سرعت پایین حملونقل چندوجهی در بنادر جنوبی
تیننیوز| راهآهن و فرودگاه فعال ازجمله مزیتهایی هستند که یک بندر را نسبت به بندر دیگر برتری میبخشد.
حملونقل ترکیبی به معنای شیوههای مختلف حملونقل و اتصال آسان آنها به یکدیگر است که برای بنادر بهعنوان دروازههای ورود و خروج کالا از اهمیت زیادی برخوردار خواهد بود. با این حال، نگاهی به وضعیت فرودگاهها و راهآهن در بنادر کشور نشان میدهد هنوز تا شکلگیری حملونقل چندوجهی مطلوب فاصله داریم. از نظر حملونقل جادهای، بنادر وضعیت قابل قبولی دارند اما آنچه در اینجا قابل تامل و بررسی است، وضعیت فرودگاهی و بهویژه حملونقل ریلی است. در این گزارش وضعیت حملونقل ترکیبی را در مهمترین بنادر جنوبی کشور بهعنوان دروازه اصلی
ورود و خروج کالا بررسی کرده است.
تقاضای زیاد برای پرواز در نبود فرودگاه
بندر شهیدرجایی، بندر شهید باهنر و بندر لنگه جزو مهمترین بنادر استان هرمزگان هستند که در ورود و خروج کالا به کشور سهم مهمی دارند و همین مسئله، اهمیت حملونقل ترکیبی قدرتمند در آنها را آشکار میکند. نگاهی به وضعیت بنادر این استان نشان میدهد مشکلاتی در تحقق این نوع حملونقل در این بنادر وجود دارد.
بندرشهید رجایی در ۳۰ کیلومتری بندرعباس، اگرچه مهمترین بندر تجاری و بزرگترین پایانه ترانزیتی کشور است اما فرودگاه اختصاصی ندارد و فاصله آن تا نزدیکترین فرودگاه یعنی فرودگاه بندرعباس ۴۰ کیلومتر است. نکته مهم دیگر این است که فرودگاه بندرعباس اگرچه یکی از معدود فرودگاههای فعال کشور است اما همچنان برنامه پروازی این فرودگاه پاسخگوی حجم زیاد تقاضا برای رفتوآمد سرمایهگذاران به بندرشهیدرجایی نیست. به عنوان نمونه در حال حاضر تنها یک پرواز تهرانـ بندرعباس در نوبت صبح وجود دارد که با تعداد زیادی درخواست روبهرو است و به نظر میرسد تامین نیاز
سرمایهگذاران داخلی و خارجی از پایتخت به این بندر، نیازمند تغییر است.
نگاهی به وضعیت راهآهن در این بندر نشان میدهد این بندر در حال حاضر یک شبکه ریلی ۵۳ کیلومتری دارد و با توجه به تاکید وزیر راه و شهرسازی دولت یازدهم بر توسعه حملونقل ترکیبی در بندر شهیدرجایی، توسعه راهآهن در این بندر در دستور کار قرار گرفت و به همین دلیل فعالیت حملونقل ریلی در این بندر سالهای اخیر توسعه یافته است؛ به طوری که بر اساس آمار راهآهن هرمزگان، در سال ۹۴ فعالیت ریلی این بندر افزیش ۲۳درصدی نسبت به سال قبل را تجربه کرده است. از سوی دیگر با توجه به همین نگاه توسعهای، نسبت حمل ریلی به جادهای کالا از ۱۰درصد در سال ۹۳ به ۲۶درصد در سال
۹۴ افزایش یافته است.
به گفته مدیرکل راهآهن استان هرمزگان، سهم بندر شهیدرجایی از مجموع کل عملیات حملونقل ریلی در بنادر ۵/۱ است. با توجه به همه مزیتهایی که حملونقل ریلی میتواند در مهمترین و پرترددترین بندر تزانزیتی کشور داشته باشد، به نظر میرسد افزایش امکانات ریلی این بندر و ایجاد سیاستهای تشویقی برای صاحبان کالا از جمله مسائلی است که برای توسعه جابهجایی کالا از طریق شبکه ریلی باید از سوی دولت جدی گرفته شود.
بندر شهید باهنر در مرکز هرمزگان، مهمترین بندر این استان بعد از بندر شهیدرجایی است که هم کاربری مسافری و هم کالایی دارد. فاصله این بندر تا فرودگاه بندرعباس ۲۰ کیلومتر است و هنوز راهآهن در آن فعال نیست. بندرلنگه بهعنوان یکی دیگر از بنادر مهم استان هرمزگان اگرچه فرودگاه اختصاصی دارد اما در سالهای اخیر چندان فعال نبوده و در سال جاری نیز کاهش حدود ۲۰درصدی در آمار پروازهای داخلی آن دیده میشود. همچنین پروازهای خارجی آن به طور کلی لغو شده است. از نظر حملونقل ریلی این بندر با مشکل روبهرو بوده و اگرچه خط آهن به این بندر رسیده اما پایانه بندری هنوز
به حملونقل ریلی متصل نیست که این مسئله، مشکلاتی را برای حمل کالا در این بندر ایجاد کرده است.
بندر چابهار در انتظار قطار
بندر شهیدبهشتی در چابهار به دلیل اتصال به آبهای عمان و بهعنوان تنها بندر کشور که به آبهای اقیانوسی راه دارد، از اهمیت ویژهای برخوردار است و مهمترین بندر استان سیستان و بلوچستان به شمار میرود.
فرودگاه چابهار بهعنوان نزدیکترین فرودگاه به بندر شهیدبهشتی، یکی از فرودگاههای بخش خصوصی (منطقه آزاد) فعال است که در سالهای اخیر نیز فعالیت آن افزایش داشته است. بهعنوان نمونه در اردیبهشت ۹۵، حجم پروازهای آن ۲۰درصد و حجم مسافران این فرودگاه ۷۰درصد افزایش داشته است. البته با توجه به اهمیت استراتژیک چابهار و قرار داشتن آن در اولویت توسعه، ساخت یک بندر اختصاصی در بندر شهید بهشتی به تازگی در دستور کار قرار گرفته است. بندر چابهار اگرچه در حال حاضر به شبکه ریلی کشور متصل است اما هنوز به بسیاری از شهرهای کشور اتصال مستقیم ندارد و در همین زمینه اتصال آن
به زاهدان، مشهد و ایرانشهر از مهمترین برنامههای توسعه ریلی این بندر است.
با توجه به اهمیتی که توسعه ریلی بندر چابهار برای فعالیتهای بازرگانی کشورهای همسایه دارد، کشورهایی ازجمله هند از سالهای گذشته برای توسعه ریلی این بندر و راهاندازی راهآهن چابهارـ زاهدان تقاضاهایی مطرح کردهاند. این خطآهن میتواند به اجرایی شدن موافقتنامه ایران، هند و افغانستان برای تاسیس کریدور بینالمللی حملونقل و ترانزیت این ۳ کشور (کریدور چابهار) کمک کند تا ایران از طریق شبکه ریلی به آسیای میانه، چین و روسیه متصل شود. وزارت راه و شهرسازی از سال گذشته اجرای این خط آهن را از بودجه داخلی وزارتخانه آغاز کرده و تاکنون این اتصال ریلی در
مسیر چابهارـ ایرانشهر پیشرفت ۴۰درصدی داشته است و حالا با سرمایهگذاری هندیها به نظر میرسد کار سرعت بیشتری خواهد گرفت. بندر چابهار به عنوان یکی از بنادر کانتینری مهم ایران در سال ۹۴ شاهد کاهش ۴۲/۵درصدی آمار تخلیه و بارگیری کانتینر بوده اما مسئولان امیدوارند با توسعه ریلی این بندر، این افت فعالیت جبران شود.
بندر بوشهر و مشکلات فرودگاهی
بندر بوشهر مهمترین بندر استان بوشهر است. فاصله بندر بوشهر تا فرودگاه ۳ کیلومتر است؛ عملکرد این فرودگاه در اردیبهشت سال جاری نسبت به مدت زمان مشابه سال گذشته رشد ۱۹درصدی در زمینه تعداد پرواز، رشد حدود ۳۰درصدی در جابهجایی مسافر و رشد حدود ۲۰درصدی در جابهجایی کالا داشته است با این حال این فرودگاه مشکلاتی دارد؛ به عنوان نمونه بسیاری از پروازهای این فرودگاه با تاخیر انجام میشود. از سوی دیگر مسئله جابهجایی فرودگاه بوشهر چند سالی است در دستور کار قرار دارد و با وجود اینکه مکانیابی فرودگاه جدید هم انجام شده خبری از راهاندازی فرودگاه جدید و
برنامهریزی مناسب برای پروازهای آن نیست.
به گفته مدیرکل فرودگاه بوشهر، برخی پروازهای این فرودگاه به دلیل نبود مسافر و سوددهی نداشتن لغو شده است. آمار شرکت فرودگاهها نشان میدهد اگرچه فعالیت این فرودگاه در امسال نسبت به مدت مشابه سال گذشته افزایش داشته اما این فرودگاه برخی پروازهای داخلی و همه پروازهای خارجی خود را به دلیل نبود مسافر و سودده نبودن لغو کرده که این مسئله میتواند بر میزان حضور سرمایهگذاران در این بندر تاثیر منفی داشته باشد. از نظر وضعیت حملونقل ریلی نیز بندر بوشهر اوضاع مناسبی ندارد در حالی که با توجه به قرار داشتن این بندر در مرکز خلیجفارس، شبکه ریلی میتواند بخش
زیادی از نیازهای حمل کالاهای وارداتی یا صادراتی از بنادر منطقه را برطرف کند. در سالهای اخیر بحث اتصال ریلی بوشهر به شبکه ریلی از طریق راهآهن شیراز مطرح شده است.
این اتصال، کوتاهترین مسیر را برای جنوب به شمال و کشورهای آسیایمیانه فراهم خواهد کرد. برای تامین مالی و اجرای این اتصال ریلی به گفته استاندار بوشهر، با خارجیها مذاکراتی انجام شده اما هنوز گامی در زمینه اجرای این طرح برداشته نشده و مشکلات مالی، مانع اجرای پروژه بوده است. با راهاندازی این پروژه یکی از راههای مهم ارتباطی برای کشور که دریای خزر، آسیای میانه و منطقه قفقاز را به خلیجفارس متصل میکند، برقرار خواهد شد. بخشی از علت کاهش ۳۱درصدی حجم تخلیه و بارگیری کالا در سال ۹۴ نسبت به سال ۹۳ در بندر بوشهر را میتوان مشکلات حملونقلی این بندر
دانست. بر اساس وعده مسئولان، با تکمیل طرح توسعه بندر بوشهر که توسعه شبکه ریلی را نیز به همراه دارد، ظرفیت تخلیه و بارگیری کالا در این بندر از ۷ میلیون تن فعلی به بیش از ۱۵میلیون تن کالا در سال افزایش خواهد یافت.
کمبودهای ریلی در بنادر خوزستان
بندر امام خمینی، خرمشهر، ماهشهر و آبادان، مهمترین بنادر استان خوزستان هستند که مشکلات حملونقل ترکیبی به ویژه در بخش ریلی در این بنادر مشهود است.
بندر امام خمینی مهمترین بندر کشور بعد از بندر شهیدرجایی است که وسعت بیشتری نسبت به این بندر و ظرفیت پذیرش سالانه ۳۷ میلیون تن کالا را دارد. این بندر در ۱۰۰ کیلومتری اهواز واقع شده است؛ فرودگاه اختصاصی ندارد و فاصله آن تا نزدیکترین فرودگاه یعنی فرودگاه ماهشهر ۱۸ کیلومتر است. فرودگاه ماهشهر جزو فرودگاههای خصوصی کشور است که در حال حاضر هیچ پرواز خارجی در آن برقرار نیست و همین مسئله، میتواند رفت و آمد سرمایهگذاران به بندر امام خمینی را دچار مشکل کند. فرودگاه اهواز در ۱۱۰ کیلومتری بندر امام خمینی نیز اگرچه پروازهای داخلی منظمی دارد اما پروازهای
خارجی آن در سالهای اخیر با کاهش چشمگیری روبهرو بوده است.
راهآهن بندر امام خمینی فعال است و این بندر یک شبکه ریلی داخلی ۱۲۰ کیلومتری دارد اما با توجه به وسعت و اهمیت این بندر، توسعه پایانههای ریلی در دستور کار این بندر است. بهعنوان نمونه به تازگی پایانه ریلی ویژه غلات در این بندر راهاندازی شده که با بهرهمندی از ۳ خط راهآهن، امکان حملونقل کالاهای اساسی از جمله غلات را فراهم کرده است. این بندر در سال ۹۴ شاهد کاهش ۳۱درصدی فعالیتهای کانتینری بود و مسئولان امیدوارند با توسعه ریلی، این مشکلات کاهش یابد.
بندر آبادان از دیگر بنادر فعال استان خوزستان است که فرودگاه آبادان در ۱۲ کیلومتری آن قرار دارد. از نکات قابل توجه درباره این فرودگاه آن است که اگرچه جزو فرودگاههای سودده کشور نیست اما پروازهای داخلی و خارجی آن در سالهای اخیر رشد داشته است. از نظر اتصال ریلی بندر آبادان وضعیت مطلوبی ندارد و هنوز شبکه ریلی در آن فعال نیست. این مسئله امور حملونقل و جابهجایی کالا در این بندر را با مشکل روبهرو کرده است.
بندر خرمشهر دیگر بندر استان خوزستان است که فرودگاه اختصاصی ندارد و فاصله آن تا نزدیکترین فرودگاه یعنی فرودگاه آبادان ۷ کیلومتر است. این بندر اگرچه به خطآهن سراسری متصل است اما از مشکلاتی مانند فرسودگی ریلی رنج میبرد. برای کاهش مشکلات، احداث پایانه ریلی اختصاصی در بندر خرمشهر به تازگی در مرحله اجرا قرار گرفته است. از سوی دیگر با توجه به نبود اتصال ریلی ایران به عراق و اهمیت وجود این اتصال چه در بخش مسافری چه باری، مدتی است مسئله اتصال ریلی خرمشهر از مرز شلمچه با عراق در دستور کار قرار گرفته اما هنوز وارد مرحله اجرایی نشده است.
عملکرد ترانزیتی و جابهجایی کالا در بندر خرمشهر در سال ۹۴ نسبت به سال ۹۳ کاهش حدود ۴۰درصدی داشته و این مسئله سیاستهای حملونقلی این بندر را نیازمند بازنگری نشان میدهد.
بندر ماهشهر بهعنوان یکی دیگر از بنادر مهم خوزستان، فرودگاه فعالی دارد که در حال حاضر پروازهای خارجی در آن انجام نمیشود. اتصال این بندر به شبکه سراسری ریلی از پیش از انقلاب ایجاد شده و این بندر جزو نخستین بنادری است که صاحب راهآهن شده است. این مسئله بار فرسودگی را به دوش راهآهن این بندر گذاشته است و در همین زمینه، برنامههای توسعهای در دستور کار راهآهن منطقه قرار دارد. از سوی دیگر اتصال ریلی این بندر به مسیر ریلی بندر امام خمینی ـ اهواز در دستور کار است.