الگوی توسعه خودروسازی چین؛ نقشه راهی برای عبور ایران از بن بست
صنعت خودروی چین با تکیه بر راهبرد «فناوری در برابر بازار»، حمایت مشروط و ایجاد رقابت، طی دو دهه به قدرتی جهانی تبدیل شد؛ تجربه ای که می تواند چراغ راهی برای اصلاح ساختار خودروسازی ایران باشد.
چین که تا دو دهه پیش جایگاه متوسطی در صنعت خودرو داشت، امروز با تولید سالانه بیش از ۳۱ میلیون دستگاه و صادرات حدود ۶ میلیون دستگاه در سال ۲۰۲۴، به سومین صادرکننده بزرگ خودرو در جهان پس از ژاپن و آلمان تبدیل شده است. این جهش چشمگیر، نتیجه یک راهبرد بلندمدت و مرحله بندی شده بوده که بررسی آن می تواند برای اصلاح مسیر صنعت خودروی ایران آموزنده باشد.
راهبرد «فناوری در برابر بازار»؛ کلید موفقیت چین
به گزارش تین نیوز، دولت چین در دهه های ۱۹۸۰ و ۱۹۹۰ سیاستی هوشمندانه را دنبال کرد؛ بر اساس این سیاست، خودروسازان بزرگ جهانی برای دسترسی به بازار گسترده مصرف چین، ملزم به سرمایه گذاری مشترک با شرکت های داخلی و انتقال فناوری شدند.
شرکت های خارجی موظف بودند:
- بخشی از قطعات مورد نیاز خود را از تأمین کنندگان چینی تهیه کنند
- دانش فنی، مدیریتی و تولیدی را به طرف داخلی منتقل نمایند
- زنجیره تأمین بومی را تقویت کنند
این رویکرد، پایه گذار شکل گیری زنجیره تأمین بومی و ارتقای توان فنی صنعت خودرو چین شد.
سه مرحله توسعه استراتژیک خودروسازی چین
مرحله نخست (پیش از ۱۹۷۸): تمرکز بر ایجاد زیرساخت ها و توسعه صنایع سبک به عنوان پایه صنعتی کشور.
مرحله دوم (۱۹۷۸ تا ۲۰۰۱): ظرفیت سازی صنعتی از طریق جذب فناوری خارجی، شکل گیری شرکت های بزرگ مقیاس و تعمیق توان تولید داخلی.
مرحله سوم (از ۲۰۰۲ به بعد): کاهش تدریجی تعرفه های واردات خودرو (از حدود ۱۰۰ درصد به ۲۵ درصد طی دو دهه)، افزایش رقابت پذیری، و استفاده هدفمند از سرمایه گذاری خارجی برای دستیابی به فناوری های پیشرفته.
سرمایه گذاری خارجی با هدف تملک فناوری
پس از عضویت چین در سازمان تجارت جهانی، این کشور وارد مرحله ای فعال تر در سیاست صنعتی شد. خودروسازان چینی با سرمایه گذاری در شرکت های خودروسازی بحران زده یا ورشکسته اروپایی، مسیر خرید فناوری به جای واردات محصول را در پیش گرفتند.
نمونه های این راهبرد عبارتند از:
- خرید بخشی از سهام شرکت سوئدی «ساب» توسط گروه خودروسازی پکن
- تملک خط تولید «هامر»
- خرید شرکت «ولوو» توسط گروه جیلی
این اقدامات نقش مهمی در ارتقای دانش فنی و توان رقابتی صنعت خودروی چین ایفا کرد.
درس آموخته ها برای ایران
کارشناسان معتقدند تجربه چین چند نکته کلیدی برای سیاست گذاران ایرانی به همراه دارد:
۱. تبدیل صنعت خودرو به اولویت ملی
هیچ صنعتی بدون اجماع سیاست گذاران و قرار گرفتن در صدر اولویت های ملی، به جایگاه راهبردی نمی رسد.
۲. بهره گیری از بازارهای منطقه ای
ایران می تواند با توسعه همکاری های تجاری با کشورهای همسایه و همسو، از مزیت هایی مانند نیروی کار و انرژی ارزان برای جذب سرمایه گذاری خارجی استفاده کند؛ حتی در شرایط محدودیت های تحریمی.
۳. تقویت نهادهای تخصصی غیردولتی
تجربه انجمن های تخصصی خودروسازی در چین نشان می دهد نهادهای نیمه رسمی می توانند در هماهنگی بین بنگاه ها، حمایت از حضور در بازارهای بین المللی و تدوین سیاست های صنفی نقش مؤثری داشته باشند.
حمایت همراه با رقابت؛ الگوی موفق چینی
یکی از مهم ترین ویژگی های سیاست خودرویی چین، ترکیب حمایت هدفمند با ایجاد رقابت بوده است. دولت از یک سو از خودروسازان داخلی حمایت می کرد و از سوی دیگر با اجازه واردات خودروهای خارجی، فضای رقابتی را در بازار حفظ می نمود.
این حمایت هرگز بی قیدوشرط نبود و همواره با الزامات ارتقای کیفیت، کاهش هزینه و افزایش بهره وری همراه شد. نتیجه این رویکرد، شکل گیری صنعتی رقابت پذیر و صادرات محور بود.
به گزارش تین نیوز، تجربه چین نشان می دهد توسعه صنعت خودرو نه با حمایت صرف و نه با آزادسازی کامل محقق می شود، بلکه نیازمند سیاستی هوشمندانه، مرحله بندی شده و مبتنی بر رقابت است. الگویی که می تواند در صورت بومی سازی و تطبیق با شرایط کشور، مسیر تحول صنعت خودروی ایران را نیز هموار کند.
