معرفی مدل فرایندی نقشه راه زنجیره تامین(SCR)
وبلاگ تین نیوز | مدل نقشه راه زنجیره تامین یا Supply Chain Roadmap یک رویکرد سیستماتیک جدید برای نگاشت، ارزیابی و بازنگری استراتژی زنجیره تامین برای حصول اطمینان از انطباق آن با جهتگیری شرکت در خصوص موقعیت رقابتی است که در سال 2013 و توسط دیوید هرنان پرز ارائه شد. در همان سال، مقالهای در مورد این مدل در فصلنامه انجمن جهانی CSCMP چاپ شد که به دلیل اجرایی و کاربردی بودنش تبدیل به یکی از پرمخاطبترین مقالاتی گشت که تاکنون در این نشریه چاپ شده است. در همین راستا، در این یادداشت به معرفی این روش پرداخته شده است.
کلیات
این روش برمبنای مهمترین و شناختهشده ترین تئوریها و تجربیات عملی در حوزه استراتژیهای زنجیرههای تامین بنا شده است. مهمترین ویژگی این روش، امکان استخراج مشخصههای زنجیره تامین براساس 42 عامل است که همگی در یک قالب نموداری تحت عنوان "نقشه" قابل نمایش هستند. این کار را میتوان نگاشت ویژگیهای زنجیره تامین نیز نامید. پس از نگاشت زنجیره تامین فعلی، نقشه بدست آمده با "6 الگوی اصلی زنجیره تامین" مقایسه میشود. این مقایسه شکافهای زنجیره تامین را آشکار نموده و مناسبترین الگو برای آن را مشخص میکند.
شکل 1- نقشه زنجیره تامین
شش الگوی اصلی زنجیره تامین
این شش الگو یا مدل براساس انواع رویکردهای زنجیره تامین، به زنجیرههای تامین مبتنی بر کارایی و پاسخگویی تقسیم میشوند.
الف) زنجیره های تامین مبتنی بر کارایی
زنجیره تامین کارامد
این مدل مناسب صنایعی است که با رقابت شدید در بازار مواجه بوده و به دلیل کم بودن تفاوت در کالاها، رقابت عملاً بر سر قیمت محصولات و برآوردهسازی کامل سفارشات است. این بازارها با پیکهای مکرر تقاضاها مواجه هستند و در نتیجه روش بازپرسازی مداوم جوابگو نبوده و تولید باید براساس نیازمندیهای فروش یعنی رویکرد تولید برای تقاضا[1] برنامهریزی شود. این مدل بسیار مناسب صنایع کالاهایی مانند سیمان و فولاد است.
زنجیره تامین سریع
این مدل مناسب شرکتهایی است که کالاهای با چرخه عمر کوتاه را تولید میکنند. از دید مشتری، مهمترین تفاوت میان رقبا، قابلیت بروزآوری پورتفولیو و تنوع محصولات بر اساس آخرین روندها و مدهاست. بنابراین رقابت اصلی بر سر توسعه مداوم محصولات جدید با قیمت مناسب است. مسئله مهم در اینجا، پایین نگهداشتن هزینه بازاررسانی محصولات است. شرکتهایی که به صورت فروش کاتالوگی فعالیت میکنند مهمترین کسبوکارهای منطبق بر این مدل هستند.
زنجیره تامین جریان پیوسته
مهمترین شاخصه این زنجیرههای تامین، ثبات در تولید و تقاضاست و در آنها فرآیندها طوری برنامهریزی میشوند که جریان پایدار و پیوسته اطلاعات و محصولات را ایجاد کنند. این مدل برای زنجیرههای تامین در اوج بلوغ با مشتریان ثابت و مشخص است که تغییرات چندانی نمیکنند. در نتیجه بارکاری تولید میتواند تقاضا را از طریق بازپرسازی پیوسته و با رویکرد تولید برای ذخیرهسازی[2] برآورده کند. این مدل برای صنایع محصولات با چرخه عمر کوتاه مانند محصولات لبنی و نان و همچنین کالاهای واسطهای مانند قطعات مونتاژی تولید شده توسط OEMها
مناسبت است.
ب) زنجیره های تامین مبتنی بر پاسخگویی
زنجیره تامین چابک
این نوع زنجیره، برای شرکتهایی که محصولاتی را با مشخصات ویژه برای هر مشتری تولید میکنند کاربرد دارد. به دلیل غیرقابل پیشبینی بودن تقاضا، رویکرد تولید برای سفارش بکار گرفته میشود. بنابراین مهمترین عامل رقابت، چابکی یعنی قابلیت برآوردهسازی تقاضا در مقادیر بیشتر از پیشبینی مشتری یا در لید تایم کوتاهتر است. این مدل در مورد صنایع بستهبندی، مواد شیمیایی خاص، خدمات ماشینکاری فلزات و مانند آنها کاربرد دارد.
زنجیره تامین با پیکربندی سفارشی
در این نوع زنجیره تامین، درجات بالایی از ارتباط بین هزینه سرمایه، هزینه کل و پیکربندیهای متعدد از محصول نهایی روی پلتفرم ثابت است. پیکربندی طبق نیاز مشتری و در مرحله مونتاژ، مخلوط کردن، بستهبندی، چاپ و غیره پیشبینی تقاضا معمولاً مشکل بوده و رویکرد پیکربندی مبتنی بر سفارش بکارگرفته میشود. صنایع کامپیوتر و وسایل نقلیه از این مدل پیروی میکنند.
زنجیره تامین انعطاف پذیر
این زنجیره تامین مناسب شرکتهایی است که باید تقاضاهای غیرقابل پیشبینی را برآورده کنند و با نوسانهای شدید در تقاضا مواجه میشوند. ویژگی این زنجیره، قابلیت سازگاری یعنی قابلیت آن در پیکربندی مجدد فرآیندهای داخلی برای برآورده کردن نیاز خاص مشتری است. در اینجا سرعت عمل و قابلیت ارائه راه حل یا محصول مورد انتظار برای مشتری در درجه اول اهمیت است. صنایع فلزکاری و ماشینکاری یا تولید قطعات یدکی برای مشتریان صنعتی از این نوع زنجیره تامین هستند.
سناریوهای مختلف جهت کاربرد روش
یکی از ویژگیهای این روش، مبتنی بودن آن بر سناریوهای استراتژی برای انواع کسبوکارهاست. برای این منظور چهار نوع سناریور تعریف شده است:
"تحلیل کسبوکار جدید"، جهت توسعه استراتژی برای کسبوکارهای جدید، بر مبنای طرح تجاری کسبوکار و مدلهای عمومی زنجیره تامین.
"خود ارزیابی زنجیره تامین برای کسبوکار جاری"، جهت تحلیل شکافهای بین استراتژی زنجیره تامین و استراتژی کسبوکار موجود، برمبنای مدلهای عمومی زنجیره تامین.
"الگوبرداری برای کسبوکار جاری"، جهت درک استراتژی رقباء و ضعفهای آنها در این زمینه که میتواند به عنوان فرصت برای زنجیره تامین مد نظر تلقی شود.
"تحلیل اگر- آنگاه"، جهت ایجاد آمادگی برای واکنش در برابر موقعیتهای فرضی که ممکن است در کسبوکار ایجاد شوند.
مراحل پیاده سازی روش
برای پیادهسازی این روش یک فرآیند سه مرحلهای (شکل 2) تعریف شده است.
گام اول- ارزیابی زنجیره تامین
پیش از انجام ارزیابی، نیاز است محدوده ارزیابی مشخص شود. این محدوده شامل تعیین سناریوی ارزیابی و نیز محدوده کسبوکار زنجیره (جغرافیا، نوع محصول، گروههای مشتریان و ...) میشود. مرحله بعدی، انجام ارزیابی است که شامل اقداماتی چون بدست اخذ دیدگاههای جمعی، اخذ دیدگاههای انفرادی، ایجاد زبان مشترک در مورد کلمات و مفاهیم میشود. برای این منظور، از 3 پرسشنامه از قبل طراحی شده در حوزههای زیر استفاده میشود:
چارچوب زنجیره تامین (از جنبه بازار و مشتریان، فرآیندهای تولید، تامینکنندگان به همراه زیربخشها
پروفایل زنجیره تامین (شامل بخشهای محصول، خدمات، فرآیندها، تامین به همراه زیربخشها)
مزیت رقابتی زنجیره در بازار (شامل شاخصهای مختلف برای خدمت و محصول به همراه زیربخشها)
گام دوم- نگاشت زنجیره تامین
هدف این گام، کمک به ایجاد درک مناسبی از سناریوی زنجیره تامین، از طریق به صورت ترسیم نموداری آن است. بدین ترتیب موضوعاتی که ممکن است در مرحله ارزیابی آشکار نشده بودند در این مرحله مشخص میشوند.
گام سوم –تدوین نقشه راه زنجیره تامین
در این مرحله دو نوع اقدام صورت میگیرد؛ تحلیل شکاف و تدوین نقشه راه زنجیره تامین. تحلیل شکاف سعی دارد رفتار حاکم بر زنجیره تامین و شکافهای موجود را بررسی کند. در این مرحله مشخص میشود که آیا این شکافها ناشی از مزیت رقابتی نسبت به رقباست یا ناشی از یک ضعف یا مشکل در زنجیره تامین ناشی میشود. برای این منظور، ابزار (مدل مفهومی) توسعه داده شده است. این مدل امکان بررسی زنجیره تامین در حوزههای مختلفی چون چارچوب زنجیره تامین، ارزش ایجاد شده (مزیت رقابتی)، پروفایل خدمات و محصولات، تامین و نظیر آنها را طبق تقسیمبندیها و درجهبندیهای صورت گرفته
برای وضعیت و عملکرد در هر حوزه فراهم میکند. در نهایت نقشه مطلوب زنجیره تامین و اصلاحات و تغییرات مورد نیاز در زنجیره مشخص میشوند.
شکل 2- مراحل پیادهسازی روش
منتشر شده در ماهنامه لجستیک و زنجیره تامین (شماره 30-شهریور 93)