◄ رویکرد اسلام در تدوین و بازنگری قوانین
وبلاگ تین نیوز، عباس قربانعلی بیک | آسیب شناسی سبک زندگی که در بیانات مهرماه سال 91 مقام معظم رهبری در خراسان شمالی بر ضرورت آن تاکید شد، علاوه بر زمینه های فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی که مخاطب آن مردم می باشند پیام هایی برای دولتمردان و قانونگذاران نیز دربردارد، مسئله قانونگریزی یکی از این آسیب ها است که توسط ایشان خطرناک اعلام شده است:
" علت بروز بیماری خطرناك قانونگریزی در برخی افراد و بعضی بخشها چیست؟"
با مراجعه به مبحث قانونگریزی در قرآن کریم به یکی از رویکردهای خداوند متعال در قانونگذاری می رسیم که حکایت آن (آیه 87 سوره بقره) در مورد شیوع یکی از خطاهای شخصی و پنهان در برخی از افراد جامعه در حال گسترش اسلامی اشاره شده و جالب اینکه در برخورد با این موضوع خداوند کریم قانون خود را برای کاهش روحیه قانونگریزی تغییر می دهند و حکم جدید ابلاغ می شود.
با همین رویکرد ملاحظه می شود که پس از جنگ احد، سنت غیر اسلامی اختصاص مالکیت غنایم جنگی به جنگجو که در اوایل حکومت اسلام از شیوه گذشتگان پیروی می شد و همین امر انگیزشی به عنوان یکی از آسیب های ترک موقعیت سربازان بالای کوه احد شناسایی گردید نیز به تعلق گرفتن کلیه غنایم جنگی به حضرت رسول (ص) تغییر یافت تا ایشان با صلاحدید خود نسبت به توزیع آنها اقدام نمایند، هرچند در مشاجره دو تن از رزمندگان جنگ بدر (آیه 1 سوره انفال) حکم آن روشن گردید ولی ظاهرا به شیوه مرسوم بدل نشده بود.
از دیگر مواردی که در قانونگذاری اسلام مورد تاکید و توجه می باشد قسط است که هرچند بعضا با عدالت هم معنی اعلام شده ولی ظاهرا به معنی مساوات در حداقل حقوق اجتماعی افراد می باشد (وحدت رویه) در حالی که عدالت به ظرفیت افراد بدون محدود نمودن سقف توجه دارد، که این موضوع (آیه 25 سوره حدید) به عنوان هدف رسالت پیامبران الهی و مطالبه آن بر عهده مردم گذاشته شده است.
یکی از ظرایف قانونگذاری در اسلام امکان فریاد دادخواهی برای فرد مورد ظلم قرارگرفته است که در آیه 148 سوره نساء بر آن صحه گذاشته شده و این درحالی است که برخی از قوانین به جا مانده از دوران قبل از انقلاب برای مراجعین به سازمانها یا نهادها اجازه این مباح الهی از مردم صلب شده است، همچنین نحوه تحریم تدریجی شراب و قمار و تقدم اقدامات فرهنگی (آیه 219 سوره بقره) بر صدور احکام قطعی (مانند آیه 90 سوره مائده) نیز جای توجه بیشتر دارد.
یکی از موارد بسیار مهم دیگر در قانونگذاری به مسئله آمادگی امت اسلامی برای مبارزه و جهاد بازمی گردد (در آیه 60 سوره انفال) استطاعت جامعه اسلامی است که با وجود ظاهر مادی آن در امر مهمی مانند جهاد که به حفظ امنیت جان، مال و نوامیس جامعه باز میگردد نیز به عنوان شرط قرارداده شده است.
از دیگر الزامات، ضرورت پیش بینی روش توصیه به حق بین مومنین (به مسئولین) است که در سوره عصر بر آن تاکید شده است و نیز توجه به ارزش بسیار بالای تعداد شاهد و قسم که در ایات 3 تا 7 سوره نور به ان اشاره شده است.
این موارد و نمونه های فراوان احکام الهی که مبین دستورالعمل های تدوین قوانین و مقررات و حتی آییننامه ها می باشد مناسب است توسط خبرگان دینی و نیز کارگزارانی که با تدوین قوانین از جمله قوانین راهنمایی و رانندگی، شهرداری، مالیات، بیمه، محیط زیست و ... سروکاردارند مورد بررسی و توجه قرارگیرند (به ویژه قوانین قبل از انقلاب و آییننامه ها و قوانینی که به تایید شورای نگهبان نرسیده اند بهتر است با این رویکرد مورد توجه و بازنگری قرارگیرند) تا ریشه های قانونگریزی شناسایی و رفع گردند.