گردشگری با برند ایرانی در مناطق آزاد
تیننیوز| نقش مناطق آزاد در جذب گردشگر داخلی و خارجی، ویژگیهایی که این مناطق دارند و زیرساختهایی که باید برای آنها فراهم شود از جمله موضوعاتی است که در گفتوگوی مشروح هفته نامه صنعت و توریسم با حجتالاسلام والمسلمین محمدعلی زم؛ معاون فرهنگی اجتماعی و گردشگری دبیرخانه شورایعالی مناطق آزاد و ویژه اقتصادی مطرح شد.
بخش نخست این مصاحبه را که به قابلیتهای گردشگرپذیری این مناطق پرداخته شده است، پیشرو دارید.
مناطق آزاد در توسعه گردشگری داخلی و خارجی چه نقشی میتوانند ایفا كنند؟
مناطق آزاد را میتوان قطعهای مینیاتوری از سرزمین بزرگ ایران دانست، هر نقطهگذاری و تصویركشی و رنگآمیزی در آن باید از یك پشتوانه والای اندیشه برخوردار باشد. قاعدتا تفاوت یک تابلوی رنگ و روغن با یک اثر مینیاتوری برایتان مشخص است.
یكی از قابلیتهای این مناطق گردشگرپذیری است، آنچنان که یكی از نیازهای اصلی كشور توجه به توسعه گردشگری و بهرهمندی از: 1- درآمدهای كلان 2- اثر بخشی فرهنگی زیاد 3- ایجاد اشتغال فراوان آن است.
كشور ما در همه این سه زمینه كمبود و كاستی دارد و راه جبران هریك از آنها به تنهایی نیازمند صرف هزینه، وقتگذاری و بهكارگیری نیروی انسانی زیاد است، در حالیكه تامین این كاستیهای سهگانه از طریق یك منبع درآمدزا كه گردشگری است، یك راهكار میانبر و معقولی است كه در ادبیات عامیانه ما به آن گفته میشود ره صد ساله را یك شبه طی كردن.
گردشگری از نوع خاص بومی و ایرانیاش كه اتفاقا این نوع خاصش میتواند برند گردشگری ایرانی قلمداد شود و ما را از دیگر نقاط گردشگرپذیر خصوصا در نسبت با كشورهای همسایه متمایز و ممتاز كند، نیازمند داشتن یک تستگاه برای اجرای طرحهای آزمون و خطادار است، با در نظر گرفتن این نیاز میتوان مناطق آزاد را محل آزمایش اجرای طرحهای توسعه گردشگری دانست، بیش از 60 صنعت و صنف درگیر صنعت گردشگری هستند، در واقع باید گفت برای اینكه چرخ صنعت گردشگری بچرخد نیاز به تامین بیش از 60 نوع مواد اولیه داریم که این 60 نوع مواد در اندازههای مختلف و استاندارد باید توسط یك
مدیریت هوشمند و واجد قدرت فرانگری و هماهنگسازی تركیب شوند تا بتوان گردشگری را از حالت سنتی و اصطلاحا دستساز، به یك «فراصنعت» تبدیل كند.
هماهنگی این 60 صنعت و صنف نیازمند انجام آزمایشهای مختلفی است تا منجر به یك خروجی مرکب گردشگری صحیح شود و جغرافیای مناطق آزاد در قطعات كوچك خود، بهترین جای این آزمایشند!
با توجه به ظرفیتهای قانونی و موقعیت جغرافیایی مناطق آزاد، چه برنامهها و اقداماتی برای جذب سرمایه در توسعه توریسم در دست دارید؟
با توجه به امتیازات قانونی 5-4 گانه مناطق آزاد به نسبت كشور (نظیر معافیت مالیاتی، تردد بدون ویزا و ...) بدیهی است كه این مناطق قابلیت بیشتری برای سرمایهپذیری داخلی و خارجی دارند، از سویی اگر ما استانداردهای گردشگری ایرانی را در این مناطق مهیا كنیم، بسیاری از جمعیت هشتاد میلیون نفری ایران سفر كردن به این مناطق را جزو رویدادهای شیرین زندگیشان خواهند دانست و آنها كه امكان مسافرت خارجی دارند هم حتما سفر به این مناطق را جزو اولویتهای خود میدانند، پس مناطق آزاد هم از نظر امتیازات قانونی و هم از نظر داشتن بازار تقاضا و طبیعت بکر، دیدنیهای تاریخی و
طبیعی منحصربهفرد از قابلیت سرمایهپذیری و سرمایهگذاری بیشتری برخوردارند.
تا پیش از این دولت بهجز منطقه كیش در برنامه توسعه هیچ منطقه آزادی، هسته و فعالیت گردشگری تعریف و منظور نگردیده بود، در دولت یازدهم یكی از محورهای مشترك توسعه مناطق آزاد، گردشگری قلمداد شده است و با تبیین و نظریهپردازی درباره «گردشگری حلال» این مناطق پایلوت اجرا و ترویج و تحكیم این نوع گردشگری دانسته شده است.
یك مجموعه كاری كه میتوان از آن، به گام سوم نام برد، انجام زیرساختهای اولیه از قبیل ایجاد توسعه فرودگاه، ترمینالها، جادهها، اقامتگاهها، راهاندازی ستادهای هماهنگی دایمی گردشگری، خلق رویدادها، مرمت آثار تاریخی، بهسازی معابر دسترسی به طبیعت و آمادهسازی سواحل و... است كه كم و بیش در همه مناطق توسط سازمانها و بخشهای خصوصی در دست انجام است.
گام چهارم كارهای خاصی است كه در واقع بهعنوان محور و یا موضوع اصلی هر منطقهای مشخص شده و یا در حال مشخص شدن است، مثلا در قشم عجایب هفتگانه طبیعت و دریا و جنگلهای حرا محور گردشگری است. در اروند، صرفنظر از رودخانههای بزرگ كارون، بهمنشیر و اروند و نقاط اتصالی آنها به خلیجفارس محور توسعه جذابیتهای گردشگری است، شهر موزه آبادان با محوریت صنعت نفت و شهر موزه خرمشهر با محوریت گردشگری دفاعمقدس تعیین شد كه میتوان این منطقه را مهیای سالانه 30- 20 میلیون گردشگر دانست.
خوشبختانه پس از درك ضرورتهای مشترك، وزارت نفت به این نتیجه رسیده است كه درهای پالایشگاه نفت و اماكن متعلق به آن را محور گردشگری آبادان كند و این اتفاق از تصمیمات عجیب و بینظیر مدیریت آقای زنگنه است که بهنظرم با این اقدام نهتنها همه کوتاهیهای گذشته خود به ساحت فرهنگ را جبران کردهاند، بلکه باقیاتالصالحاتی را برای آینده خود پیش فرستادهاند، این تصمیم در دوره مدیریت ایشان در نفت و دولت تدبیر وامید اتخاذ شده است.
پالایشگاه نفت عمری بیش از یك سده دارد و در زمان احداث، بزرگترین رویداد صنعتی خاورمیانه، آسیا و حتی دنیا بوده است، ضمن آنكه این پالایشگاه باخود، فرهنگی را همراه آورده و آفریده كه مطالعه و دقت در اجرای آن فرهنگ بسیار شنیدنی و دیدنی، آموختنی و برای امروز و فردای اداره جامعه ما عبرتآموز است و برای نظامسازی هر فرهنگ اجتماعی آموختنی است، بههرحال فرهنگ معاصر آبادان محل تلاقی، تفاهم و تعامل مدرنیته و سنت بوده است؛ مسجد و كلیسا و كنیسه كنارهم، وجود فرق مذهبی مختلف (هفتاد و دو ملت) و ملیتهای متفاوت ایرانی در كنار حضور خارجیان...
صرفنظر از مباحث ارزشی و غیرارزشی آنها حكایت از یك جامعه بردبار و امن دارد كه درك، الگوبرداری و حرس كردن زوائد غیرارزشی آن پیشنیاز رشد، پیشرفت و وحدتگستری امروز جامعه ما و دیگر جوامع اسلامی است، عجیب اینجاست كه آبادان زیر ذرهبین فشارهای ساواك در پیش از انقلاب به آنچنان رشد سیاسی و فكری و معنوی و مسلمانی و انقلابی دست مییابد كه یكی از نقطههای انقلابخیز و برجسته اسلامی در اطلس نهضت امامخمینی(ره) میشود.
انقلابیترین چهرههای فکری انقلاب پیش از انقلاب در این شهر رفت و آمد و فعالیت مذهبی – انقلابی داشتند و از دل این آبادان نویسندگان و هنرمندان برجستهای بیرون آمده است و مزید بر اینها حادثه جانسوز سینما رکس آبادان است که ساواک آنرا به آتش کشید و در تجاوز جهانیان به رهبری صدام به ایران میبینیم این شهر ماهها در محاصره و سختی، حیات و زندگی خود را حفظ میكند و عاقبت موفق به شكست حصر خود میشود.
بههرحال وجود دو شهر فرهنگی مذهبی و انقلابی در یک منطقه که تجربه مقاومت در جنگهای گذشته جهانی را هم داشتهاند، میتواند دو شهرموزه بزرگ با محوریت و كاركرد صنعت و مقاومت در یك منطقه آزاد را دربر داشته باشد و میتواند یك موفقیت فرهنگی، دینی و اجتماعی برجسته قلمداد شود كه همین دو موزه میتواند اقتصاد این منطقه را بهنفع درآمد و ثروتزایی برای مردم زیرورو كند. گام پنجمی كه در گردشگر پذیرکردن مناطق آزاد برداشته شده، توسعه گردشگری روستایی است.
روستاهایی که همه امكانات زیرساختی نظیر برق، گاز، جاده، مدرسه در مناطق آزاد، همچون بسیاری از روستاهای بیآب و کشاورزی کشور، خالی از سکنه شده و جمعیتهای روستایی به حاشیهنشینی شهرها روی آوردهاند، تبدیل این تهدید به یك فرصت با محوریت گردشگری و توسعه اشتغالهای پیرامون گردشگری یکی از برنامههای جدی مناطق آزاد در امر اصلاح و آبادانی مجدد روستاها و تامین معاش اقتصادی و مهاجرت معکوس روستاییان است، طی قراردادی با بنیاد مسكن این روستاها با كاربری گردشگری در حال مرمت و اصلاح با هزینه بالمناصفه بنیاد و هر منطقه و بعضا كمك دریافتی از بنیاد
بركت است. در گام نخست تقریبا در هر منطقهای در حال دستیابی به یكی دو روستای نمونه هستیم كه ویژگی نخستی آنها داشتن سرمایه اصلی، یعنی نیروی جوان و فعال و درّاك فرهنگی است.
در منطقه ارس روستای گلفرج، در قشم روستاهای لافت و سلخ و در كیش روستای صفین، در ماكو روستای رند، در چابهار تیس، در اروند سنگور و بدریه به این منظور انتخاب شدهاند و در هر روستا یك خانه به عنوان موزه خانه روستا منظور شده که با مشارکت روستاییان با وسایل قدیمی و تاریخ و فرهنگ گذشته در حال آماده شدن است، همچنین اقامتگاههای میهمانپذیر و روستایی با عنوان «كاشانه میهمان» در بخشی از خانه و محل سكونت روستاییان طراحی و راهاندازی و جایگزین هتل و مسافرخانه شده است كه در واقع گردشگری یک فرصت کسب و کار برای هر خانواده روستایی شده و منافعش مستقیما به
جیب آنها خواهد رفت.
گام ششم توسعه امر آموزش و آگاهیرسانی و تبادل تجربیات و رونق بخش به توسعه گردشگری مناطق آزاد است كه در موضوعات مختلف آشپزی و سفرهآرایی و برندسازی غذاهای محلی، پذیرایی، ارائه خدمات شهری و نقلیهای، ساماندهی سوغاتهای محلی و گسترش صنایعدستی و راهاندازی بازارهای صنعتی و... از جمله آنهاست.