بازخوانی خصوصیسازی در ایران / ریسک تامین مالی اجرای پروژههای عمرانی
تین نیوز | وزیر راه و شهرسازی با بیان اینكه نخستین ریسك پروژهها، مشكل ریسك تامین مالی آنها در ایران است گفت: باید یك بار دیگر كل فرایند خصوصی سازی در ایران بازخوانی و نحوه این فرایند معین شود؛ اساساَ سرمایهگذاری در حوزههای زیربنایی ایران متوقف شده است.
عباس آخوندی در دهمین كنفرانس بینالمللی مدیریت پروژه كه صبح امروز یكشنبه ۲۶ بهمن ماه در مركز همایشهای رازی برگزار شد بازنگری در روشهای اقتصادی ۳۶ سال بعد از انقلاب را برای دست یابی به افقهای روشنتر در آینده كشور ضروری دانست و اظهار كرد: فكر میكردم برای حضور در جمع شما دانشگاهیان و متخصصان مدیریت پروژه چه مطالبی بیان كنم، شما درباره یافتههای علمی این حوزه آگاهی بیشتری دارید بنابراین میخواهم از جایگاه سیاست گذار دولتی شرایط یك پروژه را توضیح دهم.
وزیر راه و شهرسازی با بیان اینكه اگر بخواهید به عنوان مدیر یك پروژه در طرحی شركت كنید بزرگترین مشكل سد راه شما در شرایط فعلی تامین مالی پروژه است افزود: این مشكل در همه پروژههای بزرگ و كوچك دیده میشود و مدیران پروژه با كمبود جریان نقدینگی و كارفرمایان با بدهی گسترده به تامین كنندگان ماشین آلات و خدمات مواجهاند. این وضعیت در همه بخشهای دولتی و خصوصی وجود دارد و حتی پیمانكاران دست اول منابع مالی لازم را برای پرداخت بدهیها به پیمانكاران دست دوم ندارند و این موضوع سلسله وار تا پیمانكاران خرد ادامه مییابد.
۱۴۰ هزار میلیارد تومان حجم پروژههای متوقف شده وزارت راه و شهرسازی
آخوندی با اشاره به بدهی پنج هزار میلیارد تومانی وزارت راه و شهرسازی به پیمانكاران كه تاثیر گستردهای بر روی توقف پروژهها دارد ادامه داد: اگر با قیمتهای سال گذشته بخواهیم حجم پروژههای متوقف شده وزارت راه و شهرسازی را برآورد كنیم تا ۱۲۰ هزار میلیارد تومان میرسد كه با قیمتهای امسال به ۱۴۰ هزار میلیارد تومان هم افزایش مییابد در حالیكه بودجه كل وزارت راه و شهرسازی حداكثر ۶ هزار میلیارد تومان است كه نشان دهنده مشكل جدی در تامین مالی است.
وی با بیان اینكه این مشكلات را نه برای درد و دل كردن كه برای چاره اندیشی میگویم بیان كرد: اگر این وضعیت تبیین نشود و از آن سرسری عبور كنیم بعدها برای پیدا كردن راهكار مناسب با مشكل مواجه خواهیم شد.
وزیر راه و شهرسازی با بیان اینكه با بیانضباطی مالی گستردهای در دهه گذشته در سطح اقتصاد ملی مواجه بودیم خاطرنشان كرد: این موضوعات در حد كلیات قبلاَ هم گفته شده بود ولی تا به حال جزییات آن تشریح نشده است و امروز میخواهم وضعیت موجود را بررسی كنم و امیدوارم اقتصاد ایران با كمك اندیشمندان و اقتصاددانان، دولت، مجلس و بخش خصوصی به جایگاه مناسبی برسد.
راه آهن را با ۶ هزار میلیارد تومان بدهی تحویل گرفتیم
وی افزود: مدتهاست در كشور ما سرمایهگذاری در پروژههای زیربنایی و اساسی صورت نگرفته است و در نتیجه با كسری بزرگ سرمایه گذاری مواجه هستیم. به عنوان مثال راه آهن به عنوان یك خدمت زیربنایی با ۶ هزار میلیارد تومان بدهی تحویل ما شد. در حوزه ناوگان ریلی نیز در ۱۵ سال گذشته در بهترین حالت بر اساس قیمتهای روز به طور كلی ۳۰۰ میلیون دلار یعنی سالی ۲۰ میلیون دلار سرمایه گذاری شده است كه آن هم از محل استهلاك سرمایهگذاریهای گذشته بوده نه سرمایهگذاری جدید.
آخوندی افزود: در حوزه حمل و نقل هوایی كل هواپیماهای ایران را با چند هواپیمای ایرباس ۳۸۰ میتوان تعویض كرد؟ شركتهای هواپیمایی حتی امكان پرداخت سوخت بنزین خود و خدمات فرودگاهی را ندارند. بعد از اتمام ساخت فرودگاه امام خمینی (ره) در سال ۸۶ چه سرمایه گذاری بزرگی در توسعه فرودگاهی شده است؟
وی ادامه داد: این در حالیست كه در كشورهای همسایه اعم از تركیه و آذربایجان در شمال و كشورهای حاشیه خلیج فارس در جنوب سرمایه گذاریهای فرودگاهی بزرگی انجام شده است.
بدهی ۲۱۵ میلیارد تومانی یك ایرلاین به شركت پخش فراوردههای نفتی
عضو كابینه دولت تدبیر و امید حجم ارزش كل جادههای كشور را ۲۰۰ هزار میلیارد تومان ذكر و اظهار كرد: برای نگهداری این میزان جاده سالانه به هشت هزار میلیارد تومان سرمایه نیازمندیم در حالیكه سال گذشته كل بودجه نگهداری راهها یك پنجم این مبلغ بود به همین دلیل است كه سطح سرویس دهی جادهها سیر نزولی دارد.
وی با اشاره به تردد ۱۲۷ هزار كامیون بالای ۲۵ سال در جادهها خاطرنشان كرد: در ایران عمر مفید یك كامیون حداكثر ۱۰ سال است بنابراین كامیونهای موجود به جای مصرف ۳۰ لیتر گازوئیل در هر ۱۰۰ كیلومتر ۵۶ لیتر مصرف میكنند.
آخوندی با اشاره به وضعیت حمل و نقل دریایی و بنادر كشور میزان سرمایهگذاری كشورهای جنوب خلیج فارس در حوزه بندری را بالای ۱۰۰ میلیارد دلار عنوان كرد و افزود: در شمال خلیج فارس بعد از بندر شهید رجایی هیچ بندر بزرگ دیگری ساخته نشده است كه نشان دهنده مشكلات ما در سرمایهگذاری است. این مشكلات نه تنها در حوزه حمل و نقل دیده میشود بلكه در حوزههای پتروشیمی، نفت، خودرو، صنایع سنگین و غیره هم وجود دارند.
وی سپس با بیان اینكه میخواهم درباره ریشه این مشكلات صحبت كنم گفت: نخستین دلیل ریشهای كمبود سرمایهگذاری، كج متولد شدن خصوصیسازی در ایران است، هدف از خصوصی سازی در ایران این بود كه با توجه به حجم سرمایهگذاری محدود دولت و ناكارآمدی سیستم مدیریت دولتی سرمایهگذاری را به جامعه و مدیرییت را به بخش خصوصی واگذار كنیم اما آنچه انجام شد حراج ۱۰۰ سال سرمایه ملی مردم به نهادهای خصولتی بود كه نه بهبود كارایی مدیریت دولتی را در پی داشت و نه افزایش سرمایهگذاری مردمی را.
وزیر راه و شهرسازی افزود: قرار شد دولت در جاده، ریل، هوا، دریا و غیره سرمایهگذاری نكند چون بخش خصوصی میتواند در این حوزهها ورود كند اما در نهایت نتیجه این شد كه دولت سرمایهگذاری نكرد و بخش خصوصی نیز وارد نشد؛ در نتیجه سرمایهگذاری با بحران مواجه شد.
وی با اشاره به گزارش مالی یك شركت ایرلاین اظهار كرد: در این گزارش آمده تعداد ناوگان فعال ایرلاین كشور، ۱۵ فروند و غیرفعال ۱۹ فروند هواپیماست؛ میزان بدهی این شركت به شركت ملی پخش فرآوردههای نفتی ایران ۲۱۵ میلیارد تومان و به شركت فرودگاهها ۲۳۳ میلیارد تومان است آیا این شركت در شرایط رقابت جهانی میتواند خود را به عنوان یك ایرلاین معرفی كند؟
ضرورت بازخوانی خصوصیسازی در ایران
آخوندی افزود: باید یك بار دیگر كل فرایند خصوصی سازی در ایران بازخوانی و نحوه این فرایند معین شود؛ اساساَ سرمایهگذاری در حوزههای زیربنایی ایران متوقف شده است.
وی با تاكید بر اینكه شخصاَ با خصوصی سازی موافقم ادامه داد: با این حال با روش فعلی كه سبب شده در همه حوزهها گرفتار شویم مخالف هستم و قطعا هدف خصوصیسازی این نیست بنابراین باید روش فعلی در خصوصسازی بازنگری شود. حتی پروژههایی كه هنوز آغاز نشده در مرحله پیمایش هم مشكل تامین منابع مالی دارند.
وزیر راه و شهرسازی دومین مشكل ریشهای كمبود سرمایهگذاریها و توقف پروژهها در ایران را ساختار مالی كشور عنوان كرد و افزود: با سیاستهای پوپولیستی و عوام گرایانه دهه گذشته نهایتاَ در وضعیت تنگنای مالی بسیار شدید قرار گرفتیم و طبق اعلام بانك مركزی كل اعتباراتی كه بانكهای ایران دادهاند ۲۴۰ هزار میلیارد تومان است كه ۱۲۰ هزار میلیارد تومان آن به عنوان وجه گردش مالی بنگاهها و ۱۲۰ هزار میلیارد تومان دیگر تسهیلات جدید بوده است كه بخشی از این مبلغ هم به عنوان مطالبات معوقه و بخشی دیگر تحت عنوان تجدید قراردادهای قبلی بودهاند.
وی افزود: برای كشوری كه تولید ناخالص داخلیاش ۹۲۰ هزار میلیارد تومان است ۱۲۰ هزار میلیارد تومان تسهیلات به معنی ۱۴ درصد GDP (تولید ناخالص داخلی) است در حالیكه در دنیا تسهیلات مضرب چهار و پنج GDP است كه این آمار نشاندهنده مشكل بزرگ سیستم مالی كشورمان است.
ریسك تامین مالی اجرای پروژههای عمرانی
وزیر راه و شهرسازی با بیان اینكه نخستین ریسك پروژهها، مشكل ریسك تامین مالی آنها در ایران است گفت: برای نخستین بار در ایران سود تسهیلات از نرخ تورم بیشتر شده است در حالیكه قبلاَ نرخ تورم بیش از سود تسهیلات بوده و به این معنی است كه اگر تورم طبق اعلام بانك مركزی ۱۷ درصد باشد و نرخ سود تسهیلات ۲۸ درصد، مفهوم این است كه تقاضا برای پول بسیار بیشتر از امكان عرضه آن است و حاكی از آن است بازار پول در ایران در وضعیت شبه انحصار چندجانبه است.
وی راهكار این موضوع را افزایش سرمایه بانكها دانست و گفت: با این كار امكان وام دهی بانكها افزایش مییابد تا به ثبات در بازار پولی دست یابیم و این راهكار در لایحه خروج دولت از ركود ذكر شده بود كه در مجلس به تصویب رسید و به زودی اجرا میشود.
آخوندی ادامه داد: اگر مسئله كج متولد شدن بخش خصوصی در ایران و سرمایه اندك بانكها را بهم وصل كنیم میبینیم كه اگر شركتهای خصوصی بتوانند با هزینه كم از بانكها وام بگیرند دیگر دلیلی برای افزایش سرمایه بانكها وجود نخواهد داشت.
وی مشكل سوم و ریشه معضلات سرمایهگذاری در ایران را حاكمیت دیدگاه دولتی در اقتصاد ملی ذكر كرد و افزود: به همین دلیل از داراییهای ملی بهره برداری مناسبی نمیشود. داراییهای دولت اعم از نفت، گاز، زمین، منابع طبیعی و غیره بسیار ارزشمندند و برای اداره این داراییها میتوان از مدلهای پیشرفته مدیریت دولتی استفاده كرد.
وزیر راه و شهرسازی با بیان اینكه میتوان به جای فروش داراییهای دولت آنها را مدیریت كرد ادامه داد: این وضعیت میتواند بخشی از بدهیهای دولت را جبران كند شما به عنوان مدیران پروژه میتوانید این مدلهای نوین مدیریتی را به مدیران دولتی پیشنهاد دهید.
وی چهارمین مشكل ریشهای سرمایهگذاری در ایران را ضعف مدلهای مدیریت صندوق پروژهها ذكر و اضافه كرد: نیاز به همدلی فراوانی داریم تا كج راهههای پیموده شده در گذشته را اصلاح كنیم و اقتصاد را به ریل خود بازگردانیم تا آبادانی كشور را به مردم هدیه دهیم.