احیای جاده ابریشم از رویا تا واقعیت
تین نیوز | براساس آمارهای سال ۲۰۱۴م، نرخ تجارت جهانی میان کشورهای دنیا بیش از ۱۸هزار و ۳۰۰میلیارد دلار بوده که کمتر از یک سوم آن یعنی حدود ۶هزار میلیارد دلار، سهم تبادل مالی و تجاری میان آسیا و اروپا شده و ۱۰درصد از این مبلغ متعلق به بخش حملونقل بوده است.
ایران نیز میتوانسته و میتواند سهم بزرگی از این رقم داشته باشد. ایران در حال حاضر ۱۳میلیون تن تزانزیت کالا دارد که نهتنها با مدیریت بهتر امکانات فعلی میتوان این رقم را تا ۲۵میلیون تُن افزایش داد، بلکه در صورت تامین و تکمیل زیرساختها در برنامهای ۱۵ساله، رساندن این رقم به ۵۰ میلیون تن نیز دور از ذهن نیست.
در راستای توسعه ترانزیت، طرح احیای جاده ابریشم از چند سال گذشته مطرح شده است. احیای جاده ابریشم ریشه در تاریخ ایران دارد؛ زمانی که کالاهای چینی را از مسیر ایران به اروپا و افریقا جابهجا میکردند و ایران بهعنوان پُل ارتباطی میان شرق و غرب عمل میکرد. بخشی از این مسیر از چین آغاز میشد و با گذر از آسیای مرکزی، ایران و ترکیه به اروپا میرسید و در مسیری دیگر از مبدأ چین به آسیای مرکزی، ایران، عراق، سوریه و شمال افریقا ختم میشد.
با توسعه تجارت میان اروپا و آسیا، این نقش قویتر از پیش مطرح شد؛ بهطوریکه امروز ایران را به عنوان چهارراه ترانزیت در دنیا میشناسند. ایران جایگاه مناسبی در کریدورهای شرق به غرب و در کریدورهای شمال به جنوب دارد که اقیانوس هند را از طریق ایران به روسیه و اروپای شمالی متصل میکند. ایران نهتنها در کریدور شمالی-جنوبی واسطهای میان کشورهای آسیایی و اروپایی است، بلکه در کریدورهای شرق به غرب، کریدورهای ریلی و کریدور اِکو نیز از اهمیت بالایی برخوردار است.
در این شرایط گام نخست برای موفقیت در احیای جاده ابریشم، توسعه حملونقل ریلی است. از آنجا که ایران به عنوان چهارراه تزانزیت مطرح است، هم میتوان محورهای ریلی را در امتداد شرق به غرب توسعه داد و هم در امتداد شمال به جنوب. ما اکنون اگرچه از ترکمنستان به سمت مرز بازرگان ریل داریم اما این ریل، از یک سو نیاز به افزایش بهرهوری دارد و از سوی دیگر سرعت قطارها نیز باید افزایش یابد. مسیر ریلی دیگری که وجود دارد از قزاقستان و ترکمنستان میگذرد و از طریق اینچهبرون به ایران میآید و در نهایت، به ریل اصلی ترکمنستان و مرز بازرگان وصل میشود.
ما باید ظرفیت این ریل را افزایش دهیم تا بتواند مسیر تجاری ترکمنستان به بازرگان را نیز پشتیبانی کند. کریدور شمال به جنوب نیز اگر تکمیل شود، از طریق بندرعباس به تهران میآید و از آنجا به قزوین میرسد. پروژه مهم ما در این بخش، ادامه ریل قزوین به سمت رشت، انزلی و آستاراست.
این کریدور اقیانوس هند را از طریق ایران به روسیه و شمال اروپا وصل میکند. بهویژه که ما در این مسیر تنها ۱۲ کیلومتر حلقه گمشده ریلی در خاک آذربایجان داریم و مطابق وعدهها، وقتی ریلهای ایران به آستارا برسد، آن بخش هم تکمیل خواهد شد. کریدور ریلی دیگر خط آهنی است که از پاکستان به ایران میآید و از ایران رهسپار ترکیه میشود. این نیز از جمله کریدورهایی است که احتیاج به افزایش ظرفیت دارد؛ به ویژه اگر خطوط ریلی پاکستان در آینده به دلایل مختلف به هندوستان وصل شود.
از طرف دیگر، خط آهن ایران از طریق بندر امام خمینی به شلمچه وصل است و شلمچه تا بصره تنها ۳۵ کیلومتر فاصله دارد و اگر آن ریل هم به این خط متصل شود و عراق و سوریه هم بتوانند این خط را ادامه دهند مسیر جنوب اروپا هم از این سو هموار میشود. بدینترتیب برای احیای مسیرهای ترانزیتی جاده ابریشم، باید این اولویتها را در شبکه ریلی کشورمان مدنظر قرار دهیم و فراموش نکنیم که با توسعه شبکه ریلی براساس نگرش ترانزیتی این شبکه میتواند به یک شبکه مادر در بخش حملونقل تبدیل شود.
بهبود زیرساختهای جادهای، کاهش هزینه ترانزیت ترکیبی، روانسازی عبور کالا، ثبات قوانین و وحدت قانونگذاران، بازاریابی جهانی و در نهایت، شناسایی کشورهای هدف و تامین تجهیزات گامهای دیگری هستند که باید در راستای احیای جاده ابریشم موردتوجه قرار گیرند.
در مجموع ایران برای تبدیل شدن به هاب حملونقل منطقه و احیای جاده ابریشم موقعیت بسیار مناسبی دارد و برای بهرهگیری از این ظرفیت، نیازمند یک برنامه بلندمدت ۱۵ تا ۲۰ساله است که برای رسیدن به آن برداشتن گامهای متوازن در زمینههای زیرساختی، سختافزاری، نرمافزاری، مدیریتی و قانونی لازم است.
مشاور وزیر راه و شهرسازی در حملونقل*
جناب آقای دکتر مقالات شما واقعا قابل استفاده است و مطالب روز حمل و نقلی خصوصا حمل و نقل بین الملل از زبان گویای شما مطرح میگردد. جناب آقای دکتر بنظر من بزرگترین مشکل ما زیرساختهای حمل و نقلی درجابجاییگریهای تجاری بین المللی نیست. بلکه بزرگترین مشکل ما عدم وجود ایده و برنامه در چگونگی حضور ایران در ترتیبات تجاری و خدماتی کالا با کشورهای منطقه ای و عدم دانش مدیران بخش حمل و نقل و خدمات در نحوه حضور در برنامه های بین المللی و اختصاص درصدی سهم ترانزیت از ایران است. متاسفانه شما به مدیران بخش اقتصاد ایران در سازمانهای حمل و نقل، گمرک و بازرگانی و … نگاه کنید. تفکرات بخشی سازمانهای در گیر، سبب شده تا به یک اجماع نظری در توسعه فعالیت های ترانزیتی در ایران برای حضور در حمل و نقل های بزرگ نرسند. آیا به نظر شما موقعیت های نسبی و یا مزیت های نسبی در طول تاریخ ماندگار هستند؟ یقیینا جواب منفی خواهد بود ما باید در حداقل زمان با تغییر نگرش مدیران ارشد نظام به اهیمت حمل و نقل فرایند حضور ایران را در مدیریت لجستیک بین المللی فراهم کنیم در مدت ۲۰ ساله دنیا با خیر در تثبت موقعیت خود در پازل های زیرساختی موقعیتی را برای ایران نمی گذارند که ما بر آن برنامه ریزی کنیم.