تحلیلی بر کاهش تجارت خارجی و مثبت ماندن تراز تجاری ایران
تین نیوز | تحریمها که لغو شد خیلی اتفاقات دیگر هم افتاد. خارجیها آمدند، امید تازهای در اقتصاد و بازار ایران شکل گرفت و همین فضای مثبت پیش آمده باعث شد تا پیشبینیها هم درباره آینده کشور روشن باشد.
اما برای تحقق این پیشبینیها نمیتوان فقط به امید و خوشبینی متکی بود و روزهای خوب را برای اقتصاد ایران ترسیم کرد. تجارت خارجی یکی از مهمترین بخشهای اقتصادی کشور به شمار میرود که پس از تغییر و تحولات بینالمللی، برخی تصور افق بلند و روشن برایش داشتند و برخی دیگر هم معتقد بوده و هستند که حالا حالاها نمیشود به رشد این بخش رسید.
تراز تجاری ایران در سال ۹۴ مثبت ماند و در نهایت کارنامه تجارت خارجی کشور در پایان این سال با ۹۱۶ میلیون دلار مازاد تراز تجاری بسته شد. این سبقت صادرات از واردات از ابتدا تا پایان سال اتفاقی بود که در تاریخ تجارت خارجی ایران سابقه نداشته است. براساس آمار گمرک، سال گذشته ۴۲میلیارد و ۴۱۵میلیون دلار صادرات و ۴۱میلیارد و ۴۹۹میلیون دلار نیز واردات برای کشور ثبت شد که این میزان به ترتیب ۱۶/۱۱درصد و ۲۲/۵۳درصد کاهش را تجربه کرد، یعنی هشداری برای آینده تجارتی که قرار بود در فصل جدید اقتصاد، جهش قابل توجهی داشته باشد. در ضمن علاوه بر کاهش ارزش صادرات و واردات از فروردین تا
اسفند ۹۴، حجم این دو بخش نیز با کاهش مواجه بود. هرچند صادرات از واردات پیشی گرفت اما باید به این نکته هم توجه کرد که رسیدن به این مهم ناشی از کاهش واردات بود که علامت خوبی برای تولید و صنعت کشور نخواهد بود. براساس آمار گمرک در یک دهه گذشته، بیش از ۸۰درصد واردات کشور شامل مواد اولیه و کالاهای واسطهای است که به طور طبیعی کاهش آن، تولید را با مشکل مواجه میکند. بنابراین برای تراز تجاری مثبت و حتی تعادل دو بال مهم تجارت یعنی صادرات و واردات باید به گونهای عمل کرد که نه تنها از واردات کشور کاسته نشود بلکه به حدی هم به دنبال رشد آن بود که در نتیجه آن صادرات نیز رشد
خواهد یافت.
به هر حال، همانگونه که وضعیت نامطلوب کنونی اقتصاد یکشبه ایجاد نشد، نمیتوان انتظار بهبود را هم در مدت زمان کوتاه داشت. شاید این وضعیت تجارت هم به دلایل تغییرات جدید ایران در فضای بینالمللی و دستنگه داشتن برخی تاجران و حتی کاهش شدید قیمت نفت فقط در برههای کوتاه بر اقتصاد حاکم باشد و توفانی تلقی شود که قرار است بعد از آن آرامش را به همراه داشته باشد. اینکه مثبت شدن تراز تجاری ایران نشاندهنده چه تغییراتی در وضعیت تجاری کشور است، پرسشی است که برخی از فعالان تجاری بخش خصوصی به آن پاسخ دادند.
تاثیر اتفاقات جهانی بر تجارت داخلی
ولیالله افخمیراد که ریاست سازمان توسعه تجارت را بر عهده دارد در پارلمان بخش خصوصی نیز بر یکی از کرسیهای کمیسیون تسهیل تجارت و توسعه صادرات اتاق بازرگانی تهران تکیه زده است. او با نگاهی چندجانبه به آخرین وضعیت تجارت خارجی کشور میگوید: باید با درنظر گرفتن اتفاقاتی که بر تجارت خارجی کشورها تاثیرگذار است اظهارنظر کنیم، نه اینکه فارغ از جریانات سیاسی، اجتماعی و اقتصادی که در منطقه و جهان اتفاق افتاده، سخن بگوییم. عضو کمیسیون تسهیل تجارت و توسعه صادرات اتاق بازرگانی تهران با اشاره به کاهش شدید قیمت نفت، تصریح کرد: زمانی که قیمت نفت به یک سوم کاهش یافته
نباید انتظار داشت تجارت خارجی کشور رشد بسیار بالایی را تجربه کند. افخمیراد ادامه داد: صادرات از واردات در سال گذشته پیشی گرفت و مثبت شدن تراز تجاری کشور اقدامی بسیار ارزشمند است که پس از انقلاب چنین تجربهای را در تجارت غیرنفتی کشور نداشتهایم. باید امیدوار بود که با تنظیم برنامه در سالهای آینده نیز این روند ادامه داشته باشد. رییس سازمان توسعه تجارت ادامه داد: اینکه تراز تجاری مثبت به دلیل کاهش ارزش واردات ایجاد شد، درست است اما باید این نکته را نیز در نظر گرفت که قیمت کالاهای اساسی که به طور تقریبی با قیمت نفت همبستگی دارد، در جهان کاهش یافته است. وی
با اشاره به کاهش صادرات گفت: میعانات گازی عمدهترین بخش صادرات غیرنفتی را تشکیل میدهد که با کاهش ۵۲درصدی مواجه بوده و این اتفاقی مثبت است چرا که به نوعی خام فروشی است.
کاهش صادرات و واردات پیام خوبی ندارد
دیگر عضو اتاق بازرگانی ایران در واکنش به خبر مثبت شدن تراز تجاری کشور در سال ۹۴ گفت: مثبت شدن تراز تجاری خبر چندان خوبی نیست. اگر واردات کاهش یابد نمیتوانیم نیازهای کشور را تامین کنیم. باید از طریق بانک مرکزی راهی باز کنیم که واردات کالاهای مصرفی کم شود، اما واردات ماشینآلاتی که برای تولید لازم داریم، افزایش پیدا کند. اسدالله عسگراولادی اظهار کرد: کاهش واردات کالاهای مصرفی خوب است، اما واردات ماشینآلات و مواد اولیه باید تشویق شود، وگرنه قاچاقچیها این اقلام را وارد میکنند. بسیاری از واردکنندگان پنجره واحد گمرکی را مفید نمیدانند، چون سبب
افزایش قاچاق شده است. باید بهطور حتم جلسهای با رییس کل گمرک داشته باشیم تا درباره مفید بودن پنجره واحد گمرکی صحبت شود. وی تصریح کرد: کم شدن صادرات هم نوعی هشدار است. باید تلاش کنیم صادرات هر سال نسبت به سال گذشته افزایش یابد. علت کاهش صادرات در سال ۹۴ نیز دو مسئله است؛ یکی مسائل مالیاتی و گرفتاریهایی که وزارت دارایی برای صادرکنندگان ایجاد کرد و دیگری نوسان نرخ ارز که موجب شده صادرکنندگان ندانند چه اتفاقی برای نرخ ارز رخ خواهد داد.
سهم ایران در تجارت جهانی کمتر شد
رییس کنفدراسیون صادرات ایران اما معتقد است: تراز تجاری مثبت خوشحالکننده نیست چرا که این اتفاق فقط با نگاهی سطحی مثبت ارزیابی میشود اما با نگاهی دقیقتر میتوان دریافت که سهم ایران در تجارت جهانی بسیار کاهش یافته است. این میزان در سال ۹۳ حدود ۱۲۰میلیارد دلار بوده و حالا به کمتر از ۹۰ میلیارد دلار رسیده است. این در حالی است که ایران ۰/۳ درصد در اقتصاد جهانی تاثیر دارد که رقم قابل اعتنایی نبوده و کوچک شدن سهم ما به منزله دستاورد نیست. محمد لاهوتی تصریح کرد: زمانی میتوانیم از تراز تجاری کشور دفاع کنیم که صادرات افزایش یابد و واردات نیز اگر افزایش پیدا
نکرده، با کاهش هم مواجه نشود.
به گفته وی، کاهش واردات به این معناست که تولید در کشور کم شده، این در حالی است که آمار قاچاق کاهش نیافته است. در این صورت نیاز داخل درسال ۹۴ با قاچاق تامین شده چراکه صادرات و واردات با کاهش مواجه بود. رییس کنفدراسیون صادرات ایران، تاکید کرد: سازمان توسعه تجارت کشور بهعنوان متولی تجارت خارجی موظف است نسبت به این موضوع آسیبشناسی و مشکلات را ریشهیابی کند. لاهوتی با اشاره به لغو تحریمها و برجام گفت: تمام نهادها باید به این موضوع ملی نگاه کنند. اینکه تصور میشود با امضای توافقات هستهای تمام مشکلات اقتصادی کشور و ناکارآمدیها در سیستم مدیریتی
برطرف خواهد شد، پیام خوبی نیست و منافع ملی کشور را نیز به خطر میاندازد. وی اظهار کرد: رسیدن به شرایط مطلوب پس از ۱۲سال محدودیت بینالمللی در اقتصاد نیاز به زمان دارد و نباید بهطور مداوم از شرایط گلایه داشت چراکه منجر به ایجاد یأس و ناامیدی در داخل و حتی برای سرمایهگذار خارجی خواهد شد.