◄ نقش رسانهها در قانونمندی ترافیکی شهروندان
وبلاگ تین نیوز، علیرضا اسماعیلی نوری | در سال های اخیر مشکلات ترافیکی به یک مسئله مهم برای شهروندان تبدیل و باعث بروز برخی ناهنجاریها و قانون شکنیها از طرف بعضی از رانندگان شده است.
مشکلات ترافیک کشور معلولِ چند علت است. یکی از دلایل آن، کم توجهی بعضی ازشهروندان نسبت به قوانین ترافیک است. اولین اقدامی که برای برخورد با این گروه به نظر میرسد، جریمه کردن متخلف است.
اغلب رانندگان از جریمه شدن میهراسند و در مکانهایی که پلیس حضور دارد از ارتکاب کوچکترین خلافی نیز خودداری میکنند، اما همین افراد به محض این که چشم مأموران را دور ببینند، به کلی قانون و حرمت آن را فراموش میکنند. اما جریمه و مجازات صرفاً درمان موقت است و فاقد تأثیر فرهنگی در جریان سامان بخشی به ترافیک و کنترل آن میباشد و یکی از راههای موثر در این زمینه، آموزش قوانین و ارتقای فرهنگ ترافیک شهروندان و استفاده از رسانه جمعی یکی از ابزارهای مهم ارتقا دانش واگاهی کاربران در ترافیک است.
در جامعه امروز ارتباط، یگانه راه كسب اطلاعات درباره محیط زندگیمان است چرا كه انسان همواره نیازمند آن است كه از جهانی كه درآن زندگی میكند و از محیطی كه در آن در حال تكاپوست كسب آگاهی كرده و این نیاز ارتباطی را همچون دیگر نیازها تامین كند.
نقش رسانهها و میزان نفوذ آنها در ساخت فرهنگ جوامع بر کسی پوشیده نیست. برخی از نظریهپردازان ارتباطات معتقدند امروز جهان در دست کسی است که رسانهها را در اختیار دارد و تاثیر شگرف رسانهها در شکلدهی به افکار عمومی باعث شده است اهمیت رسانهها تا این حد مورد توجه قرار گیرد.
لذا رسانهها با درنظرگرفتن ابعاد گوناگون فرهنگ محلی در كشور، پدیدههای نامناسب عدم احترام به حقوق یكدیگر در عبور ومرور و... را شناسایی و برای پیشگیری از رفتارهای پرخطر در ترافیك با توجه به مبانی و اصول فرهنگ جامعه، پیامهای مناسب را اشاعه نمایند.
گرچه هنوز اهمیت حوادث رانندگی آن طور که باید، دانسته نشده است. ظرف 10 ثانیه دیگر که شما مشغول خواندن این مطلب هستید حداقل دو نفر بر اثر حوادث رانندگی در جهان مصدوم میشوند و یا فوت میکنند بسیاری از این مجروحین گرفتار رنج حاصل از دوره های طولانی تروما و معلولیت های جسمی میگردند.
کاهش بهره وری ناشی از حوادث ترافیکی که گریبانگیر کشورهای در حال توسعه میشود 1 تا 2 درصد تولید ناخالص داخلی این کشورها را میبلعد و حتی در حوزه سلامت و بهداشت در نتیجه این حوادث متحمل هزینه های زیادی میشوند.
اما در دو دهه اخیر چگونه کشورهای توسعه یافته توانستهاند این تراژدی غم انگیز مرگ انسانها را در حوادث ترافیکی با اقدامات علمی و عملی تبدیل به یک واقعیت دست یافتنی نمایند در حالیکه بسیاری از کشورهای فقیر و در حال توسعه به آن به عنوان یک افسانه نگاه میکنند یعنی کشتههای چند ده هزار را به زیر هزار نفر کاهش دهند. پاسخ این سوال باقیست که چگونه به این موفقیت رسیدند،
اولین گام در این راه استفاده از رسانه در امر بهبود رفتار ترافیکی بوده است بررسیهای مختلف نشان میدهد هزینه در بخش آموزشهای رفتاری ترافیک از طریق رسانههای جمعی نه تنها هزینه نیست بلکه سرمایهگذاری در جهت سلامت و ایمنی شهروندان است.
آموزش و رسانه به عنوان دو رکن اساسی در ارتقای فرهنگ ترافیک، تاثیر شگرفی در تغییر نگرش و باورهای آحاد جامعه دارند. باید اذعان نمایم یکی از کارآمدترین و مهمترین ابزارهای کاهش تصادفات و افزایش ایمنی، ابزارهای فرهنگی است و جهت کاهش تصادفات و افزایش ایمنی، رسانهها بهحق بیشترین تأثیر و توان را دارا هستند. امروزه ابزار رسانه نه تنها در حوزه سیاست، اقتصاد، و... استفاده می شود بلکه در حوزه ایجاد و اصلاح رفتارهای ترافیکی نیز مورد توجه جدی است. بسیاری از صاحبنظران و کارشناسان علوم رفتاری معتقدند با حذف رفتارهای غلط ترافیکی و آموزش رفتارهای صحیح برای
کاربران ترافیک میتوانیم تا حد بسیار زیادی حوادث رانندگی را کاهش دهیم.
هزینه در بخش آموزش از طریق رسانههای گروهی نه تنها هزینه نیست بلکه چندین برابر برگشت سرمایه دارد زیرا برابر محاسبات هزینه تصادف و هزینه یک فرد متوفی بر اثر تصادف حدود 1600000یورو پیش بینی میشود که اگر با این رقم تعداد متوفیان حوادث رانندگی را محاسبه کنیم متوجه خواهیم شد عدد بزرگی از سرمایه کشور سالانه در تصادفات اتلاف میشود در صورتیکه اگر بخش بسیار کوچکی در آموزشهای رسانهای هزینه کنیم ضمن کاهش تلفات جانی از خسارات مادی نیز جلوگیری کرده ایم.
برای دست یابی به این منظور میبایست در دو زمینه طرز تلقی و فرهنگ عمومی مردم نسبت به ترافیک تغییر ایجاد نمود، با چنین هدفی سوار شدن بر امواج رسانهها تحقیقاً پاسخ سوال طرح شده در ابتدا را خواهد داد، یعنی تحقق ارتقای ایمنی ترافیک و اصلاح رفتارهای ترافیکی شهروندان. رسانههای جمعی از طریق آگاهسازی و اقدامات تبلیغاتی (ترویجی) میتوانند در نگرش و تغییر فرهنگ ترافیك به سمت تقویت و اصلاح بسیار مؤثر باشند. وسایل ارتباط جمعی میتوانند با ارائه پیامهای مختلف فرهنگی و اجتماعی در جهت اقناع مخاطبان در رعایت رفتار ترافیكی الگوی مفیدی تلقی شوند. در واقع
از طریق رسانههایجمعی، آگاهی درباره ترافیك به چه نحوی باید صورت گیرد، افراد سهیم در ترافیك از طریق رسانهها چه پیامهایی را باید دریافت كنند، تا بتوانند از طریق توانایی حركتی و شناختی، به طرز صحیحی در ترافیك رفتار نمایند.
رسانههای جمعی میتوانند كه به شیوههای مستقیم یا غیرمستقیم به آموزش مخاطبان در زمینه رفتار ترافیكی و تغییر نگرش به سمت رفتار ترافیكی مثبت اقدام كنند. این ابزار میتوانند در یك زبان واحد، پیام آموزشی و فرهنگی یكسان درباره ترافیک را به انبوهی از افراد شهروند در حال رانندگی انتقال دهند، وسایل ارتباط همگانی از طریق تصاویر، گفتار، نوشتار، نقاشی و... به مفاهیم ترافیكی اشاره و بهصورت عینی و واقعی مردم را با معضلات این مسئله روشن میكنند؛ براین اساس میزان یادگیری و درك و تغییر نگرش نسبت به فرهنگ ترافیك بالا میرود. نحوه آموزش رسانههای
همگانی بهگونهای است كه جذابیت آن از كلاسهای صرفاً آموزشی در زمینه رعایت مسائل ترافیكی موثرتر است.
در واقع رسانههای جمعی باید نوآوری و خلاقیت و نگرش نو و مثبت، به صورت مستمر در رفتارهای ترافیكی شهروندان ایجاد نمایند. رسانههای همگانی برای تغییر نگرش رفتار ترافیكی شهروندان باید مراحل سهگانهای چون انجمادزدایی، جایگزینی و انجماد مجدد را مدنظر داشته باشند، كه جزو كاركردهای اساسی مدیریت فرهنگی وسایل ارتباطی، بر فرهنگسازی ترافیكی و ابعاد جامعهشناختی آن است.
1- انجمادزدایی: برای اینکه تفكر غلط رفتار ترافیكی در ذهنیت و نگرش افراد حذف گردد، باید انجمادزدایی نمود. این فرایند از طریق متقاعدسازی شكل میگیرد، در واقع از طریق این فرایند، تلاشمیشود نگرش دیگران را تغییر داد، این تغییر نگرش همراه با درجاتی از عناصر شناختی، عاطفی و رفتاری همراه است كه باعث ترغیبسازی به رفتار جدید شده است. برای اینکه بتوان رفتار غلط ترافیكی را در اذهان شهروندان تغییرداد، باید به یكسری از نكات توجه كرد.
الف: پیام را توسط افرادی كه نزد مخاطب از پرستیژ بالایی برخوردارند ارائه داد.
ب: پیامهای غیرمستقیم كه به نظر نرسد تغییر و نگرش افراد را طراحی كرده است، تاثیرپذیرتر است.
پ: پیامهای دو جانبه که همراه با بیطرفی و انصاف باشد، اثرگذاری بیشتری نسبت به پیامهای یكجانبه دارد.
ت: هر چه قدر، این پیامها با نیازهای مخاطبان همراهی بیشتری داشته باشند، اثرگذارتر است.
ث: هرچه پیام، هیجان بیشتری داشته باشد، و ترس را در مخاطب بیشتر كند، كه معضلات ترافیك اثرات منفی بر زندگی میگذارد؛ متقاعدشدن نسبت به رفتار مثبت ترافیكی افزایش مییابد.
ج: هر چه وسایل ارتباطجمعی پیامهایی را ارسال كنند كه برای منافع شهروندان خوشایندتر باشد، بیشتر از تغییر نگرش و تغییررفتار در زمینه ترافیك استقبال میشود.
2- جایگزینی: بعد از انجمادزدایی باید رفتار جدید ترافیكی كه بُعد مثبت و فرهنگسازی دارد، را جایگزین كرد و گرنه مجدداً احتمال برگشت رفتار شهروندان به انجام رفتار غلط ترافیكی بسیار زیاد است. پس برای اینكه به چنین رفتاری برنگردیم باید نكاتی را در این زمینه مورد توجه قرار دهیم.
الف: می بایست دلایل متقنی از جریان طرحها و برنامههای تازه ترافیكی ارائه داد.
ب: به نتایج اثربخش رفتار مثبت ترافیك در سطح زندگی روزمره توجه شود.
ج: باید منابع موثق و تایید كننده رفتار فرهنگی این پدیده را افزایش داد.
3- عدم بازگشت مجدد: هنگامی كه رفتار جدید ترافیكی در اذهان تثبیت نشود، ممكن است نگرشهای غلط حالت ارتجاعی و بازگشت داشته باشند؛ برای جلوگیری از این فرایند و بقای دوام نگرش جدید در اذهان شهروندان، باید به نكاتی در این زمینه توجه كرد.
الف: تكرار پیامهای ترافیکی با ساختار متفاوت
ب: توجه و هشدار نسبت به خطرات پنهان ترافیك بر زندگی اجتماعی روزمره.
ج: تاكید بر منافع جمعی در رفتار ترافیك و نتایج مثبت آن برای شهروندان.