صنعت هوانوردی، نیازمند برنامهریزی پساتحریم
تین نیوز | اوایل آبانماه سالجاری خبری از رویترز منتشر شد مبنیبر اینکه پس از یکسال مذاکره، قرارداد شرکت ایرانایر با بوئینگ آمریکا نهایی شده و معادل ١٢ هزار دلار قطعات شامل چارت، نمودار و دیتای پرواز تحویل شرکت ایرانی شد.
این نخستین معامله بوئینگ با ایران طی ٣٥ سال اخیر است. معاملهای که اگرچه به برخی اسناد و دادهها محدود میشود، در ادامه و به شرط لغو تحریمها ممکن است به تکرار روزگاری بینجامد که اوج توسعه ناوگان هواپیمایی در آن صورت گرفت.
در طول دهههای ٤ و ٥ شمسی بوئینگ هواپیماهای پیشرفته خود را وارد ناوگان هوایی ایران کرد. هواپیماهایی که بعد از گذشت ٤دهه هنوز جزو بهترینهای ناوگان هواپیمایی ایران به شمار میروند. در حال حاضر ایرانایر بیشترین هواپیماهای بوئینگ را در اختیار دارد. نگاهی به سوابق این شرکت نشان میدهد توسعه شرکت هما به مدد هواپیماهای بوئینگ بوده و اولین پرواز هما با هواپیمای بوئینگ ١ -٧٢٧ در مسیر تهران- بیروت انجام گرفت. پروازی که زمینهساز حضور هواپیماهایی همچون٢ -٧٢٧، ٧ ٧-٧٣٧ و خانواده ٧٤٧ در سالهای بعد شد.
در سال ١٣٥٤، پرواز مستقیم تهران به نیویورک آغاز به کار کرد. این پرواز توسط هواپیمای ٧ ٧ و با یک توقف در لندن صورت میگرفت. مدتی بعد و با ورود هواپیمای ٧٤٧ sp، پروازهای مسیر مذکور، بدون توقف صورت میگرفت که طولانیترین مسیر بدون توقف در جهان به شمار میرفت. در آن سالها شرکت هما با تمام تلاش در حال تبدیل شدن به هاب منطقه و استفاده از ظرفیت ژئوپلیتیک بود.
این تلاشها سبب شد ایرانایر در سالهای پایانی دهه٧ به عنوان روبهرشدترین خط هوایی جهان و البته ایمنترین خط هوایی جهان (بعد از کانتاس) معرفی شود که البته هواپیماهای مدرن بوئینگ در دستیابی به این عناوین بیتاثیر نبودند. در هفتم نوامبر ١٩٧٩ آخرین پرواز هما به آمریکا انجام شد و مقامات آمریکایی مانع فرود هواپیما در فرودگاه جان اف کندی شدند و مسیر هواپیما را به فرودگاه مونترال تغییر دادند و اعلام کردند هیچ هواپیمای ایرانی حق فرود در ١٩ هزار فرودگاه موجود در آمریکا را ندارد.
در دهه ٩ میلادی با کارشکنی آمریکاییها در خرید و پشتیبانی هواپیماهای موجود در ایران دولت ایران و هواپیمایی ایرانایر تصمیم به تغییر استراتژی خود به تغییر پرندهها از بوئینگ به ایرباس گرفت.
با این تغییر استراتژی و با کارشکنیهای پیدرپی آمریکا در سال ١٩٩ قرارداد خرید تعدادی هواپیمای ایرباس ٢ -٣٢ با کشورهای اروپایی منعقد شد که این قرارداد نیز به دلیل شیطنت آمریکا و فشارهایی که به ایرباس آورد در سال ٢ ١ فسخ شد. از این پس سیاست خرید هواپیما به سمت هواپیماهای غیرآمریکایی رفت و شاهد ورود توپولوف، یاک و نظایر آن به کشور بودیم.
هما هم برای به روزآوری ناوگان خود به شرکت فوکر روی آورد که منتج به خرید تعدادی F١ شد. این روند ادامه داشت تا اینکه در تصمیمی عجیب پای هواپیماهای MD به کشور باز شد و این پرندهها جایگزین توپولف روسی شدند. بر طبق آمار موجود نزدیک به ١٢ هواپیمای ایرانی به دلیل کمبود قطعات زمینگیر شدهاند. مشکل اساسی برای راهاندازی هواپیماهای غیرفعال موجود قطعات، لوازم و متعلقات هواپیما بهویژه موتور هواپیماست که عمدتا باید از طریق ٢ شرکت« پرت اند ویتنی» یا جنرال الکتریک تامین شود.
البته در مورد هواپیماهای بوئینگ بیشتر نیاز به همکاری «پرت اند ویتنی» است که البته در حال حاضر تعداد هواپیمای بوئینگ در ایران کم است ولی با افزایش هواپیماهای ایرباس بدیهی است که نیاز به همکاری شرکت جنرال الکتریک بیشتر خواهد شد.
در هر صورت ضرورت دارد که چنانچه تحریمها حذف شدند، دولتمردان و مدیران صنعت هوایی کشور استراتژی مناسبی را درخصوص واردات هواپیما اتخاذ کنند تا بتوان ضمن برقراری توازن، تخفیفهای لازم را از سازندگان بهدست آورد یا در زمینه تعمیر و نگهداری هواپیماها یا ساخت قطعات در چارچوب استانداردها، همکاری لازم را با ایران داشته باشند و بتوان مرکز منطقهای برای آن ایجاد کرد
در شرایط فعلی آنچه برای صنعت حمل و نقل هوایی کشور بسیار مهم است به سرانجام رسیدن مذاکرات هستهای است تا در چارچوب آن شرکتهای سازنده هواپیما ترس از برقراری رابطه با شرکتهای هواپیمایی ایران را کنار بگذارند، در این صورت میتوانیم گامهای اساسی در جهت ناوگان با خرید ناوگان مناسب برداریم.
انحصاردوجانبه بین رقبای سرسخت ایران چون خط هوایی قطر و خط هوایی امارات متحده عربی نیز به چشم می خورد. ایران ایر با داشتن رتبه دهم در پایین جدول خطوط هواپیمایی خاورمیانه و با داشتن رتبه صدم در دنیا رقیبی در منطقه به شمار نمی آید. خطوط هواپیمایی قطر و امارات از جمله خطوط هواپیمایی نوظهور و در حال توسعه ای هستند که از بازار هوایی منحصر بفرد خاورمیانه که در ۵ سال متوالی با رشد سالیانه ۱۰ درصدی موقعیتی استثنایی را در منطقه ایجاد نموده است بهره جسته اند. امارات بعنوان یک از خطوط هواپیمایی مطرح بین المللی شناخته شده است و دارای ناوگانی بزرگ و متنوع است. برای رقابت با امارات، قطر در سال ۲۰۱۲ به اتحادیه وان ورلد پیوست که بدلیل شراکتش با ۱۵ خط هوایی قادر به ارائه مقصدهای بسیاری به مشتریان گشت. متأسفانه صنعت هواپیمایی کشور که می تواند به دلایل متعدد از جمله موقعیت ژئوپلتیک خاص ایران به پایانه ای بین المللی برای حمل و نقل هوایی بدل شود جایگاه و سهمی در این بازار رقابتی منطقه ندارد. در آینده نزدیک بازار ایران می تواند از استراتژی ترکیش ایرلاین که سومین خط هوایی نوظهور و درحال توسعه منطقه است بهره مند شود. ترکیش ایرلاین از نزدیکی ترکیه به اروپا نهایت استفاده را برده که منجر به رشدی درخور خطوط هوایی نوظهور و درحال توسعه شده است. با دسترسی به یک توافق جامع هسته ای ایران قادر به عقد قراردادهای تجاری در زمینه صنعت هوایی نیز خواهد بود. شایسته است که تلاش ها برای گذار به دوران پساتحریم را به فال نیک گرفته و از دریچه فرصت ها به وضعیت کنونی بنگریم. مذاکرات موفق هسته ای این فرصت را برای ما ایجاد خواهد نمود که وضعیت کنونی غیرقابل اعتماد و ناامن سفرهای هوایی را بهبود بخشیم
چای آن است که خون موج زند در دل لعل زین تغابن که خزف میشکند بازارش