◄ دو استراتژی مهم جهاد دانشگاهی
وبلاگ تین نیوز، سعید میرشاهی | اگر قرار باشد یکی از دستاوردهای مهم پس از انقلاب اسلامی را از سال های نخست تا کنون برشماریم، بی شک تاسیس «جهاد دانشگاهی» در 16 مرداد 1359، تنها ظرف یک سال و نیم بعد از پیروزی انقلاب، به فرمان امام خمینی (ره)، از اتفاقات مهم در این زمینه است. نهال نوپای جهاد دانشگاهی اکنون با گذشت بیش از سه دهه، سی و چهارمین سالروز خویش را گرامی می دارد.
به گزارش تین نیوز، جهاد دانشگاهی، به عنوان پل ارتباطی میان صنعت و دانشگاه، نهادی عمومی و غيردولتی زيرنظر شورای عالي انقلاب فرهنگی و دارای شخصيت مستقل است و از لحاظ اداری، استخدامی و مالی تابع مقرراتی است كه در چارچوب اختيارات قانونی به تصويب هيات امنای جهاددانشگاهی برسد.
دکتر حمید رضا طیبی، که پیش از این نیز، سابقه ریاست بر جهاد دانشگاهی را دارا بوده، از مهرماه سال گذشته و بعد از روی کار آمدن دولت یازدهم، با تصویب شورای عالی انقلاب فرهنگی، بار دیگر به ریاست این نهاد مهم علمی، فرهنگی، پژوهشی و صنعتی برگزیده شد.
جهاد دانشگاهی با توجه به رسالت و اهداف خود، پروژه های فراوانی را در بخش های مختلف صنعتی مدیریت و اجرا کرده است و با بهره مندی از ظرفیت عظیم نیروی انسانی نخبه و کارآمد در سراسر کشور، موفقیت های بسیاری نیز حاصل کرده است که پژوهشکده رویان و پیشرفت های آن در حوزه سلول های بنیادی و ناباروری از جمله فعالیت های شاخص این نهاد محسوب می شود؛ به گونه ای که بسیاری از افراد، جهاد دانشگاهی را با "رویان" و فناوری های نوین پزشکی می شناسند، اما این واقعیت، تمام ماجرا نیست.
شاید در نگاه اول، ارتباط چندانی بین جهاد دانشگاهی و حمل و نقل در ذهن متصور نباشد اما جهاد دانشگاهی طی سال ها و دهه های گذشته، از یاریگران صنعت حمل و نقل کشور خصوصا در حوزه حمل و نقل ریلی بوده است. با این حال تلاش ها و اقدامات ارزنده این نهاد و تاثیرگذاری آن در توسعه صنعت حمل و نقل تا کنون مغفول مانده و یا کمتر مورد توجه قرار گرفته است.
جهاد دانشگاهی با بهره گیری از نخبگان و پژوهشگران صنعت و دانشگاه، نقش مهمی در تامین و تجهیز امکانات و زیرساخت های شبکه حمل و نقل بویژه حمل و نقل ریلی داشته؛ به گونه ای که می توان گفت بسیاری از دستاوردهای کنونی این صنعت، مدیون تلاش و پشتکار جهادگران دانشگاهی است که پشت صحنه این ماجرا هستند.
از این رو شبکه خبری تحلیلی صنعت حمل و نقل (تین نیوز) در آستانه سی و چهارمین سالروز جهاد دانشگاهی به منظور آشنایی بیشتر با فعالیت های این نهاد مهم فرهنگی،
علمی و فناوری کشور و نیز برای ارتقای آگاهی درباره نقش جهاد دانشگاهی در توسعه صنعت حمل و نقل خصوصا در حوزه ریلی با رئیس جهاد دانشگاهی گفتگو کرده است.
حمید رضا طیبی علیرغم فرصت محدود در آستانه سی و چهارمین سالروز تشکیل این نهاد با خوشرویی تمام، پاسخگوی سوالات تین نیوز بود.
وی در این گفتگو با ذکر اقدامات و تلاش های جهاد دانشگاهی در طول 34 سال گذشته خصوصا یکسال قبل و دوره مدیریت جدید، از تدوین برنامه های پیشنهادی و ارایه آن به شورای عالی انقلاب فرهنگی، ارتباط و تعامل مناسب جهاد دانشگاهی با دولت تدبیر و امید و نقش این نهاد در توسعه صنعت حمل و نقل، فرصت های از دست رفته طی سال های اخیر تا امیدهای پیش رو در سال های آینده سخن گفت.
به اعتقاد طیبی، گرچه 90 درصد اهداف موردنظر، محقق شده اما این موضوع با اتلاف زمان و از دست دادن فرصت ها طی سال های گذشته همراه بوده است.
اکنون بخش نخست این گفتگو درباره فعالیت های کلان جهاد دانشگاهی و ارتباط این نهاد با دولت یازدهم و برنامه های پیشنهادی جهاد دانشگاهی به دولت تقدیم می گردد و بخش دوم درباره ارتباط جهاد دانشگاهی و صنعت حمل و نقل در روزهای آینده، ارایه خواهد شد.
تین نیوز: در ابتدا از فرصتی که در آستانه سالروز تشکیل جهاد دانشگاهی علیرغم ضیق وقت به ما دادید، سپاسگزارم. هدف ما در این گفتگو، مروری بر فعالیت های جهاد دانشگاهی طی 34 سال گذشته و به طور خاص تلاش های جهاد دانشگاهی در توسعه صنعت حمل و نقل است؛ موضوعی که تا کنون کمتر درباره آن اطلاع رسانی شده است. اما پیش از آن، بهتر است در سی و چهارمین سال تاسیس جهاد دانشگاهی، پیشینه تشکیل این نهاد مهم فرهنگی و علمی در ابتدای انقلاب را از زبان جنابعالی جویا شویم.
من هم تشکر می کنم از اینکه در ایام سالگرد جهاد دانشگاهی فعالیت های این نهاد را درباره اقدامات توسعه ای آن منعکس می کنید. جهاد دانشگاهی، در 16 مرداد 1359 تشکیل شد. بعد از انقلاب اسلامی، دانشجویان و اساتید دلسوز انقلابی احساس می کردند که باید نهادی ایجاد شود که در زمینه توسعه کشور فعالیت کند و چون فعالیت های فرهنگی و توسعه علمی و فناورانه و آموزش های تخصصی عناصر اصلی زیساخت توسعه هستند، این نهاد ایجاد شد و رسما در 16 مرداد، توسط شورای انقلاب فرهنگی (ستاد انقلاب فرهنگی وقت) کارش را شروع کرد.
در اساسنامه نیز بر انجام فعالیت های فرهنگی، علمی و فناورانه جهت ایجاد خودباوری در نسل جوان و خوداتکایی و آموزش های تخصصی تاکید شده که بعدها اشتغال آفرینی به حوزه فعالیت ها اضافه شد. با توجه به علاقه فعالان این عرصه، این نهاد به سرعت در دانشگاه های دولتی وقت کشور شکل گرفت.
امروز در سی و چهارمین سالگرد جهاد دانشگاهی، این نهاد موفق شده در حوزه پژوهش و فناوری در مرزهای علم حرکت کند و علم را تبدیل به فناوری نماید که پژوهشکده های رویان و ابن سینا از نمونه های موفق این حرکت هستند. در زمینه های مهندسی و کشاورزی هم با تولید فناوری ها و تجاری سازی آن، خدمات ارزنده ای در تامین نیازهای فناورانه کشور انجام داده است.
تین نیوز: لطفا به چند فعالیت شاخص طی سال های اخیر در جهاد دانشگاهی اشاره نمایید.
طراحی و ساخت فرستنده های مختلف رادیویی (موج متوسط، اف ام) و فرستنده های با کاربرد ویژه از اقدامات خوب جهاد دانشگاهی است. ساخت تجهیزات صنعت نفت مانند دکل های حفاری و شارژرهای صنعتی، رکتفایرهای حفاظت کاتدی و اقدامات انجام شده در زمینه سامانه هوشمند ارتباطات خودرویی که از اقدامات روز دنیاست و با موفقیت بالای 90 درصد در حال انجام است از جمله فعالیت های جهاد دانشگاهی در سال های اخیر است. البته برنامه های متعدد دیگری نیز در حال انجام یا در مرحله طراحی و ساخت است که در طول بحث به آن اشاره می شود.
تین نیوز: جنابعالی در دوره مدیریت جدیدتان، در جهاد دانشگاهی که از سال گذشته آغاز شده، چه برنامه های ویژه ای مدنظر دارید؟
دو استراتژی را انتخاب کرده ایم. با توجه به فرصت محدود برای دستیابی به اهداف طبق افق 1404، جهاد دانشگاهی باید نقش پر رنگ تری در تحقق برنامه های سند چشم انداز ایفا کند. یکی از برنامه ها، شناسایی نیازهای امروز و آینده کشور، صاحب دانش و فناوری شدن در این حوزه ها و ارایه آن به حوزه کارفرمایی جامعه است و اینکه ما توان اجرای آن را داریم. این امر از گذشته تا کنون در جهاد دانشگاهی مطرح بوده است.
برنامه دیگر ما که در دوره قبلی مسئولیت اینجانب در جهاد دانشگاهی نیز مدنظر داشتیم و در این دوره هم مدنظر است این است که همه واحدهای جهاد دانشگاهی سراسر کشور براساس نیازهای ملی و مزیت های بومی باید فعالیت های شاخص داشته باشند یا آن را پایه ریزی کنند. بسیاری از استان های ما ظرفیت های خوبی برای تولید علم و فناوری دارند که در تعامل واحدهای شهرستانی و جهاد دانشگاهی می توان به نتایج مطلوب دست یافت مانند ارتقای وضعیت چای در استان گیلان، آب شیرین کن ها در استان های جنوبی و موضوعات مختلف دیگر. همچنین برنامه های دیگر به شورای عالی انقلاب فرهنگی درباره نقش جهاد دانشگاهی در
نقشه جامع علمی کشور ارایه کرده ایم که اگر این مسئولیت ها به این نهاد واگذار شود، بسیار موثر خواهد بود.
تین نیوز: محتوای برنامه های ارایه شده به شورای عالی انقلاب فرهنگی شامل چه مواردی است؟
یکی از برنامه ها این است که جهاد دانشگاهی یک نهاد تحقیق و فناوری ملی با مسئولیت های مشخص باشد برای حل مشکلات علمی فناوری با تمهید امکانات لازم؛ البته با این شرط که جهاد از تمامی امکانات مراکز تحقیقاتی و شرکت های دانش بنیان برای حل مشکلات بهره گیرد که یا خودش این مسئولیت ها را برعهده گیرد و یا مدیریت آن را داشته باشد و دیگران آن را انجام دهند.
پیشنهاد دیگر اینکه با توجه به اینکه هنوز در حوزه های مختلف، صاحب دانش نیستیم و تنها از سایر کشورها اخذ و یا خریداری کرده ایم در این زمینه ها تا کنون تیمی نداشتیم که اطلاعات پروژه ها را مستندسازی و دانش کسب کنند. پیشنهاد کردیم که در کنار پروژه های جدید کشور، مستندات در اختیار ما قرار داده شود و مستندسازی کنیم و آنها را تبدیل به دانش فنی و فناوری کنیم و در ساخت تجهیزات مورد نیاز از آنها استفاده کنیم تا انتقال فناوری داشته باشیم و بارها پروژه های مختلف را تکرار نکنیم. مثلا برای توسعه صنعت فولاد، حمل و نقل ریلی در حوزه درون شهری و برون شهری روی مستندها کار کنیم و در
آینده، خود ما از اینها استفاده کنیم.
پیشنهاد دیگر این است که باید میزان پیشرفت برنامه ها در هر سال براساس شاخص های مشخصی سنجیده شود و جهاد دانشگاهی می تواند در توسعه فرهنگی، علمی و فناورانه و آمادگی محیط کسب و کار، شاخص ها را تدوین و اندازه گیری کند و به برنامه ریزان اجرایی کشور ارایه کند تا در اصلاح برنامه ها از آن استفاده نمایند.
تین نیوز: آیا این پیشنهادها به دولت یازدهم نیز ارایه شده است؟
بله. مشابه این پیشنهادها به دولت تدبیر و امید داده شده است. علاوه بر آن پیشنهاد کردیم که از تولید فناوری های متعدد در جهاد دانشگاهی که در قالب های کوچک تولید می شود اما در عین حال با بهترین های دنیا می توانند رقابت کنند ولی نمی توانند بازار مملکت را کامل کنند، حمایت شود. اگر سرمایه گذارانی در تولید این فناوری ها در سطح ملی، منطقه ای و بین المللی همکاری کنند ما در تجاری سازی این امر در قالب شرکت های دانش بنیان برای تامین نیازهای ملی و بازارهای بین المللی آمادگی داریم اما سرمایه گذار نیز نیازمند حمایت است و دولت باید حمایت کند و واردکنندگان اجازه نداشته باشند آن را
به راحتی وارد کنند.
البته تولید کننده داخلی باید کیفیت و زمان ساخت تجهیزات و تحویل آنها را رعایت کند اما در ابتدای کار نیازمند حمایت است. اگر دولت این ماموریت ها را به ما واگذار کند و در تامین امکانات کمک کند، سرعت کار ما زیاد می شود. اگر فقط ما به دنبال دولت باشیم، 90 درصد وقت ما صرف قانع کردن آنها می شود در حالی که ما باید تمام انرژی مان را صرف اجرای فعالیت ها و تجاری سازی آن کنیم.
تین نیوز: اتفاقا به نکته مهمی اشاره کردید. با توجه به اینکه سالروز تشکیل جهاد دانشگاهی در 16 مرداد، با سالروز تنفیذ ریاست جمهوری آقای روحانی در 12 مرداد، تقریبا با یکدیگر مصادف است، پرسشی که در جمع بندی این قسمت از مباحث مطرح می شود این است که آیا در یک سال گذشته، پیشنهادهای ارایه شده، و احیانا جلسات مشترک با دولت و نظایر آن، منتج به نتیجه ای هم شده است یا اینکه این یکسال، زمان کمی است؟
پیشنهادی که ما به شورای عالی انقلاب فرهنگی داده ایم حدود 6-7 ماه از آن می گذرد. این پیشنهاد در شورای راهبری نقشه علمی کشور، مطرح شده و در حال بررسی است که امیدواریم تصویب شود. ارتباط با دولت منجر به بازدید آقای دکتر آشنا، مشاور رئیس جمهوری از جهاد دانشگاهی شد که ایشان هم معتقد بودند جهاد دانشگاهی باید توانمندی هایش را به ریاست جمهوری عرضه کند. قرار شد جلسه ای را با رئیس جمهوری داشته باشیم و ایشان هم بازدیدی در آینده نزدیک از این مجموعه داشته باشند و نظرات نهایی خود را درباره برنامه ها و ماموریت های پیشنهادی جهاد دانشگاهی ارایه نمایند. به هر حال نظر کلی دولت، مثبت
است برای اینکه به جهاد دانشگاهی ماموریت های مشخصی فراتر از آنچه انجام می دهد، داده شود.
تین نیوز: فکر نمی کنید طولانی شدن پروسه های تعامل با دولت در اجرای پروژه ها، خودش یکی از مشکلات این عرصه است. چون به هر حال تسریع در اجرا نیز مهم است.
حتما این امر، موضوع مهمی است. به همین خاطر امیدواریم پیشنهاد ما در شورای عالی انقلاب فرهنگی به قانون تبدیل شود و بخشی از برنامه هایی که به دولت پیشنهاد شده، نیز می تواند تبدیل به قانون شود و بخش دیگر هم اقدامات پروژه ای است. بنابراین ما هر دو مسیر بلندمدت یا راهبردی و کوتاه مدت یا اجرایی را دنبال می کنیم.
تین نیوز: فکر می کنید خود جهاد دانشگاهی تا چه میزان در تحقق اهداف و ماموریت های ارایه شده در برنامه پنجم توسعه و اهداف سند چشم انداز کشور در حوزه مسئولیت های این نهاد، موفق بوده است؟
ما در جهاد دانشگاهی برای خودمان برنامه های توسعه تعریف می کنیم و الان برنامه پنجم توسعه جهاد دانشگاهی را از تیرماه 1393 تا تیرماه 1396 تدوین کرده ایم. چون فقط 20 درصد منابع ما از طریق دولت تامین می شود و باید خوداتکا باشیم، بنابراین در نوع برنامه ریزی متکی بر توانمندی خودمان بوده ایم و نگاهی نو به پژوهش و فناوری داشته ایم. تقریبا می توانیم بگوییم 90 درصد واحدهای ما به اهداف خود رسیده اند اما مشکلی که وجود داشته این است که زمان بر بوده است. تلاشی که در دوره قبلی مسئولیت اینجانب داشتیم، تازه به ثمر نشسته که نباید این قدر زمان صرف می شد. واحدهای اصلی با تاخیر به اهداف خود
رسیده اند که این تاخیر متوجه آنها نبوده است. برای آینده امیدواریم که ماموریت های مشخصی با تمهید امکانات واگذار شود.
تین نیوز: قبل از اینکه وارد مبحث ارتباط جهاد دانشگاهی و صنعت حمل و نقل شویم، این سوال مطرح می شود که ظاهرا از زمان تاسیس جهاد دانشگاهی از ابتدای انقلاب تا کنون، رویکرد این نهاد از حوزه فرهنگ و تاکید بر سازمان ها و نهادهای مرتبط با فرهنگ به حوزه صنعت و فناوری به صورت تدریجی تغییر کرده است؟ آیا شما این نظر را قبول دارید؟ و اگر پاسخ مثبت است، چرا؟
فعالیت های ما در جهاد دانشگاهی، کاملا به صورت مجزا از هم است اما از توانمندی های هم استفاده می کنیم و همه رویکردها با هم پیش می رود.
ما چهار حوزه فعالیت داریم: فرهنگی، آموزشی، پژوهشی و فناوری و در نهایت اشتغال آفرینی برای کمک به توسعه اشتغال در دانشگاه ها. در حوزه آموزش، فعالیت های ما در قالب سطوح زیر است:
آموزش عالی در قالب دو دانشگاه و 6 موسسه آموزش عالی با 27000 دانشجو. در دانشگاه علم و فرهنگ و دانشگاه علم و هنر در تهران و یزد در مقاطع کارشناسی ارشد و دکترا دانشجو داریم. در دانشگاه علمی کاربردی حدود 40 موسسه علمی کاربردی در کل کشور با حدود 50 هزار دانشجو و نزدیک به 140 مرکز آموزشی تخصصی کوتاه مدت با قابلیت 500 هزار فراگیر در سال را نیز دارا هستیم.
در این رابطه، آموزش های تخصصی فراتر از آموزش عمومی و تعامل بین حوزه های دانشگاهی با پژوهشگاه ها و پژوهشکده های موفق در ایجاد دوره های کارشناسی ارشد و دکترا از اقدامات خوب انجام شده است مانند فعالیت مشترک دانشگاه علم و فرهنگ و پژوهشکده رویان در خصوص مقطع کارشناسی ارشد و دکترا در علوم سلولی.
اهمیت این اقدام، تبدیل علم به فناوری و تبدیل فناوری به تجاری سازی است که مهم است این تجربه به بدنه جامعه منتقل شود. اقدام مناسب دیگر، پذیرش دانشجویان دکترای پژوهش محور است که می توانند برای اجرای پروژه ها و تربیت محققان در حوزه فناوری چه در مراکز تحقیقاتی و چه در صنعت، انسان های موفقی باشند.
تین نیوز: در حوزه پژوهش و سایر حوزه های جهاد دانشگاهی چطور؟ آیا این اقدامات به طور موازی با هم پیش می رود؟
در زمینه پژوهش ما دو دیدگاه داریم: یکی تامین فناوری های فعلی کشور و دیگری فناوری های آینده موردنیاز. تاکید داریم که در سراسر کشور، واحدهای ما وارد فعالیت های علمی و فناورانه شوند. در حوزه فرهنگ نیز در قالب موسساتی مانند خبرگزاری ایسنا و ایکنا (خبرگزاری قرآنی) و نیز موسسه انتشارات جهاد دانشگاهی، سازمان فعالیت های قرآنی، مرکز امام، ولایت فقیه و انقلاب اسلامی و فعالیت هایی که در دانشگاه ها در حال انجام است، تلاش می کنیم. در دوره جدید تمرکز ما بر این است که دانشجویان نقش موثرتری داشته باشند. برای همین دانشجوی نمونه تعریف کرده ایم که سعی می کنیم در قالب برنامه های
ترویجی در دانشگاه آن را اجرا کنیم. اگر بخواهیم نقش جهاد دانشگاهی در صنعت حمل و نقل خصوصا حمل و نقل ریلی را بررسی کنیم، در قالب همین حوزه ها می توانیم ورود پیدا کنیم...
توضیح: بخش دوم این گفتگو درباره «جهاد دانشگاهی و صنعت حمل و نقل» که به اقدامات و تلاش های این نهاد در توسعه و تامین تجهیزات زیرساختی حمل و نقل خصوصا در حوزه ریلی و مترو و برنامه های آینده آن اختصاص دارد، در روزهای آینده تقدیم خواهد شد.