|
کد خبر
۱۱۹۰۸۰
کپی شد
بندر خشک شمال استان اردبیل، راهکاری موثر برای توسعه
تیننیوز| نشریه فروغ فردا در شماره جدید خود مطلبی با عنوان ' بندر خشک شمال استان اردبیل، راهکاری موثر برای توسعه ' به قلم جعفر اهنگران ، مشاور دبیر شورایعالی عالی مناطق آزاد کشور درج کرده است.
' لازم است قبل از پرداختن به نقش بندر خشک در اقتصاد اردبیل، شناخت نسبی از این پدیده تأثیرگذار اقتصادی ارائه گردد.
بندر خشک یا همان پایانه ترکیب، مکان مشخصی است که بعنوان یک مرکز لجستیکی متصل به یک یا چند شیوه حمل و نقل، جهت ترکیب ، توزیع، تخلیه، بارگیری، نگهداری، بازرسیهای منظم مربوط به جابجایی کالا در تجارت بینالمللی و انجام تشریفات و کنترلهای مرتبط گمرکی، در نظر گرفته میشود.
بخشی از عناصر موثر در ایجاد بندر خشک:
محدودهای امن و برخوردار از زیرساختهای اولیه و دارای درگاه برای ورود و خروج
انبارهای مسقف و باز تفکیک شده برای واردات، صادرات، ترانس شیمپنت و برای کالاهای فسادپذیر ، محصولات باارزش بالا، محصولات خطرناک شامل ترکیبات پرخطر.
تسهیلات انبارداری شامل انبارداری ضمانتدار گمرکی.
تجهیزات مناسب تخلیه و بارگیری کانتینرها و محمولهها.
تسهیلات ذخیرهسازی و بازرسی، کنترل و نظارت گمرکی.
راههای خدماتی و آسفالته داخلی برای استفاده در عملیات.
مکان مناسب برای توقف ناوگان با فضای پارک کافی و ناوگان باری.
وجود دفاتر اداری برای استقرار نهادهای مسئول و متقاضیان، نمایندگیهای شبکههای حمل و نقل، ترخیص کارها، بانکها، بیمهها.
شبکههای اطلاعاتی و ارتباطاتی شامل سیستمهای الکترونیکی تبادل دادهها، اسکنرها و تجهیزات توزین ناوگان.
بنادر خشک، نظر به نقش و حوزه عملکردی و همچنین با توجه به میزان سرمایهگذاری بخش خصوصی و حجم عملکرد از سوی وزارت راه و شهرسازی در چهار سطح درجه بندی میشوند:
کارکردهای حمل و نقلی، لجستیکی انبارداری، بینالمللی و تسهیلات به مشتریان و رانندگان و در نهایت فناوری اطلاعات(تسهیل حمل و نقل).
همه اشخاص حقیقی و حقوقی توانمند با ارائه درخواست به سازمانهای راهداری و پایانهها میتوانند برای احداث و بهرهبرداری از بندر خشک اقدام کنند.
متقاضی پس از اخذ موافقت اصولی، جهت دریافت مجوز بهرهبرداری باید عملیات اجرایی پروژه را به پایان ببرد.
سازمان راهداری در صورتی صدور موافقت اصولی برای متقاضیان را مدنظر قرار میدهد که علاوه بر نکاتی که در بالا اشاره شد، موقعیت محل پیشنهادی بایستی در شبکه بزرگراه های آسیایی اسکاپ واقع شده باشد.
بنادر خشک لازم است پس از طی فرآیند یاد شده در پروتکلهای اسکاپ درج گردد.
مراتب فوق برداشتی است از شرایط موردنظر دفتر ترانزیت و پایانههای مرزی سازمان راهداری که باستناد بند (ز) ماده 163 قانون برنامه پنجم تنظیم شده است.
تعریف اولیه بندر خشک به متون منتشره در سازمان ملل به سال 1983 برمیگردد. بندر خشک ترمینال درون مرزی است که کشتیرانیها، بارنامههای کالای وارداتی یا صادراتی را با درنظر گرفتن کلیه مسئولیتها و شرایط به آن مقصد وارد یا از آن مبدأ صادر میکنند.
به عبارت بهتر، بندر خشک (Dry port) یا آی سی دی (inland clearance Depot) سایت های ویژهای هستند که کالاهای وارداتی و صادراتی برای بازرسی گمرک در آنجا ورود و خروج میکنند و در اسنادی نظیر بارنامه حمل ترکیب یا چندوجهی، این سایتها بعنوان مبدأ یا مقصد کالاهای ترانزیتی به شمار میروند.
در هر صورت بنادر خشک، پایانههای ترکیبی هستند که در داخل کشور و مجاور خطوط اصلی ریلی، جادهای و در نزدیکی مراکز تجمع کالا باید ایجاد شوند که حداقل به وسیله دو شیوه ریلی و جاده ای با بنادر ساحلی یا مرزهای فعال تجاری متصل گردند.
با توجه به مقدمه واجبی که در بالا مورد اشاره قرار گرفت و با استفاده از نکات فوقالذکر به سراغ شمال استان اردبیل میرویم که این روزها با سفر استاندار محترم اردبیل و هیأت همراه به جمهوری آذربایجان و استقبال شایان توجه آذریها از هیأت ایرانی موضوع ایجاد بندر خشک در شمال استان در رسانههای دیداری و شنیداری و بخصوص شبکههای اجتماعی انعکاس وسیعی داشت.
اگر معیار انتخاب مکان مناسب برای بندر خشک و دسترسی آسان و اتصال به خط آهن سراسری بدانیم گویا طرف آذری در این زمینه قول مساعد داده تا ایران از طریق بندر خشک بتواند از راه آهن آذربایجان استفاده کند اگر چه در برنامههای ملی ایران راه آهن میانه- اردبیل در آینده در این مسیر قرار خواهد گرفت.
همانطور که گفته شد حمل و نقل دریایی، زمینی و ریلی مجموعهای است که بندر خشک را توجیه پذیر میکنند و در این میان راهآهن به لحاظ شرایط خاص کارکرد اساسی در بندر خشک دارد.
اصلاندوز محل استقرار مناسبی است برای بندر خشک چون تقریباً و با قدری اغماض سه ویژگی بندر خشک یعنی قابلیت دسترسی آسان و اقتصادی ، نزدیکی مراکز تولید و نهایتاً قرارگرفتن در مناطق خوشههای توزیع را داراست.
از نتایج مذاکرات با آذربایجانی برمیآید که ملاحظات زیر در مورد اصلاندوز مورد توجه قرار گرفته است:
کریدور امن و مطمئن مابین بندر باکو با نبدر خشک شمال استان
تنظیم روابط مابین بنادر آذربایجان و ایران با نبدر خشک از منظر مدیریتی، مالی و حقوقی
حمل مستقیم از کشتی به بندر خشک بدون تشریفات و هرگونه معطلی
تکمیل زیرساختهای ارتباطی و نرمافزاری بین بنادر و بندر خشک
یکپارچگی اطلاعاتی و زبان مشترک میان دوطرف
هماهنگی دستگاههای نظارتی و اجرایی که گویا در این محور اقدامات لازم بعمل آمده است
اقتصادی کردن عملیات در اصلاندوز برای فعالان اقتصادی و بازیگران بخش خصوصی
تکمیل یا ایجاد زیرساختهای تخلیه، بارگیری و نگهداری کالا در بندر خشک اصلاندوز
باید گفته شود همه مرزهای خشکی ایران که گمرک در آن حضور دارد میتواند منطقه مناسبی بریا احداث بندر خشک باشد، چنین از این گونه مناطق حداقل گمرک موسسه استاندارد و دیگر نهادهای ذیربط وجود داشته و نیازی به هزینههای جدید به منظور استقرار آنها نیست. در این مورد اصلاندوز سابقه فعالیت رسمی گمرکی داشته و در سالهای اخیر و شاید به دلیل مناقشه قره باغ متوقف شده است دوباره راهاندازی شود.
صاحبنظران بر این عقیدهاند که نباید بندر خشک را الزاماً محدود به مرزهای جغرافیایی ایران کرد و کشورهایی که دسترسی به دریاهای آزاد ندارد بعنوان پسکرانه بندر خشک میتوانند منظور شوند و به ارائه خدمات بپردازند.
من فکر میکنم این نظر را باید شاه بیت توجیه بندر خشک اصلاندوز به شمار آورد که حتماً آذربایجان و کشورهای بالادست در طول تاریخ همواره نگاهی جدی به جنوب ایران و آسانترین راه دسترسی به آبهای آزاد آن سوی ایران داشته و دارند.
در پایان شاید خالی از لطف نباشد که گفته شود براساس موافقتنامه اسکاپ 9 منطقه مشخص در ایران برای احداث بندر خشک به تصویب رسیده که این مناطق براساس اولویت بندی به صورت اصلی- فرعی اعلام شوند:
اولویتهای اصلی:
1-فرودگاه امام خمینی
2- ایستگاه شهید مطهری( در نزدیکی مشهد)
3- منطقه ویژه اقتصادی سلفچگان (قم)
4- منطقه ویژه اقتصادی سیرجان
اولویتهای فرعی:
منطقه آزاد اروند
منطقه ویژه اقتصادی سهلان (در نزدیکی تبریز)
منطقه ویژه اقتصادی سرخس( شمال شرقی ایران)
فرودگاه شیراز
مرکز لجستیک زاهدان
فکر میکنم استانداری اردبیل بندر خشک را با نگاه به بیرون و تأمین منافع ملی و ایجاد اشتغال پیگیری میکند که قابل تحسین است. بعنوان یک کارشناس میگویم که پدیده بندر خشک افزایش ترانزیت، کاهش هزینه و زمان را در نقاط اصلی مرزی در پی دارد و راهکار ارتقای اقتصادی محلی و به اقتصاد ملی و فراملی است. این توجیه را لازم میدانم مورد تأیید قرار دهم که استانداری مذاکره با اسکاپ را از طریق سازمان برنامه و بودجه در دستور کار خود قرار دهد'.
بندر خشک یا همان پایانه ترکیب، مکان مشخصی است که بعنوان یک مرکز لجستیکی متصل به یک یا چند شیوه حمل و نقل، جهت ترکیب ، توزیع، تخلیه، بارگیری، نگهداری، بازرسیهای منظم مربوط به جابجایی کالا در تجارت بینالمللی و انجام تشریفات و کنترلهای مرتبط گمرکی، در نظر گرفته میشود.
بخشی از عناصر موثر در ایجاد بندر خشک:
محدودهای امن و برخوردار از زیرساختهای اولیه و دارای درگاه برای ورود و خروج
انبارهای مسقف و باز تفکیک شده برای واردات، صادرات، ترانس شیمپنت و برای کالاهای فسادپذیر ، محصولات باارزش بالا، محصولات خطرناک شامل ترکیبات پرخطر.
تسهیلات انبارداری شامل انبارداری ضمانتدار گمرکی.
تجهیزات مناسب تخلیه و بارگیری کانتینرها و محمولهها.
تسهیلات ذخیرهسازی و بازرسی، کنترل و نظارت گمرکی.
راههای خدماتی و آسفالته داخلی برای استفاده در عملیات.
مکان مناسب برای توقف ناوگان با فضای پارک کافی و ناوگان باری.
وجود دفاتر اداری برای استقرار نهادهای مسئول و متقاضیان، نمایندگیهای شبکههای حمل و نقل، ترخیص کارها، بانکها، بیمهها.
شبکههای اطلاعاتی و ارتباطاتی شامل سیستمهای الکترونیکی تبادل دادهها، اسکنرها و تجهیزات توزین ناوگان.
بنادر خشک، نظر به نقش و حوزه عملکردی و همچنین با توجه به میزان سرمایهگذاری بخش خصوصی و حجم عملکرد از سوی وزارت راه و شهرسازی در چهار سطح درجه بندی میشوند:
کارکردهای حمل و نقلی، لجستیکی انبارداری، بینالمللی و تسهیلات به مشتریان و رانندگان و در نهایت فناوری اطلاعات(تسهیل حمل و نقل).
همه اشخاص حقیقی و حقوقی توانمند با ارائه درخواست به سازمانهای راهداری و پایانهها میتوانند برای احداث و بهرهبرداری از بندر خشک اقدام کنند.
متقاضی پس از اخذ موافقت اصولی، جهت دریافت مجوز بهرهبرداری باید عملیات اجرایی پروژه را به پایان ببرد.
سازمان راهداری در صورتی صدور موافقت اصولی برای متقاضیان را مدنظر قرار میدهد که علاوه بر نکاتی که در بالا اشاره شد، موقعیت محل پیشنهادی بایستی در شبکه بزرگراه های آسیایی اسکاپ واقع شده باشد.
بنادر خشک لازم است پس از طی فرآیند یاد شده در پروتکلهای اسکاپ درج گردد.
مراتب فوق برداشتی است از شرایط موردنظر دفتر ترانزیت و پایانههای مرزی سازمان راهداری که باستناد بند (ز) ماده 163 قانون برنامه پنجم تنظیم شده است.
تعریف اولیه بندر خشک به متون منتشره در سازمان ملل به سال 1983 برمیگردد. بندر خشک ترمینال درون مرزی است که کشتیرانیها، بارنامههای کالای وارداتی یا صادراتی را با درنظر گرفتن کلیه مسئولیتها و شرایط به آن مقصد وارد یا از آن مبدأ صادر میکنند.
به عبارت بهتر، بندر خشک (Dry port) یا آی سی دی (inland clearance Depot) سایت های ویژهای هستند که کالاهای وارداتی و صادراتی برای بازرسی گمرک در آنجا ورود و خروج میکنند و در اسنادی نظیر بارنامه حمل ترکیب یا چندوجهی، این سایتها بعنوان مبدأ یا مقصد کالاهای ترانزیتی به شمار میروند.
در هر صورت بنادر خشک، پایانههای ترکیبی هستند که در داخل کشور و مجاور خطوط اصلی ریلی، جادهای و در نزدیکی مراکز تجمع کالا باید ایجاد شوند که حداقل به وسیله دو شیوه ریلی و جاده ای با بنادر ساحلی یا مرزهای فعال تجاری متصل گردند.
با توجه به مقدمه واجبی که در بالا مورد اشاره قرار گرفت و با استفاده از نکات فوقالذکر به سراغ شمال استان اردبیل میرویم که این روزها با سفر استاندار محترم اردبیل و هیأت همراه به جمهوری آذربایجان و استقبال شایان توجه آذریها از هیأت ایرانی موضوع ایجاد بندر خشک در شمال استان در رسانههای دیداری و شنیداری و بخصوص شبکههای اجتماعی انعکاس وسیعی داشت.
اگر معیار انتخاب مکان مناسب برای بندر خشک و دسترسی آسان و اتصال به خط آهن سراسری بدانیم گویا طرف آذری در این زمینه قول مساعد داده تا ایران از طریق بندر خشک بتواند از راه آهن آذربایجان استفاده کند اگر چه در برنامههای ملی ایران راه آهن میانه- اردبیل در آینده در این مسیر قرار خواهد گرفت.
همانطور که گفته شد حمل و نقل دریایی، زمینی و ریلی مجموعهای است که بندر خشک را توجیه پذیر میکنند و در این میان راهآهن به لحاظ شرایط خاص کارکرد اساسی در بندر خشک دارد.
اصلاندوز محل استقرار مناسبی است برای بندر خشک چون تقریباً و با قدری اغماض سه ویژگی بندر خشک یعنی قابلیت دسترسی آسان و اقتصادی ، نزدیکی مراکز تولید و نهایتاً قرارگرفتن در مناطق خوشههای توزیع را داراست.
از نتایج مذاکرات با آذربایجانی برمیآید که ملاحظات زیر در مورد اصلاندوز مورد توجه قرار گرفته است:
کریدور امن و مطمئن مابین بندر باکو با نبدر خشک شمال استان
تنظیم روابط مابین بنادر آذربایجان و ایران با نبدر خشک از منظر مدیریتی، مالی و حقوقی
حمل مستقیم از کشتی به بندر خشک بدون تشریفات و هرگونه معطلی
تکمیل زیرساختهای ارتباطی و نرمافزاری بین بنادر و بندر خشک
یکپارچگی اطلاعاتی و زبان مشترک میان دوطرف
هماهنگی دستگاههای نظارتی و اجرایی که گویا در این محور اقدامات لازم بعمل آمده است
اقتصادی کردن عملیات در اصلاندوز برای فعالان اقتصادی و بازیگران بخش خصوصی
تکمیل یا ایجاد زیرساختهای تخلیه، بارگیری و نگهداری کالا در بندر خشک اصلاندوز
باید گفته شود همه مرزهای خشکی ایران که گمرک در آن حضور دارد میتواند منطقه مناسبی بریا احداث بندر خشک باشد، چنین از این گونه مناطق حداقل گمرک موسسه استاندارد و دیگر نهادهای ذیربط وجود داشته و نیازی به هزینههای جدید به منظور استقرار آنها نیست. در این مورد اصلاندوز سابقه فعالیت رسمی گمرکی داشته و در سالهای اخیر و شاید به دلیل مناقشه قره باغ متوقف شده است دوباره راهاندازی شود.
صاحبنظران بر این عقیدهاند که نباید بندر خشک را الزاماً محدود به مرزهای جغرافیایی ایران کرد و کشورهایی که دسترسی به دریاهای آزاد ندارد بعنوان پسکرانه بندر خشک میتوانند منظور شوند و به ارائه خدمات بپردازند.
من فکر میکنم این نظر را باید شاه بیت توجیه بندر خشک اصلاندوز به شمار آورد که حتماً آذربایجان و کشورهای بالادست در طول تاریخ همواره نگاهی جدی به جنوب ایران و آسانترین راه دسترسی به آبهای آزاد آن سوی ایران داشته و دارند.
در پایان شاید خالی از لطف نباشد که گفته شود براساس موافقتنامه اسکاپ 9 منطقه مشخص در ایران برای احداث بندر خشک به تصویب رسیده که این مناطق براساس اولویت بندی به صورت اصلی- فرعی اعلام شوند:
اولویتهای اصلی:
1-فرودگاه امام خمینی
2- ایستگاه شهید مطهری( در نزدیکی مشهد)
3- منطقه ویژه اقتصادی سلفچگان (قم)
4- منطقه ویژه اقتصادی سیرجان
اولویتهای فرعی:
منطقه آزاد اروند
منطقه ویژه اقتصادی سهلان (در نزدیکی تبریز)
منطقه ویژه اقتصادی سرخس( شمال شرقی ایران)
فرودگاه شیراز
مرکز لجستیک زاهدان
فکر میکنم استانداری اردبیل بندر خشک را با نگاه به بیرون و تأمین منافع ملی و ایجاد اشتغال پیگیری میکند که قابل تحسین است. بعنوان یک کارشناس میگویم که پدیده بندر خشک افزایش ترانزیت، کاهش هزینه و زمان را در نقاط اصلی مرزی در پی دارد و راهکار ارتقای اقتصادی محلی و به اقتصاد ملی و فراملی است. این توجیه را لازم میدانم مورد تأیید قرار دهم که استانداری مذاکره با اسکاپ را از طریق سازمان برنامه و بودجه در دستور کار خود قرار دهد'.