جبران خسارت قربانیان آلودگی هوا خوب است اما…
تین نیوز | بهتازگی شکایت سه نفر از وکلا از وزیر نفت دولت احمدینژاد بهدلیل توزیع بنزین آلوده بحثبرانگیز شده است. فارغ از این مورد که این شکایت میتوانست از سوی سازمان حفاظت محیط زیست یا سایر نهادهای دولتی که دغدغه آلودگی هوا و سلامت مردم را دارند، به قوه قضائیه ارائه شود، شکایت از فرد یا افرادی که سلامت مردم را به مخاطره میاندازند و محیط زیست را با چالشهایی جدی روبهرو میکنند، اقدام نیکویی است که میتواند زمینه را برای پاسخگویی مسئولان نسبت به اقداماتشان در برابر افکار عمومی چه در زمان تصدی مقام یا پس از آن فراهم کند. با وجود
آنکه در گذشته بسیاری از متخصصان حوزه محیط زیست بر این باور بودند و هشدار دادند که تولید بنزینهای پتروشیمی خساراتی را به جامعه تحمیل میکند و بر واردات بنزین استاندارد تاکید کردند، مسئولان وزیر نفت وقت همواره تولید بنزین بدون کیفیت و استاندارد را رد کردند. بحث شکایت از وزارت نفت زمانی پشتوانه حقوقی لازم را پیدا کرد که رئیس سازمان حفاظت محیط زیست دولت یازدهم بهعنوان معاون رئیسجمهور از آلودهبودن بنزین پتروشیمی خبر داد. اگرچه انتظار میرفت تا پیگیری قضایی این موضوع به شکلی جدیتر از سوی دولت صورت گیرد، سه نفر از شهروندان کشور بهعنوان
نماینده افکار عمومی و جامعهای که از آلودگی هوا و عواقب آن رنج بردند و خسارات جانی و اجتماعی زیادی را متحمل شدند، اعتراض خود را به عملکرد مسئولان دولت قبل اعلام کردند. بهنظرم، انتقاد از آلودگی هوا و کمتوجهی مسئولان وقت به تذکرات مکرر کارشناسان و طرح شکایت از وزیر نفت همانقدر اهمیت دارد که روند بررسی این شکایت در دادگاه. از لحاظ حقوقی زمانی که پرونده وارد رویه قضایی میشود، اتهام موردنظر مورد بررسی کارشناسان قوه قضائیه قرار میگیرد و درصورت اثبات موارد اتهام، طبق قاعده «تسبیب» که مبتنی بر جبران خسارت فرد آسیبدیده از سوی فردی است که
مسبب ایجاد آسیب شده است، خسارات واردشده باید جبران شود. در این مورد نیز اگر جرم محرز شود، انتظار از قوه قضائیه این است تا مسئول پیشین را ملزم به پرداخت خسارات جانی و مالی ناشی از تولید بنزین پتروشیمی کند. اگرچه به اعتقاد بسیاری در مقابل اتفاقی که رخ داده است، این میزان از مجازات بسیار کم است اما، حداقل اقدامی است که میتواند صورت گیرد و همگان خواستار آن باشند. علاوه بر این، به عقیده من، با وجود اینکه پرسش از یک مسئول در مقابل تصمیماتی که گرفته است و اقداماتی که انجام داده است، نوید ایجاد روحیه پرسشگری در جامعه را میدهد اما این سوال را در اذهان شهروندان ایجاد
میکند که چرا نظارتی روی فعالیت برخی مسئولان وجود ندارد؟ چرا باید فاجعه اتفاق بیفتد و پس از آن بهدنبال درمان یا مجازات خاطی باشیم. جبران خسارت به کسانی که بر اثر آلودگی هوا بیمار شدند یا فوت کردند، تنها بخش کوچکی از خسارات وارده را دربر میگیرد. چه کسی میتواند پاسخگوی بیماریهایی باشد که در سالهای آینده به دلیل کمتوجهیهای امروز شکل میگیرد باشد؟
* حقوقدان و وکیل دادگستری