◄ چرا تصادفات پایتخت مرگبارتر شده‌ اند؟

آمار تازه پلیس راهور تهران بزرگ از افزایش ۲۶ درصدی فوتی‌های تصادفات در سال ۱۴۰۴، بار دیگر مسئله ایمنی ترافیک در پایتخت را به صدر توجه‌ها آورده است؛ آماری که نشان می‌دهد بخش بزرگی از قربانیان، عابران پیاده و موتورسواران‌اند و عوامل انسانی مانند عدم توجه به جلو و سرعت غیرمجاز همچنان سهم اصلی را در سوانح مرگبار دارند. در کنار این واقعیت، تجربه کلان‌شهرهای جهان نشان می‌دهد کاهش تصادفات منجر به فوت، نه با برخوردهای مقطعی بلکه با ترکیبی از اصلاح زیرساخت، مدیریت سرعت، آموزش هدفمند، نظارت هوشمند و بازطراحی معابر ممکن می‌شود.

سهم بالای عامل انسانی در تصادفات مرگبار

به گزارش تین نیوز ، بر اساس داده‌های اعلام‌شده از سوی پلیس راهور تهران، ۴۱ درصد تصادفات منجر به فوت ناشی از عدم توجه به جلو، ۲۹ درصد به دلیل سرعت غیرمجاز و ۶ درصد در اثر تغییر مسیر ناگهانی رخ داده است. این ترکیب نشان می‌دهد بخش عمده بحران ایمنی ترافیک تهران بیش از آنکه صرفاً به کیفیت خودرو یا عرض معابر مربوط باشد، به رفتار رانندگان و کاربران راه برمی‌گردد. در بسیاری از شهرهای بزرگ جهان نیز عامل انسانی همچنان مهم‌ترین ریشه سوانح مرگبار است، اما تفاوت اصلی در اینجاست که شهرها با ابزارهای سخت‌گیرانه‌تر، آموزش مستمر و طراحی خیابان‌های ایمن‌تر، اثر این خطاها را کاهش داده‌اند. به بیان دیگر، خطای انسانی در همه جا وجود دارد، اما در شهرهای ایمن‌تر، احتمال تبدیل این خطا به مرگ به مراتب کمتر است.

عابران پیاده و موتورسواران؛ دو گروه پرخطر در تهران

آمار تهران نشان می‌دهد ۳۷ درصد قربانیان تصادفات را عابران پیاده و ۴۴ درصد را موتورسواران تشکیل می‌دهند؛ یعنی بیش از ۸۰ درصد فوتی‌ها مربوط به کاربرانی است که در برابر برخورد خودرو آسیب‌پذیرترند. این الگو در کلان‌شهرهای بزرگ دنیا نیز تا حدی دیده می‌شود، اما در شهرهایی مانند توکیو، سئول یا لندن، سهم فوتی عابران و موتورسیکلت‌سواران با اقداماتی مانند محدودسازی سرعت در بافت شهری، ایجاد گذرگاه‌های امن، کنترل عبور از عرض خیابان و توسعه حمل‌ونقل عمومی ایمن‌تر کاهش یافته است. در تهران، سهم بالای موتورسواران نشان می‌دهد که مسئله فقط تخلف نیست، بلکه به نبود زیرساخت ایمن برای تردد این گروه، ضعف آموزش، و ناکافی بودن نظارت‌های بازدارنده نیز مرتبط است. از سوی دیگر، مرگ عابران پیاده نیز معمولاً در نقاطی رخ می‌دهد که طراحی شهری برای عبور ایمن کافی نیست یا سرعت خودروها با بافت شهری هم‌خوانی ندارد.

مقایسه با کلان‌شهرهای جهان؛ تفاوت در مدیریت ریسک، نه فقط تعداد خودرو

مقایسه مستقیم تهران با کلان‌شهرهای جهان نیازمند داده‌های دقیق سالانه و نرخ مرگ به ازای جمعیت است، اما روندهای شناخته‌شده جهانی چند نکته را روشن می‌کند: شهرهایی مانند لندن، استکهلم، توکیو و سئول طی سال‌های اخیر با رویکرد «ایمنی صفر» یا Vision Zero، تعداد تلفات را با کاهش سرعت مجاز، اصلاح تقاطع‌ها، دوربین‌های هوشمند، اولویت‌دادن به حمل‌ونقل عمومی و حفاظت از عابران و دوچرخه‌سواران کم کرده‌اند. در مقابل، در شهرهایی که رشد وسایل نقلیه، موتورسیکلت و سفرهای شهری با اصلاحات ایمنی هم‌زمان نشده، نرخ فوتی‌ها همچنان بالاتر مانده است. در تهران نیز با وجود بهبود نسبی در چهار ماهه سوم سال و کاهش ۲۹ فوتی، هنوز الگوی مرگبار شهر بیش از آنکه شبیه کلان‌شهرهای پیشرو باشد، به شهرهایی نزدیک است که کنترل سرعت، طراحی ایمن معابر و فرهنگ رانندگی در آنها به اندازه کافی نهادینه نشده است. بنابراین مسئله اصلی تهران نه فقط تعداد تصادف، بلکه «شدت تصادف» و «آسیب‌پذیری کاربران راه» است.

راهکارهای کارشناسی برای کاهش تصادفات شهری

کارشناسان حمل‌ونقل شهری معمولاً بر مجموعه‌ای از راهکارهای هم‌زمان تأکید می‌کنند: نخست، مدیریت سرعت از طریق کاهش سرعت مجاز در معابر شهری، نصب دوربین‌های مؤثر و اجرای قاطع قانون؛ دوم، بازطراحی معابر و تقاطع‌ها برای کاهش نقاط برخورد، افزایش دید و ایمن‌سازی عبور عابران؛ سوم، حمایت از کاربران آسیب‌پذیر مانند عابران و موتورسواران با گذرگاه‌های ایمن، خط‌کشی استاندارد، روشنایی مناسب و مسیرهای اختصاصی؛ چهارم، آموزش مستمر و هدفمند برای رانندگان، موتورسواران و عابران؛ و پنجم، پایش داده‌محور نقاط حادثه‌خیز و انجام اصلاحات مهندسی بر اساس الگوی تکرار سوانح. در همین مسیر، بسیاری از شهرهای موفق جهان از ترکیب «مهندسی + اجرا + آموزش» بهره گرفته‌اند، نه صرفاً جریمه و برخورد پلیسی. به همین دلیل، هرچند پلیس در تهران از شناسایی ۴۲ نقطه حادثه‌خیز خبر داده، اما اثرگذاری این اقدام زمانی بیشتر می‌شود که اصلاحات فیزیکی، نظارت هوشمند و آموزش عمومی هم‌زمان و پیوسته اجرا شوند.

جمع‌بندی

تصادفات مرگبار در تهران بیش از هر چیز از ترکیب رفتار پرخطر، سرعت بالا، آسیب‌پذیری عابران و موتورسواران، و بخشی از ضعف‌های زیرساختی و مدیریتی ناشی می‌شود. مقایسه با کلان‌شهرهای جهان نشان می‌دهد کاهش تلفات، حاصل یک بسته سیاستی منسجم است: شهر ایمن‌تر با خیابان‌های آرام‌تر، نظارت هوشمندتر، آموزش جدی‌تر و اولویت‌دادن به جان انسان‌ها بر سرعت خودروها. اگر تهران بخواهد از روند افزایشی فوتی‌ها عبور کند، باید از مدیریت واکنشی فاصله بگیرد و به سمت حکمرانی ایمنی ترافیک با نگاه بلندمدت حرکت کند.