با آغاز تدریجی تبلیغات مجلس دهم معمولا کاندیداهای انتخاباتی شعارهای سیاسی می دهند
وبلاگ تین نیوز | توسعه حمل و نقل عمومی خصوصا مترو طی سال ها و دهه های اخیر از اولویت های مدیریت شهری در پایتخت و سایر کلان شهرهای کشور بوده است. آن زمان که کشورهای دنیا از سیستم حمل و نقل قطار شهری برای کاهش ترافیک و آلودگی و تسهیل و تسریع در عبور و مرور شهروندان بهره می گرفتند، در ایران، هنوز، مخالفت هایی مبنی بر اینکه مترو یک صنعت وارداتی و تجملاتی است، به گوش می رسید.
یکی از کسانی که در مقام ریاست مجلس آن زمان، و رئیس جمهور بعدی، بر لزوم احداث مترو در ایران تاکید کرد، آیت الله اکبر هاشمی رفسنجانی بود اما مخالفت ها با احداث مترو تا بدانجا پیش رفت که وی ناگزیر شد در نماز جمعه، خطبه ای را که به «خطبه مترو» معروف شد، بخواند و مزایای این وسیله حمل و نقل عمومی را از تریبون نماز جمعه برشمارد. علیرغم تبعات جنگ تحمیلی و مشکلات اقتصادی، پایه های احداث قطار زیرزمینی همان موقع در پایتخت زده شد.
در این میان اما محسن هاشمی رفسنجانی فرزند رئیس مجمع تشخیص مصلحت نظام، بهترین کسی بود که می توانست ایده های پدر را عملی نماید. وی که در حال حاضر معاون عمرانی دانشگاه آزاد اسلامی است، بیش از یک دهه رئیس هیئت مدیره و مدیر عامل شرکت متروی تهران بوده است. وی همزمان با آغاز چهارمین دوره شورای اسلامی شهر تهران، از شهرداری تهران به دانشگاه آزاد اسلامی رفت. هاشمی، نایب رئیسی اتحادیه بینالمللی حمل و نقل عمومی در منطقه خاورمیانه و شمال آفریقا را در کارنامه خود
دارد. در زمان مدیریت وی، متروی تهران راه اندازی شد و او تا ۱۳ اسفند ۱۳۸۹ به طور پیوسته عهده دار این سمت بود. بعد از چندین بار استعفا، قالیباف با آن موافقت و او را به سمت مشاور شهردار و عضو هیئت مدیره منصوب کرد.
آنچه تقدیم می شود، گفتگوی صمیمانه با محسن هاشمی رفسنجانی در دفترش در دانشگاه آزاد اسلامی درباره وضعیت حمل و نقل عمومی در کلان شهر تهران با تاکید بر مترو است.
تین نیوز: جناب آقای هاشمی! وضعیت حمل و نقل ریلی خصوصا حمل و نقل ریلی درون شهری را در حال حاضر چگونه ارزیابی می کنید؟
حمل و نقل ریلی اعم از درون شهری و برون شهری علاوه بر رفع مشکل آلودگی هوا و صرفه جویی در سوخت، امنیت و آرامش را برای شهروندان به همراه دارد و همواره در مقایسه با مدهای دیگر حمل و نقل از استقبال ویژه ای برخوردار است.
با این حال متاسفانه در ایران به حمل و نقل ریلی به عنوان یکی از ابعاد توسعه پایدار توجه خوبی نشان داده نشده و به اذعان اکثریت قریب به اتفاق کارشناسان، توجه مسئولان وزارت راه به حمل و نقل جاده ای مانع از پرداختن جدی به حمل و نقل ریلی با محوریت مد حمل و نقل پایدار بوده است. بنابر این می توان گفت در این بخش، عقب افتادگی شدیدی در کشور وجود دارد. این در حالی است که حمل و نقل ریلی در گذشته مورد توجه دولتمردان بود اما گذشت زمان و عدم تخصیص بودجه کافی به آن، مانع توسعه مطلوب حمل و نقل ریلی بویژه در شهرها شده است. در حمل و نقل ریلی درون شهری نیز تسریع در احداث خطوط مترو و برنامه
ریزی های شهری باید مدنظر قرار گیرد.
تین نیوز: مشکلات موجود در راه اندازی مترو در کشور را از بعد از انقلاب تا کنون در چه می بینید؟
در دهه 1360، ساخت مترو به دلیل بعضی كج فهمی ها و تمرکز شعاری بر سرمایه گذاری در روستاها برای جلوگیری از مهاجرت به شهرها متوقف شد. نمایندگان تهران در مجلس در آن زمان به ریاست آیت الله هاشمی رفسنجانی در بررسی های خود به این نتیجه رسیدند که باید ساخت مترو تهران از سرگرفته شود. در همین رابطه اقدامات و مکاتباتی با دولت صورت گرفت که مجموع آنها منجر به از سرگیری ساخت مترو در سال 65 شد. آقای هاشمی به عنوان خطیب نماز جمعه در اسفند سال 1363، پس از تلاش فراوان برای احداث مترو تهران خطبه معروفی ایراد کردند و در آن، مزایای استفاده از مترو و حمل و نقل همگانی را برشمردند که این خطبه به
دلیل اهمیت، به «خطبه مترو» در تاریخ نماز جمعه معروف شد. بعد از دفاع از شروع مجدد ساخت مترو در جلسه دولت شركت كردند و بالاخره توانستند مصوبه دولت را برای تهران بگیرند در طول این 36 سال فقط یكبار این اتفاق افتاده است كه رییس جلسه برای دفاع از پروژه ای پایدار در دولت
شركت كند.
تین نیوز: در حال حاضر آیا اهداف ساخت مترو در کشور محقق شده است؟
از سال 1376 که مسئولیت مترو را به عهده گرفتم، سالانه 10 کیلومتر به بهره برداری می رسید اما در حال حاضر با وجود تجهیزات ساخت، تنها ساخت تونل ها و بعضا ایستگاهها میسر شده و بهره برداری با جمعیت انبوه سازی و تجهیز مترو و ایستگاه ها و تامین قطار با تاخیر همراه است در حالی که ساخت مترو تنها در احداث تونل و ایستگاه خلاصه نمی شود.
تین نیوز: منظورتان از وجود تجهیزات چیست؟ وضعیت این تجهیزات در دهه 1360 در ایران چگونه بود؟
برای مثال در حال حاضر 14 دستگاه TBM یا دستگاه اتوماتیك حفر تونل در کشور وجود دارد که از این تعدا چهار دستگاه در تهران به حفر تونل می پردازند. هر دستگاه TBM سالانه می تواند 5 کیلومتر تونل حفر کند که با احتساب 10 کیلومتر حفر تونل دستی باید هر ساله 30 کیلومتر تونل تنها در تهران حفر شود اما این مهم به علت کسری بودجه با کندی جدی روبرو شده است. اكثر تجهیزات ثابت و متحرك، امكان ساخت داخلی را دارد اگر تامین اعتبار شود می توانند در حد لازم، تجهیزات تحویل دهند.
تین نیوز: آیا این اظهارات درباره دیگر استان های کشور نیز مصداق دارد؟
مجموع 10 دستگاه TBM موجود در دیگر شهرها می تواند حدود 50 کیلومتر تونل در یک سال حفر کنند که به دلیل موانعی که ذکر کردم و مشخصا به دلیل کسری بودجه، کار ساخت و تجهیز خطوط مترو را با کندی زیادی همراه کرده است. در کنار ساخت تونل مترو باید نسبت به تقویت تولید کارخانجات ساخت تجهیزات آن نیز توجه لازم اعمال شود زیرا با این کار ایجاد فضای اشتغال درکشور فراهم شده و از میزان بیکاری کاسته می شود.
تین نیوز: راهکار اساسی در سال های اخیر به منظور برون رفت از این مشکلات چه بود؟
راه حل اساسی آن بود که دولت دهم بخشی از درآمد حاصل از گران شدن نرخ حامل های انرژی را به توسعه و نوسازی زیر ساخت های حمل و نقل عمومی اختصاص می داد، زیرا دولت دهم بدون توجه به نیاز کشور، این بخش از درآمد را به خزانه واریز کرد. در نتیجه این مهم کماکان بدون توجه باقی است.در دولت تدبیر و امید قطعا باید چنین كاری صورت گیرد.
تین نیوز: اصلی ترین چالش موجود در حمل و نقل عمومی خصوصا مترو را در حال حاضر در چه می بینید؟
همان گونه که شاید سال ها و بارها گفته شده، چالش تخصیص اعتبار به بخش حمل و نقل ریلی در تمامی ابعاد و بویژه مترو یکی از مسایلی است که همواره فرا روی حوزه قطار شهری و برون شهری بوده که باید برای رفع آن راهکار مناسبی ارائه شود.
تین نیوز: علیرغم اعلام زمان بندی های مختلف در خصوص احداث خطوط مترو، بعضا شاهد هستیم این زمان بندی با تاخیر مواجه می شود. مهم ترین دلایل این تاخیرها چیست؟
دلیل آن، عمدتا مشکلات ناشی از عدم تخصیص به موقع اعتبار برای ساخت مترو است. همچنین مسئولان مترو نیز بیش از مقدار اعتبار موجود، وعده می دهند. در نتیجه به زمان بندی اعلام شده عمل نمی شود. قطعا برای وعده دادن اعتبار و منابع مالی، لازم است که اینها تنها با سخنرانی محقق نمی شود.
البته همواره شنیده شده مسئولان مترو و شهر تهران پیش از اعلام زمان افتتاح، جمله «مشروط به تامین اعتبار» را به کار می برند. آنچه حائز اهمیت به نظر می رسد این است که نگاه اقتصاددانان، دولتمردان و مسئولان برنامه و بودجه کشور با تدابیر ویژه ای باید به مسئله ریل شهری و برون شهری معطوف شود و شهرداری تهران و شورای شهر نیز در تخصیص اعتبار به این بخش، قطعا تاثیرگذاری زیادی دارند. استفاده از درآمد مجتمع های ایستگاهی نباید فراموش شود؛ تنها جایی كه تراكم فروشی منطقی است اطراف ایستگاه های مترو است.
تین نیوز: به عنوان فردی که سال ها مسئولیت مترو تهران را برعهده داشتید توان اجرای پروژه های احداث مترو و خطوط ریلی در کشور از نظر شما چگونه است؟
کشور در ساخت و اجرای پروژه های ریلی از توانمندی بسیار خوبی برخوردار است و در این بخش کاملا تخصصی ظاهر شده و دانش ساخت مترو را به یک تخصص بومی بدل کرده است اما علیرغم این توانمندی ها، موضوع اعتبارات مترو باعث شده تا اولویت این مد حمل و نقل بعضا به فراموشی سپرده شده و پیشرفت مطلوبی حاصل نشود. ما به لحاظ توان علمی ساخت مترو در ایران با مشکلی مواجه نیستیم و چنانچه پول و اعتبار تامین شود، سرعت عمل سازندگان نیز افزایش می یابد.
تین نیوز: نظر شما درباره جذب فاینانس برای حل مشکلات اعتباری در حمل و نقل عمومی خصوصا مترو چیست؟
مبحث فاینانس از جمله موارد ظریفی است که باید با دقت عمل خاصی به آن پرداخت. فاینانس علاوه بر وابستگی مالی، مانع از رشد اشتغال در بخش ساخت و تجهیزات در واحد علوم وتحقیقات دانشگاه آزاد كه اختلاف ارتفاع 400 متری در سایت موجود است حمل و نقل کابلی مورد بررسی علمی و مورد تصویب قرار گرفته و اجرای آن شروع شده است.
مترو و ساخت واگن خواهد شد. کما اینکه شاهد هستیم بنا به دلایل ذکر شده، تعدادی از مراکز ساخت واگن مترو در کشور ناگزیر از اعلام ورشکستگی شده اند. چنانچه کشور قادر باشد با تامین اعتبار از ایجاد فاینانس در حمل و نقل اجتناب کند، ناگزیر به بخشیدن امتیاز به دیگر کشورها برای سالیان متمادی نخواهد بود.
کشورهایی که از طریق ایجاد فاینانس به توسعه خطوط مترو در ایران می پردازند علاقه مندند تا بخشی از سرمایه خود را در کشور مبدا و در بخش تامین تجهیزات، هزینه کنند. این امر، علاوه بر پیشبرد اهداف قطار شهری و رفع موانع مالی، مشکلات زیادی را نیز برای صنعت ساخت تجهیزات مترو در کشور موجب می شود که نباید از آن غافل بود.
تین نیوز: اگر اجازه بدهید از بحث مترو خارج شویم و چند سوال درباره سایر موضوعات مرتبط با حمل و نقل شهری داشته باشیم. نظر جنابعالی در خصوص استفاده از تله کابین در شهر تهران به عنوان یک وسیله حمل و نقلی چیست؟
از لفظ تله كابین استفاده نكنید! این تعبیر، علمی نیست بلكه حمل و نقل کابلی یا حمل و نقل ریسمانی از زمانی که ایرانیان اقدام به حفر قنات می کردند، در کشور ما مرسوم بوده است. استفاده از تکنولوژی حمل و نقل کابلی می تواند به عنوان یک نوع حمل و نقل مکمل نه وسیله حمل و نقل اصلی در ایران مورد استفاده قرار گیرد زیرا عمدتا شهرهای کشور در کوهپایه ها سا خته شده اند. در تهران تا ارتفاعات 1800 متری ساخت و ساز انجام شده است. لذا اگر موضوع حمل و نقل کابلی به مفهوم واقعی و با طراحی دقیق به عنوان حمل و نقل مکمل موردنظر باشد، قابل بررسی و اقدام است. در واحد علوم وتحقیقات دانشگاه آزاد كه
اختلاف ارتفاع 400 متری در سایت موجود است این پدیده حمل و نقل مورد بررسی علمی و مورد تصویب قرار گرفته و اجرای آن شروع شده است.
تین نیوز: موضوع احداث پیاده راه ها در شهر تهران نیز یکی از برنامه های مدیریت شهری پایتخت طی سال های گذشته بوده است. کم و کیف احداث این پیاده راه ها را چگونه ارزیابی می کنید؟
پیاده راه صرفنظر از جنبه حمل و نقل آن یک موضوع جدید شهرسازی است كه مورد علاقه من نیز هست. در تهران تا کنون، سه پیاده راه احداث شده اما از کم و کیف بهره گیری از آن اطلاعی در دست نیست.
شهدا به میدان امام حسین، پیاده راه حدفاصل خیابان طالقانی و خیابان انقلاب و پیاده راه حوالی بازار تهران، صرفنظر از مزایا و معایب آن در کلانشهر ما مورد بهره برداری قرار گرفته است اما اینکه چرا پیاده راه ها در ایران موفق نبوده، بستگی به نوع شهرسازی تهران و كاربردهای اطراف آن داشته و اینکه چقدر در راستای سیاست های احداث، مورد استفاده قرار گرفته در این مجال نمی گنجد ولی بسیار لازم است و باید توسعه یابد.
تین نیوز: جناب آقای هاشمی! لطفا نظرتان را درباره تک نرخی شدن سوخت وتاثیر آن بر توسعه و نوسازی حمل و نقل عمومی خصوصا مترو بفرمایید؟
بار منفی گرانی سوخت موقعی گرفته می شود كه بخش مهمی از آن در حمل و نقل عمومی و آن هم از نوع ریلی و انبوه هزینه شود و گرنه می تواند مشكلات اجتماعی ایجاد كند. دولت قطعا باید بخشی از درآمد حاصله را به بخش ریلی به ویژه در شهرهای تهران، مشهد، اهواز، اصفهان، تبریز، شیراز، كرمانشاه و قم كه پروژه حمل و نقل ریلی دارند، اختصاص دهد زیرا عمدتا خطوط در ساخت این كلان شهرها به مرحله ای رسیده که آمادگی بهره برداری در آنها احساس می شود و می تواند راه اندازی آنها موثر واقع شود.
تین نیوز: ورود واگن به کشور از اقلام ممنوعه وزارت صنعت است. در این زمینه چه باید کرد؟ آیا این امر شدنی است؟
در این صورت باید قرار دادها به گونه ای تنظیم شود که پروژه های تحت قرارداد به طور مشترک ساخته شود؛ به گونه ای که برخی از تجهیزات آن از طریق منابع و تولیدات داخلی تامین شود. چنانچه وزارت صنعت بر مصوبه اخیر خود پای بند باشد این امر از مصادیق بارز حمایت از تولید داخل است مشروط بر آنکه منابع مالی کافی در اختیار تولید کنندگان قرار داده شود.
تین نیوز: نقش نمایندگان مجلس در پیگیری توسعه زیر ساخت های حمل و نقل عمومی را چگونه ارزیابی می کنید؟
با آغاز تدریجی تبلیغات مجلس دهم و فراگیر شدن تب انتخابات، معمولا کاندیداهای انتخاباتی شعارهای سیاسی بسیاری می دهند در این میان، نیازهای اساسی جامعه به دور مانده و شعارها عمدتا رنگ و بوی سیاست پیدا می کنند. این رسالت، بر عهده رسانه های تخصصی مانند شماست که مطالبات حمل و نقلی مردم را به مسئولان انعکاس دهید و آن را به یک مطالبه جدی تبدیل نمایید و در طول مدت احراز مسئولیت نمایندگی نامزدها از آنها پیگیری کنید.