| کد خبر ۳۲۷۱۴۵
کپی شد

◄ چرا سیاست‌ های تمرکززدایی از تهران نتیجه نداده است؟

تمرکز قدرت و ثروت در تهران، دشواری دسترسی بنگاه‌ های شهرستانی به منابع مالی و نبود زیرساخت و مشوق‌ های سرمایه‌ گذاری، از مهم‌ترین دلایل ناکامی سیاست‌ های تمرکززدایی است؛ به گفته یک کارشناس اقتصاد شهری، این روند با ممنوعیت و بخشنامه متوقف نمی‌ شود و به اصلاح ساختارهای اقتصادی نیاز دارد.

چرا سیاست‌ های تمرکززدایی از تهران نتیجه نداده است؟
تین نیوز |

 تجربه های چند دهه ای در ایران نشان می دهد سیاست های تمرکززدایی از تهران، از جمله ممنوعیت استقرار صنایع در شعاع ۱۲۰ کیلومتری پایتخت، نه تنها منجر به کاهش تمرکز نشده، بلکه در بسیاری از موارد با ایجاد رانت و انحصار، عملاً به ضد خود تبدیل شده است. کارشناسان تأکید دارند که این ناکامی ریشه در رویکردهای غیرساختاری دارد؛ تا زمانی که نظام توزیع ثروت، تسهیلات بانکی و فرصت های سرمایه گذاری همچنان حول پایتخت می چرخد، نمی توان با بخشنامه و ممنوعیت انتظار توسعه متوازن در سایر مناطق را داشت.

چرا «ممنوعیت» به نتیجه نرسید؟

به گزارش تین نیوز، محمود اولاد، کارشناس اقتصاد شهری و مسکن، با انتقاد از سیاست های چند دهه اخیر اظهار می دارد که تمرکززدایی با بخشنامه و طرح های نمایشی محقق نمی شود. به گفته وی، سیاست هایی نظیر «ممنوعیت بارگذاری صنایع در شعاع ۱۲۰ کیلومتری تهران» که از سال ها پیش مطرح شده، نه تنها چالش تمرکز را حل نکرد، بلکه به دلیل عدم تناسب با واقعیت های اقتصادی، به ایجاد بسترهای رانتی منجر شد. در واقع، وقتی سیاست گذار بدون اصلاح «نظام انگیزشی»، صرفاً به محدودیت روی می آورد، سرمایه گذار به جای خروج از تهران، به دنبال میان برهای قانونی یا لابی برای دور زدن ممنوعیت ها می رود که نتیجه آن، تشدید تمرکز یا توقف تشکیل سرمایه ثابت است.

ساختار اقتصادی؛ آهن ربای سرمایه در تهران

ریشه اصلی شکست سیاست های تمرکززدایی، در «ساختار توزیع قدرت و ثروت» نهفته است. در اقتصاد ایران، قواعد بازی به گونه ای طراحی شده که فعالیت اقتصادی در خارج از پایتخت با دشواری های مضاعف همراه است.

  • نظام تأمین مالی: واحدهای تولیدی در شهرستان ها برای دریافت تسهیلات کلان بانکی، عملاً باید از فیلتر شعب مرکزی در تهران عبور کنند.
  • الزامات ضمانت: در بسیاری از موارد، برای دریافت ضمانت نامه های بانکی، داشتن ملک یا وثیقه در تهران یک الزام غیررسمی اما حیاتی است.

وقتی زیرساخت های مالی و قانونی در خدمت تمرکز است، انتظارِ حرکت سرمایه به سمت مناطق دیگر، با واقعیت های اقتصادی همخوانی ندارد.

 اقتصادِ «مجوزمحور» و میدان داری رانت

یکی از پیامدهای ناگوار سیاست های نادرست در حوزه تمرکززدایی، تبدیل «اقتصاد تولیدمحور» به «اقتصاد مجوزمحور» است. اولاد هشدار می دهد زمانی که دریافت مجوز برای فعالیت اقتصادی با هزینه های بالا و مسیرهای پیچیده همراه شود، تولید به حاشیه می رود. در چنین فضایی، افراد به جای سرمایه گذاری در تولید، به دنبال لابی و دریافت امتیازِ مجوز می روند تا آن را به دیگران بفروشند. این چرخه ی معیوب، نه تنها تولید را رونق نمی دهد، بلکه فضایی غیرشفاف و فسادزا ایجاد می کند که جذابیت فعالیت های مولد در مناطق دیگر را به شدت کاهش می دهد.

 راهکار چیست؟ اصلاح نظام شبکه شهری

کارشناسان تأکید دارند که تمرکززدایی، به معنای «خالی کردن تهران از جمعیت» نیست؛ چرا که با شرایط فعلی دارایی ها و زیرساخت ها، چنین امری غیرممکن است. هدفِ راهبردی باید «تغییر نظام شبکه شهری» از الگوی ستاره ای (متمرکز در تهران) به شبکه متوازن باشد.

این هدف محقق نمی شود مگر با:

  • سطح بندی فعالیت ها: تعریف نقش اقتصادی مشخص برای هر شهر و منطقه.
  • ایجاد کریدورهای توسعه: تأمین زیرساخت های حمل ونقل و انرژی متناسب با ظرفیت هر منطقه.
  • تغییر مشوق های اقتصادی: تغییر نظام انگیزشی به گونه ای که سرمایه گذار به جای اجبار، با دیدن مزیت های نسبی و دسترسی های بهتر، داوطلبانه به سایر مناطق کشور مهاجرت کند.

سیاست گذار برای موفقیت در تمرکززدایی، باید از «رویکردهای دستوری» فاصله بگیرد و به سمت «اصلاحات ساختاری» حرکت کند. تا زمانی که تهران قطب انحصاری دسترسی به منابع مالی و قدرت تصمیم گیری باقی بماند، هرگونه تلاش برای توزیع متوازن جمعیت و فعالیت اقتصادی، محکوم به شکست است. تمرکززدایی واقعی، نه در خروج صنایع، که در توزیع عادلانه فرصت های رشد در سراسر جغرافیای کشور نهفته است.

آخرین اخبار حمل و نقل را در پربیننده ترین شبکه خبری این حوزه بخوانید
منبع: خبرگزاری ایرنا
ارسال نظر
  • دیدگاه های ارسال شده توسط شما، پس از تایید تین نیوز، تا ۲۴ ساعت بعد منتشر خواهد شد.
  • تین نیوز نظراتی را که حاوی توهین یا افترا است، منتشر نمی‌کند.
  • پیام هایی که به غیر از زبان فارسی یا غیر مرتبط باشد منتشر نخواهد شد.
  • انتشار مطالبی که مشتمل بر تهدید به هتک شرف و یا حیثیت و یا افشای اسرار شخصی باشد، ممنوع است.
  • جاهای خالی مشخص شده با علامت {...} به معنی حذف مطالب غیر قابل انتشار در داخل نظرات است.
  • در نوشتن نظرات، لطفا بعد از هر کلمه، یک فاصله خالی بگذارید.
  • در انتقال تخلفات دستگاه‌ها، موارد تخلف را با ضمیمه نمودن اسناد تخلف به آدرس info@tinn.ir ارسال نمایید تا امکان پیگیری بصورت مستند فراهم شود.