«سیل گردشگری» به ایران نرسید
تیننیوز| صحبت از رشد صنعت توریسم، از آغاز دولت یازدهم، ترجیعبند اخبار گردشگری کشور بوده است. پس از دوران طولانی رکود این صنعت در ایران، به تعبیر کارشناسان گردشگری، برجام معجزه شکستن این رکود شد. با برداشته شدن سد تحریم، رئیس سازمان میراث فرهنگی، صنایعدستی و گردشگری وقوع «سونامی گردشگران» را پیشبینی کرد و از افزایش 12درصدی ورود گردشگران خارجی به کشور گفت.
این اتفاق به تکرار نام ایران در مجلههای بینالمللی معتبر گردشگری انجامید: «درهای ایران به روی گردشگران باز شده، کشوری که خانه 19 منطقه میراث فرهنگی یونسکو است.» اگرچه بسیاری همچنان با هیجان از «انفجار توریسم» و «سیل گردشگری» در ایران میگویند اما کارشناسان دیگری معتقدند از این فرصت به درستی استفاده نشد. در هفته گذشته حتی این خبر که 60هزار گردشگر خارجی از کشورهای آلمان، ایتالیا، فرانسه، نروژ، چین و شرق آسیا از ابتدای سال تاکنون به اصفهان سفر کردهاند، جنجالی به پا کرد: «ورود این تعداد گردشگر خارجی در 10سال گذشته
بیسابقه بوده است.» در این میان اما گردشگران خارجی از کافی نبودن هتلها میگویند و منتقدان به مدیریت نادرست گردشگری داخلی در روزهای تعطیل اشاره میکنند و کارشناسان هم مدام این سوال را میپرسند که آیا ایران ظرفیت پذیرایی از این تعداد گردشگر را دارد؟
با اینکه سازمان جهانی گردشگری هم از افزایش تعداد توریستهای ایران از آغاز دولت تدبیر به 4.8میلیون نفر گزارش داده و براساس آمار سازمان گردشگری ایران، سال گذشته 5.2میلیون توریست با هزینه 1.7هزار دلار در طول سفر از ایران بازدید کردهاند و 8میلیون دلار برای کشور ایران سود داشتهاند، اما آمار ورودی گردشگران را دقیق و درست نمیدانند. مسئولان سازمان درحالی از رشد 12درصدی گردشگری در کشور میگویند که براساس سند چشمانداز گردشگری کشور در سال 94، وجود 7.5میلیون گردشگر در کشور پیشبینی شده بود اما 5.2میلیون گردشگر به ایران وارد
شدند و این یعنی رشدی که اتفاق افتاده نسبت به سند چشمانداز توسعه گردشگری کشور حتی 26درصد عقب است.
اردشیر اروجی، کارشناس گردشگری، مدیرکل سابق دفتر آمار و برنامهریزی سازمان میراث فرهنگی با بیان این موضوع میگوید: «سازمانهای جهانی از چه مرجعی استفاده میکنند؟ آیا اینجا مسئولانی برای آمارگیری دارند؟خیر. آمارها دقیق نیست چون ما پایگاه آماری صحیحی در کشور نداریم. مرجعی باید باشد که هر سه ماه بهروز شود و ورود و خرورج گردشگر و همچنین تعداد گردشگران داخلی را اطلاعرسانی کند.» اینطور که این کارشناس گردشگری میگوید، گردشگران با ویژگیهای خاصی که مبدا، مقصد، رنج سنی و هدف آمارگیری میشوند و اطلاعاتشان در پایگاهی درج میشود
اما آمارهای سازمان جهانی گردشگری برگرفته از اطلاعات خود سازمان میراث فرهنگی است که خود آمار دقیقی از گردشگران ندارد.
«آمار دقیقی که نشان میداد کجا افزایش گردشگر داشتهایم و کجا کاهش و دلیل آن چه بوده و چه اقدامی در افزایش گردشگر موثر بوده و چه واقعهای رخ داده که سرمایهگذاران و محققان از آن استفاده کردهایم، مفید بود و به رشد این صنعت در کشور کمک میکرد اما درحال حاضر هم آمار بینظم است و هم مدیریت گردشگران. او معتقد است علاوه بر دقیق نبودن، آمار رشدی که نسبت به گذشته داشتهایم با توجه به شرایط موجود، کافی و قابل توجه نیست: «از رشد 12درصدی گردشگری کشور میگویند اما با چه معیاری؟»
گردشگری غیرتخصصی!
«من سیل گردشگر نمیبینم.» مدیرکل سابق دفتر آمار و برنامهریزی سازمان میراث فرهنگی اوضاع گردشگری ایران را اینطور توصیف میکند. او به «شهروند» میگوید: «از امکاناتی که بعد از برجام برای گردشگری کشور پدید آمد، نتوانستیم استفاده کنیم. به جز این 4میلیون گردشگر روسی که هر سال به ترکیه میروند را باختیم و نتوانستیم جذبشان کنیم. مصر بعد از ماجرای سقوط هواپیماها گردشگرانش را از دست داد اما گردشگرانش به ایران نیامدند. ما این وسط به لحاظ امنیتی موقعیت خوبی داریم اما نتوانستیم از این موقعیت به خوبی استفاده کنیم.» اما علت چیست؟ اروجی
علت را عملکرد غیرتخصصی میداند، نبود نیروی متخصص و برنامهریزی درست. سالانه 800-700 دانشجوی رشته گردشگری در مقاطع لیسانس، فوق لیسانس و دکترا فارغالتحصیل میشوند اما از این میزان نیروی تخصصی استفاده درستی نمیشود. سال گذشته بود که محمدحسین ایمانیخوشخو، رئیس انجمن علمی گردشگری ایران همین هشدار را داد. او به ایسنا گفت: «امروز کمتر دانشگاهی در کشور است که رشته گردشگری نداشته باشد، بنابراین به هیچوجه قابل قبول نیست ما نگاه تخصصی به امر توسعه پایدار گردشگری نداشته باشیم.»
ایران در نظر دارد که طی یک برنامه 20ساله اقتصادی تا سال 2025، میزبان 20میلیون توریست باشد. بازاریابی بحث دیگری است که منتقدان بارها به آن اشاره کردهاند. از نگاه آنان مطالعه بازار گردشگری امری بدیهی است اما با این حال ایران از آن بیبهره است. اروجی میگوید: «باید بدانیم مشتری ما کیست؟ چه صلاحیتی دارد؟ خصوصیتش چیست؟ بازار رقیبمان چطور است؟»