آغاز درگیری ها، چندین مرجع هوانوردی از جمله اتحادیه اروپا (EASA)، اداره هوانوردی فدرال آمریکا (FAA) و برخی آژانس های ایمنی پرواز آسیایی و اروپایی هشدارهایی درباره عبور از آسمان ایران، عراق، سوریه و شرق مدیترانه صادر کردند.
رسانه تخصصی Aviation Source News گزارش داد که «چند خط هوایی بزرگ از جمله امارات، قطر ایرویز، ترکیش ایرلاینز و فلای دبی ناچار به اعمال تغییرات در مسیرهای پروازی شدند.»
یک کارشناس هوانوردی در گفت وگو با دویچه وله اظهار کرد: «وقتی منطقه در وضعیت تنش قرار می گیرد، حتی اگر آسمان به طور کامل بسته نشود، هشدارهای ریسک باعث می شود شرکت ها مسیرها را تغییر دهند؛ تغییراتی که میلیون ها دلار هزینه اضافی ایجاد می کند.»
افزایش زمان پرواز و هزینه سوخت
بر اساس گزارش FlightRadar24، بسیاری از پروازهای مسیرهای اروپایی–خلیج فارس و آسیای شرقی–اروپا مجبور به انحراف چندصد کیلومتری شده اند. نتیجه:
- افزایش زمان پرواز بین ۳۰ تا ۹۰ دقیقه
- افزایش مصرف سوخت
- فشار مضاعف به برنامه زمانی خطوط هوایی
- تأخیرهای زنجیره ای در فرودگاه های استانبول، دوحه و دوبی
یک تحلیلگر ارشد مرکز CAPA Aviation در گفتگو با CNBC گفت: «وقتی بخش قابل توجهی از مسیرها از محدوده های پرریسک دور می شوند، هزینه ها برای ایرلاین های منطقه ای که مبتنی بر پروازهای کانکشن هستند، بسیار بیشتر می شود.»
فشار بر هاب های اصلی: استانبول، دوحه، دوبی
سه هاب بزرگ منطقه استانبول، دوبی و دوحه—که نقش مسیرهای اتصال شرق-غرب را برعهده دارند، بیشترین آسیب عملیاتی را تحمل کرده اند.
یک مقام سابق صنعت هوانوردی منطقه در گفت وگو با Al-Monitor گفت: «هرگونه تغییر در آسمان ایران و عراق، مستقیماً هاب های ترانزیتی را تحت تأثیر قرار می دهد. این هاب ها بر اساس مسیرهای کوتاه، ایمن و ثابت طراحی شده اند؛ انحراف مسیرها به معنی افزایش هزینه و کاهش جذابیت برای مسافران است.»
به گفته این منبع، برخی شرکت ها به طور موقت ظرفیت خود را در مسیرهای اروپایی–خلیج کاهش داده اند.
زیان مالی؛ تحلیل کارشناسان مستقل
اگرچه هنوز آمار رسمی از زیان مالی منتشر نشده، اما برآوردهای اولیه کارشناسان صنعت هوانوردی نشان می دهد:
- هر مسیر طولانی شده می تواند بین ۸ تا ۲۵ هزار دلار هزینه اضافه به هر پرواز تحمیل کند (بسته به نوع هواپیما)
- خطوطی مانند Qatar Airways، Emirates و Turkish Airlines بیشترین هزینه سوخت اضافی را متحمل شده اند
- برخی شرکت های بین المللی نیز تصمیم گرفته اند فعلاً از فضای ایران و عراق عبور نکنند
تحلیلگر هوانوردی در گفت وگو با Financial Times گفت: «این بحران اگر ادامه دار شود، درآمد خطوط هوایی منطقه ای که به پروازهای عبوری وابسته هستند، ممکن است بین ۵ تا ۱۵ درصد کاهش یابد.»
لغو یا بازتنظیم بخشی از پروازها
چند شرکت هواپیمایی آسیایی و اروپایی طبق گزارش های منتشرشده توسط Reuters:
- برخی پروازهای عبوری را لغو یا بازتنظیم کرده اند
- مسیرهای جایگزین از شمال دریای خزر یا جنوب دریای سرخ را انتخاب کرده اند
- برنامه های فصلی جدید را با تأخیر اعلام کرده اند
یک استاد مدیریت هوانوردی در گفت وگو با The National امارات گفت: «لغو پروازها تنها بخش کوچکی از خسارت است؛ مشکل اصلی، بی ثباتی برنامه های عملیاتی است که برای هاب – اسپوک ها حیاتی است.»
پیامدهای احتمالی کوتاه مدت و بلندمدت
کارشناسان چند سناریو را مطرح می کنند:
سناریوی کوتاه مدت
- ادامه هشدارهای ایمنی
- افزایش قیمت بلیت
- اختلال در ساعت بندی پروازها
- کاهش پروازهای عبوری از آسمان ایران و عراق
سناریوی میان مدت
- کاهش جذابیت هاب های منطقه برای مسافرانی که به مسیرهای مستقیم و کوتاه اهمیت می دهند
- افزایش سهم خطوط هوایی اروپایی و آسیایی از مسیرهای غیرمنطقه ای
سناریوی بلندمدت (در صورت تداوم تنش)
- به خطر افتادن موقعیت استراتژیک هاب های خاورمیانه
- کاهش سرمایه گذاری در ناوگان و توسعه فرودگاهی
- کاهش رشد صنعت هوانوردی منطقه نسبت به دهه گذشته
با تشدید تنش ها میان ایران، اسرائیل و آمریکا، صنعت هوانوردی خاورمیانه وارد مرحله تازه ای از ناپایداری شده است. شرکت ها ناچار به افزایش زمان پرواز، مصرف سوخت بیشتر، پرداخت هزینه های عملیاتی سنگین و مواجهه با بی ثباتی تقاضا شده اند.
در شرایطی که هیچ آمار رسمی از حجم دقیق خسارات منتشر نشده، اما مجموع گزارش های خطوط هوایی، نهادهای ایمنی و رسانه های تخصصی نشان می دهد صنعت هوانوردی منطقه در یکی از حساس ترین دوره های خود در سال های اخیر قرار گرفته است.
