گردشگری بدون زیرساخت رونق نمیگیرد
تین نیوز | نبود زیرساختهایی مانند سرویس بهداشتی مناسب و وجود استراحتگاه و مجموعه رفاهی در هر ۱۰ یا ۲۰ کیلیومتر، شاید در نگاه اول چندان بااهمیت نباشد اما این مولفه یکی از مهمترین ویژگیهایی است که میتواند باعث جذب یا دفع گردشگر به کشور شود.
ایران دارای جاذبههای گردشگری بسیاری است. از بناهای تاریخی و آثار باستانی فراوان که هریک متعلق به دورهای از تاریخ هستند گرفته تا مناطق طبیعی گوناگونی مانند کویرها، غارها، رودخانهها، کوهها و جنگلها و همچنین اماکن گردشگری و جاذبههای دستساز مدرن مانند پل طبیعت در ایران. اینها همه از دلایلی هستند که اکنون بسیاری از مردم اروپا و آسیا کشورمان را یکی از اولویتهای سفر خود قرار دادهاند و تصمیم دارند از زیباییهای آن دیدن کنند. اما در کنار این موارد زیرساختهایی وجود دارند که در جذب یک گردشگر موثرند و نبود آنها حتی دیدار از تختجمشید
شیراز را هم به خاطرهای تلخ تبدیل میکند. یکی از این زیرساختها سرویسهای بهداشتی هستند. سرویسهای بهداشتی یکی از ابتداییترین زیرساختهایی هستند که به عقیده کارشناسان از اهمیت بسیاری برخوردار هستند چراکه به نیازهای ابتدایی مسافران مربوط میشود. این در حالی است که کشورهایی مانند هندوستان به دلیل نبود سرویس بهداشتی مطلوب و به میزان کافی همچنان با مشکلاتی در حوزه گردشگری مواجه هستند. در این گزارش به بررسی وضعیت سرویسهای بهداشتی در برخی از استانهای ایران مانند مازندران، یزد، کرمانشاه و چهارمحال و بختیاری پرداختیم که نارضایتی
گردشگران را برای سفر به این استانها نشان میدهد.
واگذاری به بخش خصوصی
به نظر کارشناسان سرویسهای بهداشتی کشور در شرایط مطلوبی به سر نمیبرند و نیاز به متولی بخش خصوصی دارند که البته در مقایسه با کشورهای همسایه در زمینه سرویسهای بهداشتی نیازمند سرمایهگذاری، نظارت و مدیریت نیز هستیم. حسین رضا مرادی، کارشناس گردشگری میگوید: نهادهای دولتی باید ایجاد و مدیریت سرویسهای بهداشتی را به بخش خصوصی بسپارند و ماهانه از آنها اجاره بها دریافت کنند و برای فعالیتهای نهاد متولی استانداردهایی تعیین کنند. حتی نهاد متولی میتواند از مردم هزینهای در قبال خدمات ارائه شده دریافت کند.
او میافزاید: سازمانهای دولتی باید درباره سرویسهای بهداشتی کشور برونسپاری کرده و زمام امور را به فعالان بخش خصوصی بسپارند؛ اما بر نظافت، شیرآلات و ارائه خدمات نظارت کنند. هر هفته یا هر ماه ناظری از سوی شهرداری موظف به کنترل سرویسهای بهداشتی باشد و بر خدمات و نحوه فعالیت آنها نظارت کند. به گفته مرادی، شهرداریها رسیدگی به سرویسهای بهداشتی را در حد خود نمیدانند و بهترین کار این است که نظارت و کنترل آنها به شرکتهای خصوصی واگذار شود.
نبود زمین مناسب در جادههای کوهستانی
به گفته مدیران گردشگری استان مازندران، جادههای این استان از یک طرف به کوه و از طرف دیگر به درهها منتهی میشوند و زمین مناسبی برای ایجاد سرویسهای بهداشتی در این جادهها وجود ندارد اما با این همه مردم به کمک دولت آمده و در مناطقی که این امکان وجود دارد امکانپذیرایی و گردشگری ایجاد کردهاند. دلاور بزرگنیا، مدیرکل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری مازندران میگوید: مراکز خدماتی بینراهی در کشورهایی که گردشگری فعالی دارند بسیار مهم است. گردشگری که مسافتی را طی میکند باید اطمینان یابد که هرچند کیلومتر فضایی برای استراحت و برطرف کردن
نیازهای اولیه؛ فروشگاه و سوپرمارکتی برای خرید مواد غذایی، مکانی برای تعمیر و سوختگیری خودرو و دیگر موارد وجود دارد. او میافزاید: برای رانندگان خودروهای سنگین به دلیل نبود امکان تردد در داخل شهرها اماکنی برای استراحت در اماکن بینشهری ایجاد شده است. در گردشگری اصطلاحی وجود دارد به نام «تجهیز مقصد» که به موجب آن اگر اماکن استراحتی، اقامتی و سوختگیری در بین شهرها مشاهده شود نشانگر آن است که جامعه میزبان آماده پذیرایی از مهمانان است. نبود چنین اماکنی نشان میدهد که گردشگری دغدغه جدی کشور مقصد نیست و برای بازدهی اقتصادی در گردشگری تفکری وجود
ندارد. بزرگنیا عنوان میکند: در مازندران در محورهای مواصلاتی ۶ گانه استان به ویژه محورهای هراز، کندوان و سوادکوه از تهران به مازندران که فاصله شهرها با هم طولانی هستند به طور مستقل مناطقی تعریف شده و یا پایگاههایی ایجاد شدهاند که در اختیار شهرداریها و بخشداریها هستند. به طور کلی میتوان گفت که مراکز خدماتی به مسافران وجود دارند. او اضافه میکند: در مدیریتهای شهری شهرستانهای مختلف استان مازندران گردشگری دغدغه بزرگی است و نگرش شهردارها متحول شده و تلاش میکنند تا تمامی زیرساختهای مرتبط با گردشگری از جمله سرویسهای بهداشتی
مناسب و به میزان کافی را ایجاد کنند. در محور کندوان و در مسیر کلاردشت نیز خیرین اماکن گردشگری و سرویسهای بهداشتی ایجاد کردهاند. مدیرکل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری مازندران درباره ورود بخش خصوصی به عرصه مدیریت و ایجاد سرویسهای بهداشتی عنوان میکند: مردم به کمک دولت آمدهاند و برنامههایی را در جادههای مازندران بر عهده گرفتهاند اما متاسفانه مشکل زمین مناسب برای ایجاد اماکن پذیرایی و سرویسهای بهداشتی در استان ما معضلاتی را به همراه داشته است. بسیاری از جادههای شمالی از یک طرف کوهستانی هستند و اگر هم فضایی وجود داشته باشد با
حریم راه مغایرت دارد و طرف دیگر نیز دره است. اکنون در حال تقویت واحدهای پذیرایی بینراهی با ارائه تسهیلات دولتی هستیم تا سرویسهای بهداشتی و خدمات خود را بهتر ارائه دهند. او در ادامه میگوید: مازندران با مناطق کویری متفاوت بوده و در جادههای این استان برای ایجاد سرویسهای بهداشتی نمیتوان یک قطعه زمین مناسب یافت.
استفاده مشروط از سرویس بهداشتی
استان کرمانشاه از استانهایی است که نیازمند ایجاد سرویسهای بهداشتی بیشتر بوده و باید بر سرویسهای بهداشتی موجود نیز نظارت بهتری انجام شود چراکه از نظر بهداشتی در شرایط مطلوبی به سر نمیبرند. وحید رسد، فعال گردشگری در استان کرمانشاه میگوید: یکی از مسائل بسیار مهم در گردشگری سرویسهای بهداشتی بینراهی هستند. در مسیر تهران به کرمانشاه چند سرویس بهداشتی وجود دارد اما در داخل رستورانها هستند و استفاده از آنها منوط به سفارش غذا در این رستورانها است. او میافزاید: در شهرهای کرمانشاه به سمت سرپلذهاب و مناطق جنوبی استان کرمانشاه
سرویسهای بهداشتی بسیار کم بوده یا اصلا در برخی مسیرهای بینراهی سرویس بهداشتی وجود ندارد. در کرمانشاه و مناطق شمالی نیز سرویسهای بهداشتی در رستورانها و پمپ بنزینها وجود دارند. رسد درباره وضعیت بهداشتی سرویسهای بهداشتی اظهار میکند: شرایط بهداشتی سرویسهای بهداشتی استان کرمانشاه اصلا مناسب نیست. البته در بافت شهری کرمانشاه شرایط بهداشتی دستشوییها مناسب است چراکه بر آنها نظارت میشود اما در مسیرهای بینراهی نظارت بسیار کم است و سرویسهای بهداشتی بینراهی تمیز و مناسب نیستند. او اضافه میکند: در مکانهای عمومی و
گردشگری شهرهای کرمانشاه سرویسهای بهداشتی به میزان کافی وجود داشته و از نظر نظافت نیز مناسب هستند. این کارشناس گردشگری در رابطه با مشکلاتی که کمبود سرویسهای بهداشتی و مناسب نبودن شرایط آنها برای گردشگران ایجاد میکند عنوان میکند: در کشورهای دیگر سرویسهای بهداشتی به میزان کافی وجود داشته و بسیار تمیز هستند و بر آنها نظارت مناسبی میشود اما در ایران نظافت سرویسهای بهداشتی چندان مورد توجه قرار نمیگیرند.
مدیریت محلی
به نظر میرسد مدیران گردشگری استان چهارمحال و بختیاری روی زیرساختهای گردشگری این استان فعالیتهایی داشته و به ایجاد سرویسهای بهداشتی پرداختهاند. در استان چهارمحال و بختیاری نهادهایی به منظور نظارت و مدیریت بر سرویسهای بهداشتی در نظر گرفته شدهاند و مسئولان گردشگری معتقدند که سرویسهای بهداشتی این استان در شرایط مطلوبی به سر میبرند. حیدر صادقی، معاون اداره کل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری استان چهارمحال و بختیاری نیز میگوید: حدود ۶۵ مجموعه سرویس بهداشتی توسط اداره کل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری این استان ایجاد شده و
به بهرهبرداری رسیدهاند. در محدودههای شهری نیز شهرداریهای مختلف سرویسهای بهداشتی ایجاد کرده و به بهرهبرداری رساندهاند. او میافزاید: مدیریت بیشتر سرویسهای بهداشتی به متولیان محلی مانند دهیاریها، شهرداریها و بخش خصوصی که توان اداره این اماکن را داشته سپرده شدهاند.
صادقی درباره شرایط کیفی سرویسهای بهداشتی استان چهارمحال و بختیاری اظهار میکند: سرویسهای بهداشتی استان ما به طور مستمر در حال نظافت هستند اما سرویسهای بهداشتی که در محدودههای شهری هستند بهداشتیتر و تمیزتر از سرویسهای بهداشتی بینراهی هستند. به جز ۱۰ درصد از سرویسهای بهداشتی استان چهارمحال و بختیاری مابقی در شرایط مناسبی هستند.
نبود سرویس بهداشتی در تاریخیترین استان کشور
استان یزد یکی دیگر از استانهای گردشگری کشور است که هرسال گردشگران خارجی بسیاری به این استان سفر میکنند اما این استان به گفته فعالان گردشگری دارای سرویسهای بهداشتی اندکی بوده که از بهداشت مناسبی برخوردار نیستند. امیر ترقینژاد، فعال گردشگری در استان یزد میگوید: اکنون شرایط سرویسهای بهداشتی استان یزد نامناسب هستند. چه درونشهری، چه برونشهری، چه در روستاها و چه جادهها و راههای استان یزد با مشکل کمبود سرویسهای بهداشتی و مناسب نبودن شرایط بهداشتی آنها مواجه هستیم. او میافزاید: سرویسهای بهداشتی استان یزد بسیار کم هستند و
از شرایط بهداشتی مطلوب برخوردار نیستند. ترقینژاد درباره راهکار مشکل سرویسهای بهداشتی استان یزد عنوان میکند: سرویسهای بهداشتی یکی از مسائل بسیار مهم در صنعت گردشگری به شمار میروند و دولت باید در این زمینه سرمایهگذاری کند چراکه وجود دستشوییها به میزان کافی و ارائه خدمات مطلوب در این زمینه یکی از زیرساختهای مهم گردشگری است. او اضافه میکند: دولت باید فراخوانی ارائه دهد و مشوقهایی در نظر بگیرد تا بخش خصوصی به فعالیت در زمینه خدماترسانی و ایجاد سرویسهای بهداشتی وارد شود.
در پایان
شاید مقوله سرویسهای بهداشتی به نظر خندهدار و بیاهمیت بیاید اما زمانی که گذر مسافران خارجی به سرویسهای بهداشتی بینراهی بیفتد، ممکن است برای همیشه ایران را از فهرست سفرهای خود حذف کنند و یا با توجه به این بخش، ایران را در فهرست دارندگان گزینه «تجهیز مقصد» قرار دهند چنانکه برای گردشگران داخلی نیز نبود سرویسهای بهداشتی مطلوب بینراهی یا در شهرهای مختلف، سفر به آنها را با مشکلاتی مواجه میکند. بنابراین ساماندهی و مدیریت نادرست در سرویسهای بهداشتی به عنوان یکی از مهمترین زیرساختها در گردشگری باید به سرعت در دستور کار قرار
گیرد و برنامهریزی ویژهای برای آن انجام شود.