◄ تاکسی ون فرسوده یا ارابه مرگ؟

جاده هراز شامگاه ۳۱ مردادماه شاهد یکی از تلخ ترین حوادث رانندگی روزهای اخیر بود. یک دستگاه ون در کیلومتر ۳۵ این محور، حوالی منطقه سقرچی و باغ صفا، به دره سقوط کرد و در این حادثه ۷ نفر جان باختند و ۶ نفر نیز مصدوم شدند. گزارش های منتشرشده از این حادثه نشان می دهد ون هنگام وقوع سانحه ۱۴ سرنشین داشته است.

این حادثه هنوز نیازمند بررسی دقیق کارشناسی درباره علت سقوط است اما نمی توان از کنار یک واقعیت مهم عبور کرد. فرسودگی ناوگان ون های تاکسی سال هاست به یکی از مطالبات جدی رانندگان و شهروندان تبدیل شده است.

ون های فرسوده کابوس رانندگان و مسافران

رانندگان ون تاکسی بارها درباره وضعیت نامناسب خودروهای خود هشدار داده اند. از سوی دیگر استهلاک شدید موتور و گیربکس این خودروها و مشکلات ترمز، تعلیق، بدنه، سیستم تهویه و قطعاتی که به دلیل افزایش قیمت، تعمیر یا تعویض آنها امکان پذیر نیست، شرایط راننده ای که از همین خودرو امرار معاش می کند را بسیار دشوار کرده است.  راننده ای که هر روز با این خودروی فرسوده صدها مسافر را جابه جا می کند، خود نیز قربانی همین فرسودگی است. بسیاری از رانندگان ون معتقدند هزینه های تعمیر و نگهداری آنقدر افزایش یافته که امکان تعمیرات قابل قبول خودرو از توان اقتصادی آنها خارج شده است.

از سوی دیگر، گزارش های منتشرشده درباره وضعیت ناوگان ون در تهران نیز تصویر نگران کننده ای ارائه کرده است و موضوع فرسودگی گسترده این خودروها پیش از این نیز رسانه ای شده بود.

وقتی شهروند انتخاب دیگری ندارد

تلخ ترین بخش ماجرا، وضعیت مسافری است که سوار ون فرسوده می شود. شهروندی که صبح برای رفتن به محل کار، مدرسه یا مقصد روزانه خود از ون استفاده می کند، معمولاً انتخاب های زیادی پیش رو ندارد. وقتی اتوبوس یا وسیله جایگزین مناسب وجود ندارد و هزینه سایر شیوه های حمل ونقل نیز برای بسیاری سنگین است، ون فرسوده به انتخابی اجباری تبدیل می شود. مسافران بارها از ایمنی پایین و ترسناک بودن تردد با برخی ون های فرسوده گلایه کرده اند؛ خودروهایی که صدای موتور، وضعیت ظاهری بدنه، صندلی های فرسوده و شرایط فنی آنها برای مسافر این سؤال را ایجاد می کند که آیا واقعاً این وسیله برای حمل ونقل عمومی مناسب است یا نه. شهروندان نهایتا به اجبار در نهایت سوار این ون ها می شوند چون چاره دیگری ندارند.

مسئول نوسازی ون ها کیست؟

اینجاست که باید از شهرداری و سازمان مدیریت و نظارت بر تاکسیرانی پرسید برنامه واقعی و عملیاتی برای نوسازی ون های فرسوده کجاست؟ سال هاست درباره نوسازی تاکسی ها سخن گفته می شود اما ون ها به عنوان یکی از حلقه های مهم حمل ونقل عمومی، ظاهراً همچنان در انتهای صف قرار دارند. راننده ای که توان خرید خودروی جدید ندارد، نمی تواند به تنهایی مشکل فرسودگی ناوگان را حل کند. اگر منابع مالی محدود است، باید مدل های حمایتی، تسهیلات کم بهره، مشارکت خودروسازان، اسقاط واقعی و پرداخت تسهیلات متناسب با قیمت روز خودرو طراحی شود. اگر خودرو جایگزین به اندازه کافی وجود ندارد، باید برای افزایش تولید و تأمین ون های مناسب حمل ونقل عمومی برنامه مشخص ارائه شود.

ارابه مرگ یا وسیله حمل ونقل عمومی؟

وقتی یک ون فرسوده هر روز ده ها مسافر را در خیابان های شهر و جاده ها جابه جا می کند، دیگر نمی توان فرسودگی آن را صرفاً یک مشکل ظاهری دانست. حادثه هراز نباید فقط چند روز تیتر رسانه ها باشد و سپس به فراموشی سپرده شود. باید پرونده فرسودگی ون ها جدی تر از همیشه روی میز مسئولان نوسازی قرار گیرد.

در حالی که فرسودگی ون های تاکسی به یکی از نگرانی های جدی شهروندان و رانندگان تبدیل شده، شرایط طرح نوسازی ون های «وانا» نیز با اعتراض جمعی از رانندگان مواجه شده است. رانندگان معتقدند شیوه فعلی واگذاری خودرو و تسهیلات بانکی، به جای آنکه مسیر نوسازی ناوگان را تسهیل کند، می تواند فشار اقتصادی بیشتری بر آنها وارد کند.

مهم ترین اعتراض رانندگان به واگذاری ون های مدل ۱۴۰۱، نبود گارانتی معتبر، پایین تر بودن سقف تسهیلات نسبت به تاکسی های برقی و افزایش کارمزد وام بازمی گردد. بر اساس مطالب مطرح شده از سوی رانندگان، تسهیلات ون ها یک میلیارد تومان تعیین شده، در حالی که سقف تسهیلات تاکسی های برقی به یک میلیارد و ۵۵۰ میلیون تومان رسیده است؛ یعنی ۵۵۰ میلیون تومان اختلاف.

رانندگان همچنین نسبت به افزایش کارمزد تسهیلات از ۲ به ۸ درصد و دریافت ۲۲۰ میلیون تومان مالیات بر ارزش افزوده برای ون با قیمت ۲ میلیارد و ۲۰۰ میلیون تومان اعتراض کرده اند و خواستار حذف این هزینه از قیمت نهایی خودرو هستند.