توسعه دالانهای ترانزیتی
تیننیوز| توسعه اقتصادی و ترانزیت کالا در کشور با گسترش و تکمیل کریدورهای داخلی و بینالمللی در ایران که بر سر چهارراه ترانزیت قرار دارد، میسر است و به همین دلیل، طی سالها و دهههای گذشته تلاش شده تا ارتباط ترانزیتی با کشورهای منطقه از طریق عضویت در نهادهای بینالمللی و امضای توافقنامههایی در این خصوص برقرار گردد. با این حال، همزمان با گسترش روابط بینالمللی، توسعه حملونقل چندوجهی در داخل و ارتباط بین ریل، جاده، دریا و هوا باید در دستورکار قرار گیرد؛ اتفاقی که هنوز چندان روی نداده و اتصال حملونقل جادهای به ریلی و دریایی در
ایران تا نقطه مطلوب، فاصله دارد. همچنین اختلافات ترانزیتی ناشی از روابط اقتصادی - سیاسی کشورها مانند آنچه در روابط ایران و ترکیه در یکی دو سال گذشته و نیز ایران و ترکمنستان طی هفتههای اخیر رخ داده، توجه و حساسیت بیشتر در زمینه گسترش کریدورهای ترانزیتی را گوشزد میکند.
کریدورسازی
وجود کریدورهای حملونقلی برای توسعه ترانزیت و بهبود وضعیت اقتصادی کشور با توجه به سهم هشت درصدی حملونقل در تولید ناخالص ملی، انکارناپذیر است. از این رو، ایران طی سالهای گذشته، به شدت برای ایجاد یا پیوستن به کریدورهای حملونقلی منطقهای و بینالمللی تلاش کرده است. امضای موافقتنامه کریدور حمل ونقل بینالمللی شمال - جنوب در شهریور ماه ۷۹ به امضای وزرای حملونقل سه کشور ایران، هند و روسیه به عنوان حلقه تجارت بین آسیا و اروپا، پیوستن به کریدور تراسیکا (اروپا-قفقاز-آسیا) در سال ۸۸، امضای طرح عملیاتی کردن کریدور جادهای اسلام
آباد- تهران- استانبول بین نمایندگان سه کشور با همکاری اتحادیه بینالمللی جادهای (IRU) در سال ۹۱، تلاش برای ایجاد دو کریدور ترانزیتی جدید جهت اتصال به اروپا و عبور کامیونهای ایرانی در سال ۹۴ خصوصا با هدف کاهش وابستگی به ترکیه، برخی از این تلاش هاست.
از ۱۱ تا ۵۰ میلیون تُن!
میزان ترانزیت ایران با احتساب کالاهای نفتی و غیرنفتی، سالانه حدود ۱۱ میلیون تن است که البته سهم ریل در آن بسیار ناچیز است. این در حالی است که چشمانداز ایران برای ترانزیت کالا با توجه به ظرفیتهای موجود و موقعیت ویژه اش، بسیار بیشتر از این است. عباس آخوندی، وزیر راه و شهرسازی در روزهای آغازین وزارتش در شهریورماه ۹۲ در یازدهمین اجلاس حملونقل و ارتباطات در استانبول از «برنامهریزی برای افزایش میزان ترانزیت کالا تا میزان ۵۰ میلیون تن در سال» خبر داد که با وضعیت موجود، تنها یک رویاست. وی در همین اجلاس با اشاره به امضای موافقتنامههای
حملونقلی با بیش از ۵۰ کشور جهان و دارا بودن بیش از ۶۰۰ شرکت حملونقل بینالمللی کالا در کشور، مهمترین مسیرها و کریدورهای حملونقل بینالمللی در ایران را شاخه جنوبی کریدور تراسیکا با ۱۳ کشور عضو، کریدور حملونقل بینالمللی شمال ـ جنوب با ۱۴ کشور عضو، جاده ابریشم، کریدور شرق ـ غرب، شبکه بزرگراههای آسیایی و شاخه جنوبی کریدور سه گانه آلتید برای تأمین شرایط حملونقل مناسب شبکه حملونقل با ۲۴ مرز ترانزیتی فعال جاده ای، ۵ مرز ریلی و ۱۱ بندرتجاری بزرگ و تعدادی بنادر کوچک عنوان کرد. اگرچه تأسیس، ایجاد، گسترش و تکمیل
کریدورها اقدامی استراتژیک و زمان بر و تابع شرایط سیاسی و اقتصادی است اما به هر حال، وضعیت کنونی آمار ترانزیت و مشکلات تردد کامیونهای ایرانی از مرزها، که ناامنی منطقه نیز این مشکلات را تشدید کرده، تحقق وعدهها و آرمانهایی مانند ترانزیت سالانه ۵۰ میلیون تن کالا را دشوار و بسیار دور از دسترس میسازد.
ایران و دالانهای ترانزیتی
انتقادات کشاورزیان، معاون وزیر راه و شهرسازی ایران در دیدار اخیر با دبیرکل تراسیکا در ایران مبنی بر اینکه علیرغم عضویت ایران در تراسیکا، «رنگ کشور ایران مانند کشورهای غیرعضو است» و انتظار برای برخورد فعالانهتر تراسیکا در مسائل بین اعضا و پاسخ چوبراگا، دبیرکل تراسیکا مبنی بر اینکه «نقشههای جدید از جاده، ریل و بنادر ایران برای این نهاد ارسال شود» و عدم حضور یا نپرداختن حق عضویت توسط برخی اعضا مانند ازبکستان نشان میدهد تعدادی از ۱۴ کشور عضو تراسیکا یعنی بلغارستان، اوکراین، رومانی، مولداوی و ترکیه در حاشیه دریای سیاه، گرجستان، ارمنستان و
آذربایجان در منطقه قفقاز و ترکمنستان، قزاقستان، ازبکستان، تاجیکستان، قرقیزستان و ایران در آسیای میانه، علیرغم موقعیت ویژه شان، هنوز نقش تأثیرگذار در حملونقل بینالمللی ایفا نکرده اند؛ خصوصا آنکه ایران، تنها مسیر جادهای این کریدور است. همچنین کریدور بینالمللی شمال- جنوب با قدمت حدود دو دهه، بین ایران، هند و روسیه و نیز آذربایجان از شاهراههای ارتباطی آسیا و اروپاست اما با توجه به فعالیتهای گسترده کشورهای در مسیر این کریدور در زمینه توسعه و تجهیز بنادر، جادهها، ترمینالها و مسیرهای ریلی، همکاری جدی تری از سوی کشورهای عضو این
کریدور لازم است.
ایران و دالانهای داخلی
با این وجود، پیش نیاز موفقیت در تجارت بینالملل، علاوه بر کریدورهای بینالمللی، توسعه کریدورهای داخلی و ارتباط بین جاده، ریل و بنادر در قالب حملونقل چندوجهی است. به گفته امیر امینی، معاون برنامهریزی و اقتصاد حملونقل وزارت راه، براساس طرح جامع حملونقل جادهای، ۱۰ کریدور توسعه تعریف شده که دو کریدور ۱ و ۱۰ از مهمترین آنها و حدود ۲۷ هزار کیلومتر است. به گفته وی، برای توسعه این کریدورها، ۵۰۰ هزار میلیارد ریال، منابع مالی لازم است و ظرفیت بخش خصوصی را میطلبد. کریدورِ ۱ از بندر گواتر سیستان و بلوچستان شروع میشود، مسیر
خلیجفارس را طی میکند و به شلمچه در جنوب غرب در استان خوزستان میرسد. کریدورِ ۱۰ نیز از بازرگان شروع میشود و از استانهای آذربایجان غربی و شرقی عبور میکند و به استان کردستان، لرستان و بعد از آن به استان خوزستان و از آنجا به بندرامام میرسد. وظیفه اصلی این کریدورها، اتصال تجارت شرق به غرب از آسیای شرق به سمت اروپا و تبدیل به یک جریان جنوب به شمال و شمال به جنوب است.