◄ پرونده ایمنی بوئینگ باز شد
دفتر بازرس کل وزارت حملونقل آمریکا با استناد به گزارش هیئت ملی ایمنی حمل ونقل درباره حادثه جدا شدن بخشی از بدنه بوئینگ ۷۳۷ مکس آلاسکا، حسابرسی از عملکرد سازمان هوانوردی فدرال در نظارت بر بوئینگ و زنجیره تأمین آن را آغاز کرد؛ پرونده ای که به جای یک نقص فنی، شکست سازوکار نظارتی را هدف گرفته است.
دفتر بازرس کل وزارت حمل ونقل آمریکا با استناد به گزارش انتقادی هیئت ملی ایمنی حمل ونقل (NTSB) درباره حادثه جدا شدن بخشی از بدنه یک فروند بوئینگ ۷۳۷ مکس ۹ متعلق به شرکت آلاسکا در ژانویه ۲۰۲۴، پرونده تازه ای را علیه عملکرد سازمان هوانوردی فدرال (FAA) گشوده است؛ پرونده ای که به جای تمرکز بر یک نقص فنی منفرد، انگشت اتهام را به سمت سازوکار نظارتی نهاد تنظیم گر و نظام تضمین کیفیت تولیدکننده نشانه می رود.
به گزارش سرویس هوایی تین نیوز، اهمیت این تصمیم در آن است که برای نخستین بار در این پرونده، موضوع از سطح «خطای مونتاژ» به سطح «شکست نظام نظارتی» ارتقا یافته و همین جابه جایی، ماهیت بررسی را از یک گزارش سانحه به یک حسابرسی ساختاری تغییر داده است.
دامنه این حسابرسی، برخلاف رویه های معمول، به مرزهای کارخانه بوئینگ محدود نمانده است. دفتر بازرس کل اعلام کرده عملکرد FAA در نظارت بر بوئینگ و سایر تولیدکنندگان هواپیما و همچنین تأمین کنندگان صنایع هوافضا را بررسی خواهد کرد و در همین چارچوب، دو محور فنی را در دستور کار قرار داده است: نخست، تغییرات اخیر در شیوه های ارزیابی ریسک FAA برای نظارت بر تولیدکنندگان؛ دوم، عملکرد این سازمان در نظارت بر سامانه های تضمین کیفیت تولیدکنندگان هواپیما و تأمین کنندگان داخلی و خارجی. گنجاندن زنجیره تأمین بین المللی در دامنه بررسی، بازتاب مستقیم درس آموخته حادثه آلاسکا است؛ زیرا نقص مذکور در محل اتصال بدنه ای رخ داده بود که توسط پیمانکار فرعی، شرکت اسپیریت ایرواسیستمز، تولید شده بود و این واقعیت نشان می دهد که ضعف کنترل کیفیت در یک حلقه از زنجیره تأمین می تواند به سادگی به محصول نهایی منتقل شود.
یافته های NTSB، نقطه آغاز این پرونده است. این هیئت در گزارش خود تأیید کرد که چهار پیچ اصلی در محل موردنظر نصب نشده بودند و نظارت ناکارآمد FAA بر بوئینگ را از عوامل این حادثه دانست.
از منظر روش شناسی ایمنی هوانوردی، این ارزیابی معنایی فراتر از یک نتیجه گیری فنی دارد: وقتی یک نقص مونتاژ به سطح شکست نظارتی ارتقا می یابد، مسئولیت از عامل انسانی فردی به نظام تأیید صلاحیت و کنترل کیفیت منتقل می شود و در نتیجه، پاسخ مناسب نیز نمی تواند صرفاً تنبیهی باشد، بلکه باید اصلاح ساختار نظارت را هدف بگیرد.
کارنامه اقدامات FAA پس از حادثه، تصویری دوگانه از سخت گیری و اعتمادسازی را نشان می دهد. این سازمان بوئینگ را به مدت ۲۱ ماه از تولید ماهانه بیش از ۳۸ فروند هواپیمای ۷۳۷ مکس منع کرد؛ در سپتامبر اعلام کرد بوئینگ به دلیل مجموعه ای از تخلفات ایمنی، از جمله تخلفات مرتبط با حادثه ۲۰۲۴، سه میلیون و ۱۰۰ هزار دلار جریمه پرداخت کرده است؛ و همچنین این شرکت را به دلیل دخالت در استقلال مسئولان ایمنی جریمه کرد و اعلام نمود که بوئینگ دو فروند هواپیما را که شرایط لازم برای پرواز ایمن را نداشتند، برای تأیید به این سازمان ارائه کرده بود.
در همین چارچوب، FAA در فاصله سپتامبر ۲۰۲۳ تا فوریه ۲۰۲۴ صدها مورد تخلف از الزامات کنترل کیفیت را در کارخانه تولید هواپیماهای ۷۳۷ در شهر رنتون ایالت واشینگتن و کارخانه تولید بدنه این هواپیما در شهر ویچیتا ایالت کانزاس شناسایی کرد؛ کارخانه دوم در آن زمان متعلق به اسپیریت ایرواسیستمز بود. تعدد و تنوع این تخلفات در بازه ای شش ماهه، بیانگر آن است که مسئله به یک مورد استثنایی محدود نبوده و الگویی تکرارشونده در فرایندهای تولید وجود داشته است.
با این حال، مسیر سیاست گذاری FAA در ماه های اخیر جهت معکوسی گرفته است. این سازمان اعلام کرد بوئینگ پیشرفت های قابل توجهی در بهبود عملکرد خود داشته و در جولای خبر داد که به بوئینگ اجازه می دهد گواهینامه صلاحیت پرواز تمام هواپیماهای ۷۳۷ مکس و ۷۸۷ را صادر کند. FAA این تصمیم را نتیجه ماه ها بررسی دقیق داده ها و ایمنی و با مشاهده کیفیت پایدار تولید توصیف کرد و آن را نشانه اعتماد به توانایی بوئینگ برای صدور گواهینامه صلاحیت پرواز تحت نظارت این سازمان دانست. همچنین مدل کوچک تر مکس ۷ و مدل بزرگ تر مکس ۱۰ در ماه های اخیر تأیید شده اند.
این همزمانی، پرسش تحلیلی محوری پرونده را شکل می دهد: آیا واگذاری بخشی از فرایند صدور گواهینامه به خود تولیدکننده، با یافته های NTSB درباره نظارت ناکارآمد سازگار است؟ پاسخ رسمی FAA به این پرسش، استقبال از دریافت بازخوردها و اعلام همکاری کامل در فرایند حسابرسی بوده است؛ موضعی که فضای مانور نهاد تنظیم گر را تا زمان انتشار نتایج حسابرسی باز نگه می دارد.
جمع بندی تحلیلی آن است که پرونده ایمنی بوئینگ دیگر یک پرونده فنی درباره یک مدل هواپیما نیست، بلکه پرونده ای درباره معماری نظارتی هوانوردی تجاری است.
سه متغیر تعیین کننده آینده آن خواهند بود: نخست، نتیجه حسابرسی بازرس کل درباره شیوه ارزیابی ریسک FAA که در صورت تأیید ضعف های سیستمی، احتمال بازنگری در سازوکار تفویض اختیار صدور گواهینامه را افزایش می دهد؛ دوم، پایداری کیفیت تولید در کارخانه های رنتون و ویچیتا و زنجیره تأمین، که سابقه صدها تخلف کنترل کیفیت در شش ماه، ریسک تکرار را بالا نگه می دارد؛ و سوم، فشار افکار عمومی و کنگره پس از انتشار گزارش NTSB که می تواند FAA را از مسیر اعتمادسازی به سمت سخت گیری دوباره بازگرداند.
تا روشن شدن نتیجه حسابرسی، اعتماد به نظام تأیید صلاحیت پرواز آمریکا در بازار جهانی هوانوردی، بیش از هر زمان دیگری به شفافیت یافته های این پرونده گره خورده است.