◄ تهرانِ پس از جنگ مقصد می شود، نه معبر

در روزهایی که آسمان تهران، غبارآلودِ نگرانی از جنگ بود، ستاد گردشگری شهرداری تهران، به جای تعطیلی، «نبض مقاومت» را جاری ساخت. امیر قاسمی، رئیس این ستاد، از تحول بنیادین در نگاه به گردشگری پایتخت می گوید: از طراحی سی مسیر خودراهنما و نقشه های تعاملی تا تبدیل مترو به موزهای زیرزمینی و مناسب سازی موزه ها برای نابینایان. روایتی از تلاش برای ساختن «مخزن معرفی جاذبه های گردشگری» در شهری با دو هزار و پانصد جاذبه که پیشتر تنها یک شبه میزبان مسافران بود.

از سکون جنگ تا پویایی «نبض مقاومت»

به گزارش تین نیوز، امیر قاسمی، رئیس ستاد گردشگری شهرداری تهران، با اشاره به آغاز جنگ و تغییر ناگهانی معادلات میگوید: «ما داشتیم خود را برای میزبانی از مهمانان نوروزی آماده میکردیم که جنگ شروع شد و عملاً منزوی گشتیم.» اما ستاد به جای دست روی دست گذاشتن، با همفکری مناطق و همکاران، تصمیم به فعالیت گرفت. اولین برنامه با عنوان «نبض مقاومت» کلید خورد: دعوت از مردم برای حضور در پایگاه وصال و اهدای خون. قاسمی با افتخار یادآور میشود که شمار زیادی از مردم محلات در این رویداد شرکت کردند و در کنار اهدای خون، این حرکت آغازگر گردشگریِ فعال در دل بحران بود.

به گفته او، با نزدیک شدن به ایام نوروز، این پرسش مطرح بود که چگونه میتوان از فرصت پیش آمده استفاده کرد. قاسمی تأکید دارد که جنگ روزی پایان مییابد و پس از آن باید بستر گردشگری برای مردم باز باشد. به همین دلیل، سی مسیر گردشگری که در سالهای قبل طراحی شده بودند، مورد بازپیمایی قرار گرفتند. رادیو در این مسیرها همراهی چشمگیری داشت و روزانه گزارشهای میدانی پخش میشد. ایرادات مسیرها احصا و به مناطق ابلاغ شد، تا آماده سازی و بهسازی شوند.(این مسیرها حاصل تلاش های ستاد گردشگری تهران و رونمایی از نوزده مسیر در سالهای گذشته و سپس سی مسیر در سال ۱۴۰۴ بود.) نقشه های این مسیرها از طریق سامانه جامع «ویزیت تهران»(visit.tehran.ir)، موشن گرافیها و تصاویر ۳۶۰ درجه در اختیار مردم قرار گرفت. قاسمی با اطمینان میگوید: «امروز اگر در این مسیرها تردد کنید، امکان ندارد گردشگری نبینید که نقشه یا موشن در دست دارد.» او احساس میکند تهران به نقطه ای نزدیک شده که توسعه گردشگریِ مطلوب، دستیافتنی است.

از تقلید تا مولف شدن؛ تورهای رایگان و حضور بخش خصوصی

قاسمی در ادامه به تحول رویکرد شهرداری اشاره میکند: «روزگاری مقلد بودیم و از دیگران تقلید میکردیم، اما اکنون به جایگاهی رسیده ایم که خودمان مولف شده ایم. دستگاهها و انجمنهای مختلف به سمت ما می آیند تا کار مشترک تعریف کنند.» او از تجربه تلخ تورهای پولی شهرداری در گذشته میگوید که با تذکر رهبر انقلاب به فعالان اقتصادی مبنی بر منع ورود دولت به حوزه هایی که بخش خصوصی توانایی حضور دارد، متوقف شد. قاسمی تصریح میکند: «ابزار دولتی در اختیار ما است و هزینه تمام شده ما بسیار پایینتر از بخش خصوصی است، بنابراین تور پولی برگزار نمیکنیم. هرکس هم بخواهد برگزار کند، به آژانسهای فعال در تهران هدایت میکنم. ما فقط کار رایگان انجام میدهیم.» به گفته او، امروز در کنار تورهای شهرداری، آژانسها و انجمنهای خصوصی هم تور برگزار میکنند و این یعنی توسعه واقعی. او هشدار میدهد که اگر گردشگری را انحصاری ببینیم، هیچگاه توسعه نخواهد یافت.

تهران، چهارفصل در یک روز؛ از توچال تا کویر

یکی از مهمترین مزیتهای تهران، تنوع طبیعی بینظیر آن است. قاسمی توضیح میدهد: «همین الان که خرداد ماه است، میتوانم شما را به توچال ببرم و برف نشانتان دهم. یک ساعت بعد در منطقه پانزده کویر را ببینید. بعد به منطقه سیزده برویم و جنگلی با گونه های گیاهی خاص را تماشا کنید. بعد هم منطقه بیست و دریاچه و جنگلی دیگر. همه اینها در یک روز ممکن است تا چهار فصل را مشاهده کنید. هیچ شهری در ایران و جهان چنین قابلیتی ندارد.» او به آمار جاذبه ها اشاره میکند: دو هزار و پانصد جاذبه گردشگری، تعداد بیشماری موزه، بافت تاریخی و روستاهای اطراف. به گفته او، اگر کسی بخواهد همه این جاذبه ها را حتی به سرعت بازدید کند، پنجاه و هفت روز زمان نیاز دارد. در گذشته، بیشتر مسافران تنها یک شب در تهران میماندند و عازم اصفهان و شیراز و دیگر شهرها میشدند، اما اکنون اقامت در پایتخت به سه روز نیز رسیده است.

اکوپارکها و مسیرهای تندرستی؛ زیرساختهای نوین گردشگری

قاسمی به پروژه های شاخص شهرداری اشاره میکند: «دره فرحزاد که روزگاری به دلیل آسیبهای اجتماعی، مردم از آن برحذر بودند، امروز به اکوپارکی دیدنی تبدیل شده که مقصد گردشگران خارجی هم هست. رود، پل، سبزی درختان بلند، سنگ و صخره، هرآنچه برای یک اکوپارک لازم است – در حال حاضر در دره فرحزاد فراهم است.» همچنین باغ راه حضرت زهرا (س) به طول نه کیلومتر در مسیر راه آهن سابق تهران-تبریز احداث شده که جنوب شهر را متحول کرده است. این باغراه میزبان غرفه های صنایع دستی، تفریحات و برنامه های مختلف است. از دیگر پروژه های گردشگری شهرداری، مسیر چهل و هفت کیلومتری تندرستی است که بدون هیچ تلاقی با خیابان، از بوستان فدک در پایین میدان صنعت آغاز میشود و امکان پیاده روی و دوچرخه سواری ایمن را فراهم میکند. قاسمی میگوید: «این مسیر را میخواستیم ثبت یونسکو کنیم که درگیر جنگ شدیم و به تعویق افتاد، اما قطعاً این اتفاق خواهد افتاد.» همچنین شرکت توسعه فضاهای فرهنگی و ورزشی شهرداری موظف شده که هر منطقه از بیست و دو منطقه تهران، صاحب یک موزه شود.

پدیده متروگردی؛ از نقشه های ایستگاهی تا بلیت ویژه گردشگری

یکی از نوآوریهای ستاد گردشگری، نگاه تازه به متروی تهران است. قاسمی میگوید: «در دنیا، ایستگاههای مترو را به موزه تبدیل کرده اند. در تهران، ایستگاه حضرت مریم آنقدر زیباست که برای دیدن آن باید یک ساعت وقت بگذاری. اما هیچکس تاکنون با نگاه گردشگری به مترو نگاه نکرده بود.» او از طراحی «نقشه گردشگری متروی تهران» خبر میدهد که هنوز رونمایی نشده، اما آماده چاپ است. این نقشه با رنگهای خطوط مترو و المانهای بصری جذاب، تمام ایستگاهها را پوشش میدهد. علاوه بر آن، برای چهل ایستگاه هدف، نقشه های شعاع پانصد متری (منطقه پیرامون ایستگاه) تهیه شده که تاکنون بیست و چهار مورد نصب شده است. در این نقشه ها، جاذبه ها، رستورانها، سرویسهای بهداشتی و حتی نمازخانه ها مشخص شده اند. قاسمی تأکید دارد که کار تهیه این نقشه ها، توسط گروههای جوان و دانشجوییِ عاشقِ معماری و با هزینه ای بسیار پایین (در مقابل برآوردهای چند میلیاردی) انجام شده است. او آرزوی خود را چنین بیان میکند: «بلیتی طراحی شود به نام "بلیت متروگردی". مسافر با یک بار پرداخت، بتواند در ایستگاههای مختلف پیاده شود، جاذبه ها را ببیند و دوباره بدون پرداخت هزینه اضافی وارد شبکه مترو شود. این الگو در موزه لوور پاریس هم وجود دارد.» به گفته او، معاون اجتماعی مترو با این ایده همراه شده و قرار است از شورای شهر مصوبه بگیرند. همچنین در حال حاضر مناطق شهرداری برای برگزاری تورهای خود، استفاده از مترو را جایگزین اتوبوس کرده اند که هم آلودگی را کم میکند و هم امتیاز ویژه ای در رنکینگ شهرداری دارد.

مناسب سازی برای نابینایان و ثبت میراث ملموس و ناملموس

ستاد گردشگری به فکر اقشار خاص نیز بوده است. موزه هفت چنار برای نابینایان مناسب سازی شده؛ دستگاه های لمسی و سخت افزارهای تأییدشده توسط جامعه نابینایان (شرکت دانش بنیان پک توس) در آن نصب شده و تا پایان تابستان، شش موزه دیگر شهرداری نیز به همین شکل تجهیز می شوند. قاسمی به مصوبه شورای شهر برای قیمتگذاری بلیت موزه ها در سال ۱۴۰۵ اشاره میکند: موزه ها، ۴۰ هزار تومان، باغ موزه ها، ۳۵ هزار تومان و خانه موزه ها ۲۰ هزار تومان. اما تخفیفهای گستردهای برای اقشار مختلف در نظر گرفته شده: خانواده شهدا، جانبازان، آزادگان، توانخواهان و همراه آنها، سالمندان بالای ۶۵ سال، تحت پوشش کمیته امداد و بهزیستی، راهنمایان گردشگری، پژوهشگران، کودکان زیر ۱۲ سال با والدین – همگی رایگان. بیماران خاص هشتاد درصد، اصحاب رسانه، فرهنگیان، اساتید، مدیران محلات، گروههای جهادی و خانوادههای دارای ۵ فرزند و بیشتر پنجاه درصد تخفیف دارند. همچنین تورهای گروهی دانش آموزی، دانشجویی، بسیج و مساجد نیز از تخفیف نیم بها بهره مند میشوند. فعالان گردشگری (آژانسها) سی درصد تخفیف میگیرند و خرید بلیتهای عمده تا پنجاه درصد تخفیف دارد. همچنین برخی روزها موزه های شهرداری تهران کاملاً رایگان اعلام شده اند.

چرا موزه ها در روزهای تعطیل، قابل بازدید نیست؟

قاسمی در خصوص تعطیلی موزه ها در روزهای جمعه و روزهای تعطیل و همینطور محدودیت ساعت بازدید موزه به ساعات اداری، که منجر به اختلال در بازدید بازدیدکنندگان بخصوص گردشگران می شود گفت: این یک تصمیم اشتباه است که نیاز به بازبینی دارد. بسیاری از بازدید کنندگان در روزهای تعطیل و بعد از ساعت اداری امکان بازدید از موزه ها را دارند که در این اوقات موزه ها تعطیل هستند. من در دوره مدیریتم در موزه هفت چنار، ساعت کاری کارمندان موزه را بصورت شیفتی طراحی کرده بودم که امکان بازدید از موزه تا 9 شب و همینطور در روزهای تعطیل، مهیا شود و این امر موجب افزایش تعداد بازدید کنندگان و رضایت آنها شده بود. باید این امر را در همه موزه ها تسری داد.

در حوزه میراث، قاسمی از ثبت درختان دیرزیست (کهن الوار) خبر میدهد: «درست زمانی که شهردار به قطع درختان متهم میشد، ما پرونده ثبت ملی درختان را آماده کردیم. با ثبت، حریم حفاظتی ایجاد میشود و کسی نمیتواند به آن درخت تعرض کند.» مجموعه توچال و بی بی شهربانو نیز در حال ثبت هستند. همچنین هر منطقه موظف است امسال یک میراث ناملموس از محله خود را ثبت کند. نمونه هایی مانند «سنگزنی» در تکیه سیداسماعیل و «شاتوت پلو» (که یک خوراک محلی بوده) از خطر فراموشی نجات یافته اند.

امیر قاسمی، تصویر مدیریتی را روایت می کند، که در بحبوحه جنگ، به جای عقب نشینی، زیرساختهای گردشگری را با رویکردی مردمی، مشارکتی و فراگیر بازتعریف کرده است. از نقشه های خودراهنما تا متروی فرهنگی و از دره فرحزاد تا باغراه جنوب شهر، تهران آرام آرام دارد «مقصد» میشود، نه «معبر».