◄ به بهانه روز خبرنگار؛ وقتی حقیقت مشتری ندارد

به بهانه روز خبرنگار، بد نیست به جای تبریک های تکراری، لحظه ای درباره خود رسانه و رسالت خبرنگاری تامل کنیم.

خبرنگاری فقط تولید و انتقال خبر نیست؛ خبرنگار باید بتواند آنچه را که قدرت ترجیح می دهد دیده نشود، ببیند، درباره آن سوال کند و حق مردم برای دانستن را نمایندگی کند. از این منظر، خبرنگاری بیش از آنکه یک شغل باشد، یک مسئولیت اجتماعی است.

اما رسانه گاهی میان سه فشار گرفتار می شود: قدرت، پول و شهرت.

در چنین شرایطی، می توان فعالان رسانه را، نه به صورت مطلق، در سه گروه کلی دید:

نخست؛ خبرنگارانی که می پرسند تا اصلاح شود.

اینها دنبال مچ گیری نیستند؛ دنبال پاسخ اند. اگر دولتی اشتباه کند، نقدش می کنند و اگر تصمیم درستی بگیرد، آن را هم می بینند. برایشان جناح، حزب و صاحب قدرت معیار حقیقت نیست؛ منافع عمومی معیار است. ممکن است تندترین نقد را مطرح کنند، اما هدفشان تخریب نیست؛ هدف، اصلاح است.

دوم؛ ماله کش ها؛ کسانی که حقیقت را برای حفظ منفعت می پوشانند.

ضعف را توجیه می کنند، ناکارآمدی را با واژه های زیبا می پوشانند و پرسش های سخت را به حاشیه می رانند. رسانه ای که به جای دیده بانی به روابط عمومی قدرت تبدیل شود، نخستین قربانی اش اعتماد عمومی است.

سوم؛ تخریب چی ها؛ کسانی که حقیقت را ابزار ضربه زدن می کنند.

ممکن است واقعیتی را پیدا کنند، اما آن را گزینشی، بزرگ نمایی شده یا خارج از زمینه روایت کنند تا به فرد یا جریانی ضربه بزنند. برای آنها گاهی تیتر جنجالی، شهرت، بازدید یا تسویه حساب از روایت دقیق حقیقت مهم تر است.

پس تفاوت این سه گروه را می توان در یک جمله خلاصه کرد:

اولی حقیقت را دنبال می کند، دومی حقیقت را می پوشاند و سومی حقیقت را ابزار تخریب می کند.

البته همه مسئولیت متوجه خبرنگار نیست. رسانه مستقل به امنیت شغلی خبرنگار، دسترسی به اطلاعات، شفافیت منابع مالی و استقلال حرفه ای نیاز دارد. اما جامعه نیز باید در برابر نقد صادق باشد؛ نمی توان خبرنگار را تا زمانی شجاع دانست که علیه رقیب ما می نویسد و وقتی از ما انتقاد کرد، او را مغرض و وابسته نامید.

اگر نقد را فقط زمانی بپذیریم که علیه دیگران باشد، حامی آزادی رسانه نیستیم؛ حامی رسانه مطلوب خودمان هستیم.

خبرنگار نه دشمن قدرت است و نه روابط عمومی آن؛ ناظر حقیقت و نماینده حق مردم برای دانستن است. باید بتواند هم خطای دولت را نقد کند، هم خطای مخالفان دولت را؛ هم عملکرد درست یک مدیر را ببیند و هم در برابر خطای صاحب قدرت سکوت نکند.

در نهایت، رسانه ای که استقلالش را از دست بدهد، دیگر رسانه نیست؛ بلندگوست. و خبرنگاری که حقیقت را قربانی منفعت کند، مهم ترین سرمایه حرفه ای خود، یعنی اعتماد مردم را از دست می دهد.

بهانه روز خبرنگار، فرصتی است برای یادآوری همین اصل ساده: جامعه به خبرنگاری نیاز دارد که حقیقت را حتی وقتی به نفع خودش نیست، بنویسد.

روز خبرنگار بر همه خبرنگاران مستقل، شجاع و اصلاح گر مبارک.