عدالت اجتماعی و دولت خوب
وبلاگ تین نیوز | مفهوم عدالت اجتماعی هم گسترده است و هم با یک شاخص تعریف نمیشود، یعنی مجموعهای از شاخصها هستند که میتوانند عدالت اجتماعی را تعریف کنند. چون در این زمینه مساله فقر و از این قبیل که در این چارچوب هستند، دارای یک شاخص معین اقتصادی نیستند، حتی یک تعریف مشخص نیز در این زمینه نداریم، پس از لحاظ اقتصادی نمیتوانیم بر پایه تئوریهای مربوطه این موضوع را بررسی کنیم. ما در اقتصاد بهراحتی میتوانیم تعریفی را در زمینه اضافه رفاه مصرفکننده و تولیدکننده ارائه کنیم، کاملا مشخص است که این تعاریف مبنای تئوریک دارند و از این زاویه قابل
تحلیل منطقی و مشخص هستند. اما وقتی که بحث عدالت اجتماعی مطرح میشود بحث دچار پیچیدگیهایی میگردد که عرض کردم. چون در اقتصاد، ما تئوری و نظریه خاصی در زمینه عدالت اجتماعی نداریم و نمیتوانیم بهراحتی و در قالب نظریاتی به مثابه اضافه رفاه و کشش مساله را تحلیل به یک راهکار و تحلیل جامع برسیم و فقط قادر هستیم که با معیارهایی، این مساله را ارزیابی و مقایسه کنیم. مثلا زمانی که درصد فقر در جامعه کاهش یابد، شکاف طبقاتی کوچکتر شود، توزیع درآمد بهبود یابد، اگر درآمد سرانه افزایش یابد، تبعیض وجود نداشته باشد و امثال اینها میتوانند رفاه اجتماعی را
تعریف کنند. این موارد نه اینکه در تئوریهای اقتصادی جایی داشته باشند، اما درحال حاضر چند سالی است که شاخصهایی در این زمینه، در قالب مساله «دولت خوب» مطرح شدهاند. این مبحث تعداد بسیار زیادی از شاخصها را در دل خود جای دادهاند که بسیاری از این شاخصها را با هم ترکیب کرده و 6 شاخص عمده را به دست آوردهاند، بر اساس اینها که قابلیت اندازهگیری دارند، درجه خوب بودن دولتها را مشخص میکنند. بدیهی است که یکی دیگر از شاخصهایی که در عدالت اجتماعی موثر است و اصلا جزء شاخصهای دولت خوب است، همین بحث عدالت اجتماعی است. در ایران زمانی که
بحث یارانه نقدی و سهام عدالت که در چند سال پیش مطرح شد و تا کنون نیز ادامه دارد، هدفشان تاثیر گذاشتن روی بهبود توزیع درآمد کاهش اختلاف طبقاتی بود. اینها تنها شاخصهای عدالت اجتماعی نیستند و نمیتوان به صرف وجود یا عدم وجود این شاخصها موضوع عدالت اجتماعی را تجزیه و تحلیل کرد، اما به هر حال اینها از این جهت که فقر و توزیع درآمد از شاخصهایی هستند که میتوانند عدالت اجتماعی را تعریف کنند، اگر به این مساله با دید کارشناسی شده و صحیح و علمی نگاه شود و در راستای تحقق این هدف گامهای موثری برداشته شود، از این طریق میتوانند تاثیرگذار باشند و آثار مثبتی
را در جامعه بهوجود آورند. اما مساله عدم وجود تبعیض، نبود فساد، دسترسی مردم به حقوق مشخص خود، قوانین منصفانه که به صورت برابر برای همه به اجرا در بیایند، اینها همه در چارچوب شاخص عدالت اجتماعی قرار میگیرند و از اهمیت خاصی در تفسیر مفهوم عدالت برخوردار هستند.
* اقتصاددان