ایجاد منافع بلند مدت و پایدار
تین نیوز | امضای توافقنامه سهجانبه چابهار توسط «نارندرا مودی» نخست وزیر هند، «اشرف غنی احمدزی» رئیس جمهوری افغانستان و «حسن روحانی» ریاست جمهوری ایران در سوم خردادماه 1395 با هدف گسترش همكاریهای منطقهای و استفاده از ظرفیتهای استراتژیك كشورهای منطقه دارای اهمیت ویژهای است.
در سخنرانی مشترك امضای توافقنامه اعلام شد كه توافقنامه چابهار علیه كشور خاصی نیست و دیگر كشورهای منطقه میتوانند به این پروژه بپیوندند. به نظر میرسد این مساله از یكسو به دلیل رقابت برخی كشورهای منطقه و از سوی دیگر به دلیل سنگاندازی برخی كشورها در مسیر اجرای توافقنامه مطرح شده است تا روشن سازد كه منافع بلندمدت و همكاریهای منطقهای عامل ثبات در منطقه است. توسعه كشورها نیازمند سرمایهگذاری برای استفاده از پتانسیلهای منطقهای در جهت ایجاد اشتغال و افزایش رفاه اقتصادی است. در این راستا مناطق آزاد تجاری و صنعتی با زیرساختهای
مناسب و ظرفیتهای فیزیكی و قانونی با هدف جذب سرمایه تشكیل شد كه منطقه آزاد چابهار با وجود تواناییهای ترانزیتی مناسب نتوانسته است آن طور كه شایسته است از موقعیت منحصربهفرد خود در ترانزیت كالا استفاده کند. استفاده مناسب از مسیر ترانزیتی حمل كالا از راه بندر چابهار نیاز به سرمایهگذاری و همكاری مشترك كشورهای دیگر دارد. فعال شدن كریدور حمل كالا از هندوستان به ایران و افغانستان و نهایتا دسترسی آن كشور به آسیای میانه منافعی برای تمامی كشورهای این مسیر به همراه خواهد داشت. ایجاد زیرساختهای مناسب برای افغانستان و دسترسی آن كشور به آبهای آزاد و
توسعه امكانات بندری و ریلی در چابهار و كسب درآمد ترانزیتی مناسب برای ایران قابل توجه خواهد بود. بهعلاوه كاهش هزینه و زمان حمل كالا و دسترسی آسانتر به روسیه و سایر كشورهای اروپای شرقی برای هندوستان منافع قابل توجهی خواهد داشت.
چابهار با اتصال به آبهای آزاد امكان حمل دریایی از بندر بمبئی هندوستان و سایر بنادر مهم شرق آسیا به ایران و پس از آن ترانزیت به افغانستان را فراهم میکند. با توسعه راههای زمینی و ریلی ایران ترانزیت كالا به افغانستان و تاجیكستان و كشورهای آسیای میانه با سهولت بیشتری میسر خواهد شد. به علاوه با برنامهریزی مناسب، حمل كالا به بنادر شمالی كشور و امكان حمل مجدد كالا از طریق بندر آستاراخان روسیه ممكن خواهد شد تا دسترسی به مسكو، بندر سن پترزبورگ، خلیج فنلاند و كشورهای اروپای شرقی فراهم شود.
مسیر كنونی حمل كالا از كشور هندوستان به كشورهای آسیای میانه حمل از طریق بنادر روسیه و استفاده از زیرساختهای حمل جادهای آن كشور است كه از نظر بعد مسافت و هزینه با مسیر چابهار قابل مقایسه نیستند. بهعلاوه با دسترسی افغانستان به آبهای آزاد، انتقال سنگهای معدنی آن كشور از طریق راهآهن به چابهار و صادرات مجدد به وسیله كشتی میتواند مد نظر قرار گیرد كه در این صورت، درآمد ترانزیتی قابل توجه و پایداری را برای كشور ایجاد خواهد كرد.
چین و هند بهعنوان دو اقتصاد مهم منطقه با یكدیگر رقابت دارند. همكاریهای مشترك كشور چین با پاكستان به توسعه بندر گوادر پاكستان منجر شده است و پس از سفر «شین جین پینگ» رئیس جمهوری چین به پاكستان سرمایهگذاری برای توسعه بندر گوادر توسط چین در پاكستان صورت گرفت و این بندر فاصله كمی با بندر چابهار دارد. جالب توجه است كه پاكستان روابط دوستانهای با ایران داشته است و هندوستان نیز بهرغم فشارهای بینالمللی و تحریمهای ظالمانه تجاری علیه كشور در سالهای گذشته به خرید نفت ایران ادامه داد و به همكاری تجاری با ایران علاقهمند است. بهعلاوه
دسترسی به آبهای اقیانوس هند و دریای عمان بهعنوان یكی از راههای اصلی حمل نفت خام در مقابل حضور نظامی آمریكا در مسیرهای منتهی به تنگه مالاگا و تنگه هرمز از اهداف كشور چین و هند برای حضور در منطقه است. هندوستان دسترسی به افغانستان در مقابل همكاری چین در پاكستان را نیز مد نظر خود دارد. بهعلاوه هندوستان به منابع نفتی و گازی خاورمیانه و منابع معدنی افغانستان برای رسیدن به اهداف توسعه خود نیازمند است. استفاده از ظرفیت همكاریهای منطقهای این توافقنامه برای ایران نیز منافعی خواهد داشت. با توجه به آب و هوای نامساعد استانهای جنوب شرقی و تمركز
نسبی كمتر جمعیت در آن مناطق نسبت به مناطق مركزی و شمالی كشور استفاده از درآمد ترانزیتی پایدار در جهت ایجاد اشتغال و توسعه منطقهای دارای اهمیت است. توسعه منطقه میتواند با ایجاد اشتغال سبب جلوگیری از قاچاق كالا و ارتقای شاخصهای توسعه منطقهای شود. استفاده از تواناییهای كشورهای همجوار هندوستان و افغانستان با توجه به پیشینه تاریخی روابط با این كشورها و نفوذ زبان فارسی در آنها نیاز به برنامهریزی مناسب دارد. تقویت زیربناها و زیرساختها و امكان بندری، جادهای و ریلی و تجهیز ناوگان ترانزیتی كشور از جمله منافع جانبی اجرایی شدن توافقنامه
است.
ایجاد ظرفیت و زیرساخت مناسب منطقهای هدایتگر سرمایهگذاری بخش خصوصی است و با توجه به کافی نبودن منابع دولت در تجهیز تمامی زیرساختها، ورود سرمایه خارجی همواره مدنظر سیاستگذاران بوده است. جذب سرمایهگذاری و رونق فعالیتهای اقتصادی و برقراری ارتباط تجاری بینالمللی میتواند موجب تحرك در اقتصاد منطقهای و انتقال فناوری، افزایش صادرات و ایجاد اشتغال مولد شود. با توجه به این موضوع كه منطقه آزاد محدوده حراستشده است كه از شمول برخی مقررات جاری سرزمین اصلی خارج است و از مزایایی نظیر معافیت و بخشودگی مالیاتی و عوارض گمركی و حذف تشریفات و
مقررات اداری در جهت سهولت فرآیند صادرات و واردات و جذب سرمایهگذاری خارجی و انتقال فناوری برخوردار است، امكان جذب سرمایهگذاری مستقیم خارجی و توسعه صادرات كالای صنعتی و در نتیجه درآمدهای ارزی كشور افزایش خواهد یافت.
منطقه آزاد تجاری-صنعتی چابهار با وسعت 14 هزار هكتار در 25 درجه و 20دقیقه عرض شمالی و 60 درجه و 27 دقیقه طول شرقی در منتهی الیه جنوبشرقی ایران و در كنار دریای عمان، در شرق خلیج چابهار و در فاصله 7 كیلومتری شهر چابهار واقع شده است. منطقه چابهار به دلایل جغرافیایی، سیاسی، اقتصادی و حتی فرهنگی دارای ماهیتی استراتژیك برای ارتباط خاور دور با سایر نقاط دنیا است. همچنین چابهار با فاصله حدود 1800 كیلومتر تا سرخس بهترین راه برای دستیابی آسان كشورهای آسیای میانه به دریای عمان و آبهای آزاد است. آبهای ساحلی چابهار با برخورداری از عمق زیاد از موقعیت خاص استراتژیك برای
پهلوگیری كشتیهای اقیانوسپیما برخوردار و معبر خروج نفت از خلیج فارس به سایر نقاط جهان است و مرز آبی مشترك با كشور عمان دارد. نزدیكی به كشورهای پرجمعیتی چون هند و پاكستان و امكان بالقوه تولید و تجارت و توسعه منطقه شرق كشور و واقع شدن در مسیر ارتباط با كشورهای آسیای میانه و افغانستان و مواد اولیه و نیروی كار ارزان از مزیتهای این منطقه است. استان سیستان و بلوچستان 900 كیلومتر با پاكستان و 300 كیلومتر با افغانستان مرز مشترك زمینی دارد.
در نتیجه با توجه به فضای بعد از توافق برجام انتظار میرود تمایل سایر كشورها برای استفاده از ظرفیتهای موجود در كشور ما افزایش یابد و منافع مشترك دو یا چندجانبه امكان توافق پایداری را فراهم آورد كه برای طرفین قرارداد و صلح و امنیت منطقهای سودمند است. بدیهی است در صورت عزم جدی طرفین قرارداد در اجرای توافقنامه برخی كارشكنیها در مسیر اجرایی شدن توافقنامه بیاثر خواهد