آنچه جامعه را چندپاره میکند
وبلاگ تین نیوز | وضعیت دو قطبی شدن به معنای تقسیمبندی «خود و دیگری» یا «ما و دیگری» و اینکه «من فقط درست میگویم» است.
درحالیکه این دیدگاه در مسائل اجتماعی یعنی زیرسوال بردن تمامیت دیگری و اگر این را بپذیریم یعنی او هم اجازه دارد تمامیت ما را زیر سوال ببرد و از نگاه خودش نقد کند. البته در مورد مسائل ایدئولوژیکی قضیه فرق دارد زیرا هرکسی اعتقادات درونی دارد و براساس آن عمل میکند. اما تمامیت خواهی در مسائل اجتماعی پیشزمینه اختلافات اجتماعی است.
جامعه در خیلی از موقعیتها نیاز به انسجام اجتماعی، وحدت عمومی و همکاری دینی و مذهبی دارد. بهترین نمونهاش در جامعه ما درمورد جنگ تحمیلی است که مسیحیان، یهودیها و زرتشتیها در کنار هم از تمامیت ارضی دفاع کردند و شهید دادند. در مقابل داشتهایم کسانی که ادعای مسلمانی هم داشتند ولی راه نفاق را پیش گرفتند و علیه مسلمانها جنگیدند. در سطح جامعه گاهی نیاز به همکاری با هم داریم.
در جامعهای که همه چیز قطب بندی میشود، رسانهها ابزار قدرتند و آنگونه اطلاعرسانی میکنند که دایره قدرت خودشان را افزونتر کنند و به این ترتیب است که قطبیت بیشتر شکل میگیرد. اگر در مطبوعات تحلیل محتوا کنید، میبینید روزنامهای که طرفدار جریان سیاسی «آ» هست تمام این جریان را قبول دارد و در مقابل کوچکترین خطای جریان سیاسی «ب» را بر نمیتابد و برعکس. در چنین جامعهای نشریات حزبی ما به جای این ایجاد انسجام باعث تفرق و اختلاف و مناقشات قومی میشوند که این برای یک جامعه اسلامی ناشایست و غیرقابل قبول است. در چنین
جامعهای نشریاتی که آسیب میبینند، نشریات وزین و علمی و معتبر هستند. وقتی روزنامههای ما به صورت جریانهای سیاسی باشند و با انتشار مطالبی به دنبال رد و نفی دیگری باشند، مجلات معتبر علمی و اجتماعی به تدریج از شمارگانشان کاسته میشود و خوانندگان کمتری پیدا میکنند و میدان برای نشریاتی که وظیفهشان سرگرمی است باز میشود. اگر مطالعه سادهای انجام دهیم متوجه میشویم هر زمان در جامعه تفرق حاکم بوده، مطبوعات عامهپسند که مطالب نازلی را منتشر میکنند نبض مخاطبان را در دست گرفتهاند.
در چنین جامعه دو قطبی، کارهای علمی و پژوهشی هم نمود برجستهای نخواهند داشت. وقتی مطبوعات بدون بررسی در مورد مسائل اقتصادی نظر میدهند، پایههای نشریات معتبر سست میشود.
زیرا ارج و قربی برای تحقیق و پژوهش وجود ندارد و به تعبیر جلالآلاحمد نشریات دهن دریده و وقیح پا به میدان میگذارند و به این ترتیب اخلاق اجتماعی هم تضعیف میشود. البته مخاطبان کسانی نیستند که قطبی فکر کنند. گاهی مخاطبانی را دیدهام که در یک دکه روزنامهفروشی، هم یک روزنامه اصلاحطلب و هم یک روزنامه اصولگرا میخرند، زیرا میخواهند با خواندن همه مطالب درنهایت خودشان جمعبندی کنند. مخاطبان به دنبال جنبههای گروهی و دستهای نیستند، به دنبال آگاهیاند که همان مهمترین وظیفه رسانه است. در کنار آن رسانه وظیفه دارد سطح بینش عمومی را
افزایش و مردم را به سمت تصمیمگیری منطقی سوق دهد. وظیفه دیگر آن هم تفریح و سرگرمی است.
اگر روزنامه سیاسی فقط به سیاست و تبلیغ سیاسی فکر کند، مخاطب را از دست میدهد. در روزنامههایی که سوابق دیرینه دارند اگر وجه غالبشان هم سیاسی باشد حتما بخش تفریحی و سرگرمی یا بخشهای فرهنگی نیز دارند. زیرا هر رسانهای که وارد جریان دو قطبی شود و همه چیز را سیاه و سفید ببیند و رنگ خاکستری را حذف کند، به تدریج از تعداد مخاطبانش کاسته میشود و به تدریج شاهد افول و زوال آن خواهیم بود.
* استاد ارتباطات