اهمیت معلولان
وبلاگ تین نیوز، عباس عبدی | دوازدهم آذرماه روز جهانی معلولان است. آنان كه در سنین بالاتری هستند، به خوبی به یاد دارند كه در چند دهه پیش معلولیت نهتنها یك نقص جسمی یا فكری بود، بلكه از آن بدتر، برای فرد معلول یك فاجعه اجتماعی و ارتباطی نیز محسوب میشد. چه بسیار معلولان ذهنی كه تحت عنوان دیوانه مورد تهاجم جسمی و انواع و اقسام آزارهای کودکان و حتی بزرگسالان قرار میگرفتند و جامعه نیز واكنش خاصی را در برابر آنان نداشت.
این ذهنیت ناروا و غیراخلاقی و ضد اسلامی درباره آنان وجود داشت كه گویی این افراد دچار نفرین یا گناه شدهاند كه چنین آفریده شدهاند. امروز كه به آن دوران نگاه میكنیم، جز احساس شرمندگی نسبت به آن محیط و جامعه و مردم، حس دیگری در ما برانگیخته نمیشود. این وضع فقط در ایران نبود، شاید جوامع دیگر نیز چنین تجربیاتی داشتهاند و هماكنون هم دارند.
اینک با اطمینان میتوان گفت كه یكی از شاخصهای توسعهیافتگی در هر جامعه، جایگاه معلولان در آن جامعه است. به نظر من اگر این شاخص سنجیده شود، بیش یا بهتر از خیلی از شاخصهای دیگر نشان میدهد كه یك جامعه تا چه حد توسعهیافته است. جامعه توسعهیافته، جامعهای نیست كه شاخص سرانه تولید آن بالا باشد. یا میزان مصرف انرژی آن بالاتر باشد. یا سهم هزینههای غیرخوراكی آنها از كل هزینهها بالاتر باشد و... جامعه توسعهیافته جامعهای است كه جایگاه و ارزش هر انسان فارغ از هرگونه تعلق و رنگ و نیز محدودیت جسمی و روانی، حفظ و محترم شمرده شود. درواقع دفاع ما
از انسان، دفاع از خودمان است.
اگر ما ببینیم كه یك معلول تأمین نمیشود و به شهروندی درجه چند تبدیل شده است، درواقع ارزش انسان و به معنای دقیقتر ارزش خودمان را تنزل دادهایم. وقتی كه از جامعه برابر سخن میگوییم، فقط برابری در رنگ، نژاد، جنسیت، زبان و مذهب و... نیست. برابری بهعنوان یك واقعیت برای هر كسی كه به این دنیا میآید، است و اگر معلولیت جسمی یا ذهنی دارد، او نیز باید از مواهب زندگی مثل سایرین بهرهمند باشد.
وقتی كه به چنین دیدگاهی برسیم، معلولیت افراد و انسانها، به معلولیت جامعه تبدیل میشود. جامعهای كه انسانهای معلول آن در مراتب پایینی قرار دارند، به معنای آن است كه این جامعه معلول است. به همین دلیل است كه در جوامع توسعهیافته كه با معلولیت اجتماعی مبارزه میكنند، اجازه نمیدهند كه معلولان دچار انزوا شده و اعتماد به نفس خود را از دست دهند.
نظام خدمات و مبلمان شهری، مدیریتی و استخدامی، رفاهی و بهداشتی و درمانی و آموزشی را براساس این قاعده كلی شكل میدهند. عبور و مرور شهری به گونهای است كه معلولان به راحتی بتوانند تحرك داشته باشند، حتی جای پارك برای خودروهای آنان مجزاست و كسی یارای تعرض به آن را ندارد. حملونقل عمومی به گونهای است كه آنان به سادگی بتوانند مثل افراد سالم از آن استفاده كنند برای افراد و كودكان و نوجوانان و جوانان معلول بهترین خدمات رفاهی و بهداشتی و درمانی را تأمین میكنند.تا نهتنها این افراد حس خوبی داشته باشند، بلكه خانوادههای آنان نیز درگیر ماجرا نشوند.
در مواردی چنان هزینههای سنگینی را از بودجه عمومی برای بیماران معلول و خاص انجام میدهند که همه تعجب میکنیم. وقتی كه در سطح شهر دقت میكنیم، مبلمان و خدمات شهری بهگونهای است كه افراد معلول نیز حس خوبی مثل افراد سالم در زندگی شهری پیدا كنند. بیشتر اماكن مجهز به توالتهای مردانه، زنانه و نیز توالت مختص معلولان است. برای سوار شدن به اتوبوس، امكانات ویژه برای وسایل نقلیه عمومی تعبیه شده است. هزینههای درمانی و بهداشتی آنان حتی در كشورهایی كه ارایه این خدمات برای مردم پولی است، برای آنان بسیار ارزان است و از همه مهمتر اینكه حرمت و احترام آنان
در جامعه رعایت میشود.
همچنین ورزش معلولان و المپیك آنان به یكی از مهمترین میادین برای خودنمایی و بروز خلاقیتها و تواناییهای آنان درآمده است. در ایران نیز معلولان موفقیتهای زیادی در این زمینه داشتهاند و حتی در آخرین نمونه آن و بهعنوان یكی از موارد نادر یك بانوی معلول ایرانی در رشته تیراندازی تا آنجا پیشرفت كرده كه توانسته است به المپیك اصلی نیز راه پیدا كند و اگر در آنجا موفق شود و مدالی را كسب كند نخستین ورزشكار معلولی خواهد بود كه در المپیك به مدال میرسد.
چنین اتفاقی یا اتفاقهای مشابه به معنای آن است كه برخورد با معلولیت در ایران به گونهای است كه امكان رشد و تعالی را برای آنان فراهم میكند. ولی واقعیت این است كه میبینیم تا رسیدن به شاخصی كه نشاندهنده جایگاه رفیع برابری انسانها از هر نظر باشد، فاصله زیادی داریم.
فراموش نكنیم كه ایران به دلیل ٨سال جنگ تحمیلی و نیز تصادفات فراوان رانندگی و نیز عدم رعایت در برخی از مسایل بهداشتی، با تعداد معلولان قابل توجهی مواجه است. مطابق سرشماریسال ١٣٩ ، از حدود 75 میلیون نفر جمعیت كشور؛ اندكی بیش از یك میلیون نفر آنان، حداقل یك نوع معلولیت داشتهاند كه حدود ٣/١درصد افراد جامعه میشود كه رقم قابل توجهی است.
البته ایران در وضع اقتصادی مناسبی نیست كه همه اینها را تأمین كند، ولی باید به نحوی رفتار كرد كه آنان روی پای خود بایستند و با حرفهآموزی امكان اشتغال آنان را فراهم كرد و در استخدام نیز اولویت را در شرایط مساوی به معلولان داد. ولی از همه مهمتر این مسأله است كه معلولیت را مسأله معلولان ندانیم، مسأله جامعه و انسانیت خودمان بدانیم، همین گام را اگر برداریم، موفقیت بزرگی است كه در همه سیاستگذاریها منعكس خواهد شد.