◄ بازاریابی اجتماعی هوانوردی را جدی بگیریم
داود ربیعی/ پژوهشگر و مشاور توسعه ارتباطات هوانوردی
تیننیوز| «وارد فرودگاه که می شوم، استرس می گیرم»، « به پلیس فرودگاه حساسیت دارم»، « آیا ترس از هواپیما را می توان درمان کرد؟»، «هواپیما وسیله ای برای حمل و نقل است»، « جذب سرمایه گذار در حوزه هوانوردی ناچیز است».
شنیدن و خواندن این جملات، تقریبا برای تمامی فعالان هوانوردی در فرودگاهها و به طور کلی در حوزه هوانوردی، آشناست و حداقل جملاتی مشابه با آن را بارها از زبان مردم، مسافران و حتی مدیران کشور شنیده ایم.اطلاعاتی خام از صنعتی که علاوه بر تاثیر بر امنیت کشور و اقتصاد، بر بهداشت روانی کشور موثر است. بیراه نگفتهام اگر به این نکته اشاره کنم که اطلاعات مدیران و مسوولان از هوانوردی در اندازه گزارش های ژورنالیستی است و موضوع در این میان، نگاه جامعه به هوانوردی است. جامعهای که اقشار مختلف را خود جای میدهد. مدیر ارشد، اقتصاددان، روزنامهنگار، سرمایهگذار و
هزاران هزار قشر و صنف که میتواند به هوانوردی مرتبط شود از میان مردم و جامعه ای برخاسته اند که هر لحظه با آنها سروکار داریم. در این نوشته، قصد معرفی و تحلیل مفهومی را به نام «بازاریابی اجتماعی هوانوردی» را دارم و اما اصل مطلب در چیست؟ و رابطه این مفهوم با جملات ابتدای نوشته و نگاه مردم به هوانوردی در چیست؟
یک بار هم که شده، چشمهایمان را ببندیم و فقط به تصویر هواپیما و فرودگاه فکر کنیم. البته تصویری که در ذهن یک فعال هوانوردی نقش می بندد به طور حتم با یک مسافر و کسی که تنها مسافر هواپیما بوده متفاوت خواهد بود. برای آنکه تصاویر ذهنی همه مان یکسان باشد، به تصاویری که از هواپیما، فرودگاه و احساس مان نسبت به آن پیش از ورود و یا حتی علاقمندی به هوانوردی فکر کنیم. چه میبینیم؟ هواپیمایی که از باند بلند میشود، تصویری از یک هواپیمای دیگر که فرود میآید. مردمی که در فرودگاه، چمدان به دست هستند. برخی دیگر چند شاخه گل در دست دارند. برخی پشت شیشههای بین سالنهای
فرودگاه اشک میریزند و مسافر خود را بدرقه میکنند. ماموری که چمدانها را بازرسی می کند. استرس افرادی که پاسپورت یا بلیط خود را به مامور پلیس فرودگاه تحویل دادهاند. تصمیمهای بزرگ در فرودگاه و پیش از پرواز. لحن خشک و لبخندهای تصنعی مهماندارها، شیک پوشی خلبانها با قامتی بلند و صورتی تراشیده با عینکهای آفتابی که همیشه یک دستشان در جیب شلوارشان است و امثالهم.
خب، حال چشمها را باز میکنیم. این تصاویر از کجا زاییده شدهاند که برای همه مان تقریبا یکسان است؟ آیا فلسفه ای افلاطونی را همه مان پشت سر نهاده ایم و تصاویری از زندگی گذشته مان را به خاطر میآوریم؟
خیر، تمامی این تصاویر را رسانههای کشور اعم از صداوسیما در قالب سریالها و برنامههای مختلف، روزنامهها و حتی نشریات درون پروازی خود ایرلاینها در مغزمان فرو کرده اند. درست است، برداشت مان از هوانوردی را در طول نیم قرن به خورد مردم داده ایم و از آنها انتظار برداشتی دیگر داریم.
به سریالها و فیلمهای نگاهی میکنیم. در چه مواقعی از تصاویر برخاست و فرود هواپیما استفاده می شود؟ اگر فیلمی غیر مرتبط با هوانوردی- مانند سریالی که اخیرا در خصوص گارد امنیت هواپیمایی ساخته شد- باشد، تصاویر هواپیما در قسمتی از فیلم به عنوان شات خنثی (نمای خنثی یا رابط) گذاشته شده است. بدین معنا که قهرمان فیلم یا هر فردی که ما در انتظارش هستیم وارد داستان یا از آن خارج میشود. پس به دور از ذهن نیست که برای برخی از افراد، هواپیما نقش رابط را بازی میکند. رابطی میان مبدا و مقصد. مفهوم آمدن و یا خداحافظی کردن. تولد یا مرگ.
مهماندار در حال توزیع بستههای غذا میان مسافران است. جملهای ساده ولی استرس و تشویش روحی بسیاری با این تصویر ذهنی همراه است. چرا که تصویر این صحنه در ذهن، آماده کردم مخاطب برای اتفاقی وحشتناک است. تصویری که صدها بار در ذهن مان ثبت شده و همیشه به دنبال حادثهای خاص هستیم. مانند شنیده شدن صدای سوت ممتدی که برخی انتهای صدای سوت را با صدای انفجار خمپاره شبیه سازی میکنند و یا بارها دیدهایم که اگر چند بوق کوتاه بشنویم، با حالتی طنز به دنبال بمب در اطراف خود میگردیم.
علت تنشهای مردم در فرودگاه چیست؟ آیا همه مسافران با تاخیر به فرودگاه رسیده اند؟ آیا همه از پرواز ترس دارند؟ آیا همه پرسنل فرودگاهی پس از یک دعوای حسابی با همسر خود به محل کار خود آمدهاند و با مسافر درگیر شده اند؟ خیر، تصویر ترس، استرس، دوراهی بین ماندن و رفتن و هزاران درد و دغدغه را تنها در فرودگاه دیده ایم.
تقریبا همه مردم خاطره صفهای درون بانکها را به خاطر داریم.از دعوا برای پرداخت قبض آب و برق تا واریز و برداشت پول و صدها مورد درگیری در بانک که برای من، انجام امور بانکی، یک کابوس به شمار می رفت. اکنون چگونه؟ آیا تصویر بانک برایمان تداعی کننده تنش و بی احترامی کارمندان است؟ خیر، چون در حدود پانزده سال است که تصویر بانک را در ذهن مان اصلاح کردهاند. لبخند، آرامش، احترام و مخصوصا امنیت مفاهیمی است که مشاوران توسعه ارتباطات سیستم بانکداری به خوبی از آنها بهرهبرداری کردهاند.
تمامی مفاهیم مذکور و تبلیغ غیر مستقیم در ذهن مردم و به بیانی دیگر، تاثیر بر تصاویر ذهنی را بازار یابی اجتماعی میگوییم. عبارت «بازاریابی اجتماعی» اولین بار در سال 1971 توسط فیلیپ کاتلر و جرالد زالتمن بیان شد و از پیکره دانشهای گوناگون از قبیل روانشناسی، جامعهشناسی، انسانشناسی، دانش سیاسی و تئوریهای ارتباطی به همراه زمینههای علمی در تبلیغات، روابطعمومی و تحقیقات بازار طراحی شده است.
بازاریابی اجتماعی سعی در ایجاد تغییرات اجتماعی مثبت دارد و میتواند برای ترویج محصولات شایسته، ایجاد مخاطبان هدف، جلوگیری از محصولات و خدمات ناشایست و نهایتا ترویج رفاه به کار رود. هدف نهائی بازاریابی اجتماعی، بهبود رفاه فردی و اجتماعی است. تاکید بر جامعه و افراد نکته دیگری است که بازاریابی اجتماعی به آن اهمیت می دهد. بازاریابی اجتماعی نه تنها بر رفتار افراد تاثیر می گذارد بلکه این تاثیر شامل حرفه ها، سازمان ها و سیاستگذاران نیز میشود. به عبارت دیگر علاوه بر جریان رو به پائین، بازاریابی اجتماعی میتواند به صورت رو به بالا نیز عمل کند و به دنبال تغییر
رفتار حرفه ای نیز باشد.
بازاریابی اجتماعی در هوانوردی میتواند بار بزرگی را از دوش صنعت هوانوردی بردارد. ایجاد فضای امنیت در مرتبه نخست و سپس اعتماد را به همراه خواهد داشت.
فقط خواسته یک چیزی بگه؛ مردم امروز به بانکها همان نظر دیروز را دارند؛ اتفاقا وضعیت فرودگاهها هم خیلی بهتر از بانکها است