آن هفت سال و این هفت ماه
تین نیوز | مذاکراتی که تا همین هفته گذشته 95 درصد پیشرفت کرده بود و قرار بود حداکثر تا سوم آذرماه به توافق جامع هسته ای ختم شود، تا دهم تیرماه سال آینده تمدید شد. یعنی طرفین طی شش ماه چانه زنی های متعدد، فشرده و سنگین و رفع یکی یکی موانع تازه به این نتیجه رسیدهاند که برای حل و فصل آن چند درصد اختلافات باقیمانده به 7 ماه وقت اضافه نیاز دارند و باید هم برف زمستان امسال وین و ژنو را تجربه کنند و هم احتمالا گرمای طاقت فرسای تابستان سال آینده مسقط را.
محمد جواد ظریف و تیمش در همه شش ماه گذشته و ماههای قبل از آن تا توافق ژنو، روزگار سپری شده سختی را تجربه کرده اند.
دیپلمات های ایرانی در این مدت همزمان در چند جبهه مشغول جنگ و مقاومت با ابزار دیپلماسی بوده اند. در این مذاکرات گاهی هرکدام از دولت های ششگانه گروه 1+5 بر اساس منافع پایتخت های خود ساز خاص خود را زده و ادعاها و بهانه جویی های خاص خود را داشته اند و گاه در مقام تیم هایی سه یا چند نفره و کنسرسیوم گونه به دنبال لحاظ خواسته ها و منافع خود و متحدانشان در قالب مذاکرات بوده اند. طرف شدن با هرکدام از این غول های عرصه سیاست و اقتصاد و برآمدن از پس دیپلمات های ارشد این کشورها (وزرای خارجه و معاونین وزرا) به خودی خود کار بزرگی است که تا همین جای کار این تیم به خوبی از پس آن برآمده
است.
در آغازین روزهای مذاکرات تیم ظریف با1+5 به نظر میرسید که بزرگترین مانع گفتگوها جنس روابط ایران و آمریکا و 35 سال تیرگی و قطع رابطه دو پایتخت خواهد بود. تاهمین تابستان سال گذشته تابوی مذاکره مستقیم تهران و واشنگتن اصلا شکستنی به نظر نمیرسید و کمتر کسی فکر میکرد که با توجه به عمق و ابعاد اختلافات سیاسی، اقتصادی و فرهنگی دو کشور بتوان به راحتی از این مانع عبور کرد و با نماینده این کشور تقریبا متخاصم، رو در رو و دوجانبه یا حتی چندجانبه در سطح ارشد در باره موضوع هسته ای مذاکره کرد.
متعاقب این تحلیل هم نتیجه گیری میشد که وقتی نمیتوان با اصلی ترین مدعی پرونده هسته ای رو در رو و بی واسطه مذاکره کرد پس تلاش ها برای گفتگو و حل مشکلات از طریق دیپلماسی هم بی فایده است.
اما اکنون و در پایان این دور از مذاکرات آن تابو شکسته شده است و بارها وزرای خارجه دو کشور رو در رو و بی واسطه یا با واسطه مذاکره کرده اند و قطعا شکستن این تابو کاری سخت و دشوار بود که محقق شد.
پرونده اختلافات هسته ای ایران و کشورهای غربی عمری 12 ساله دارد. هشت سال پایانی از این 12 سال در دوران ریاست جمهوری محمود احمدی نژاد بود و همه اختلافات باقیمانده و حل شده قطعا زیر سر همین هشت سال پایانی است.
در طول سالهای 84 و 85 و اوایل دولت نهم مسئولیت پرونده هسته ای در اختیار علی لاریجانی بود و روند گفتگوها کمی تا قسمتی مشابه با سالهای پیش از آن و دوران مسئولیت حسن روحانی در این پرونده پیش میرفت. اما در مابقی این دوران تفکری تلفیقی متشکل از طیف تندرویی که اکنون جبهه پایداری نام گرفته و شخص احمدی نژاد اختیارداران اجرایی این پرونده شدند و کار در مسیری دیگر افتاد یا به عبارت بهتر از ریل خارج شد. در این دوران هفت ساله همچون همیشه طرف های تندروی غربی و عربی و عبری مترصد بهانه بوده اند و محمود احمدی نژاد و سعید جلیلی و دیگران هرکدام بارها به سبک و شیوه خود در سرما و گرما،
زمستان و تابستان، شال و کلاه میکردند و راهی نیویورک و ژنو و مسکو و استانبول میشدند و هر بار احتمالا ناخواسته حجم تازهای از بهانه ها، استنادها و گل به خودی ها را دو دستی تقدیم طرف مقابل میکردند.
آنها شاد و خندان چشم در چشم دوربین های خبرنگاران به تهران باز میگشتند اما طرف مقابل هربار از گفته ها و بیانیه ها و شعارهای آنها به عنوان مواد اولیه برای پخت قطعنامه ها و تحریم های تازه استفاده میکرد. تندروی ها و تنش زایی ها در عرصه سیاست خارجی، سخنان نسنجیده و غیردیپلماتیک شخص رییس دولت و مذاکره های بیانیه محور و بی هدف هسته ای دست به دست هم داد تا سال به سال دیوار بی اعتمادیها میان تهران و پایتختهای غربی و عربی بلندتر، حجم پرونده و اختلافات قطور تر و تعداد قطعنامه ها و میزان تحریم ها به صورت تصاعدی زیاد و زیادتر از قبل شود.
قطعنامه دان ها پاره نشد و این میراث تلخ به تیم دیپلمات های حسن روحانی رسید تا علیرغم مخالفت ها و مانع تراشی های دلواپس ها و پایداری ها تلاش کنند دیوار بلند و ضخیم بی اعتمادی و تحریم و قطعنامه و اختلاف را کوتاه کنند و از سر راه بردارند. در طول مذاکرات هرچه طرفین پیش رفته اند بیشتر متوجه سختی این کار و بلندی و ضخامت این دیوار شده ایم.
گفته میشود بخش اصلی و شاکله اختلافات باقیمانده چند و چون رفع تحریم ها به عنوان ما به ازای اعتمادی سازیهای ایران بوده است؛ همان تحریم هایی که چه روسای دولت ها و چه پارلمانیست های اروپایی و آمریکایی در دوران هفت ساله از 1386 تا 1392 یکی پس از دیگری با بهانه جویی به ایران تحمیل کردند. گفته میشود دلیل اصلی تعویق توافق جامع و تمدید مذاکرات هم زیاده خواهی های طرف مقابل از یک سو و مقاومت دکتر محمدجواد ظریف و دیگر اعضای تیم مذاکره کننده بر سر این موضوع به عنوان یکی از خط قرمزهای ایران در عین رعایت همه قواعد مذاکره دیپلماتیک بوده است.
درپشت پرده اما فقط آن شش کشور نبوده اند که مذاکرات را اداره و پیش برده اند و این یعنی چند جبهه و خاکریز سخت و نامریی دیگر در مقابل تیم مذاکره کننده ایران. نگاهی به برخی حواشی مذاکرات وین 8 از روایت مشاوره تلفنی دیپلماتهای غربی با اسراییلی ها در هتل کوبورگ تا حضور جان کری در هواپیمای سعودالفیصل در فرودگاه وین جنس غربی - عبری- عربی زیاده خواهی ها را نشان داده واز عوامل و موانع پشت پرده توافق جامع رونمایی کرده است.
ردپای این حجم از مانع تراشی و کینه ورزی اعراب و مظلوم نماییهای خون آشام های صهیونیستی را باز میتوان به جنس سیاست تهاجمی و تنش آفرین دو دولت گذشته در عرصه دیپلماسی ارجاع داد که در صحن سازمان ملل بهانه به دست تل آویو میدادند و در مقابل یک گام ساده هم برای تنش زدایی در سطح همسایگان عرب و غیر عرب مسلمان نیز بر نمیداشتند.
ظریف یکی دو روز پیشتر تلویحا گفته بود که ما در پایان روز سوم آذر جشن میگیریم؛ حالا اگر برای توافق جشن نگیریم برای مقاومت دربرابر زیاده خواهی ها جشن خواهیم گرفت. تا همین جای کار هم باید به او و دیگر اعضای تیم مذاکره کننده خسته نباشید گفت، هرچند برای حصول نتیجه نهایی باید هفت ماه دیگرهم صبر کرد. هفت ماهی که هر یک ماه از آن نتیجه دیوار تحریم ها و بی اعتمادی هایی است که در آن دوران هفت ساله کذایی شکل گرفت و از میان برداشتن آنها انگار قرار است همچنان زمان ببرد.
هرچند تا هفت ماه دیگر هم در ایران و هم در اروپا و آمریکا اتفاقات جدید بسیاری در راه است و هیچ چیز معلوم نیست، اما قطعا وقتی پای منافع ملی و مطالبات منطقی ایران در میان باشد هم روحانی و ظریف و هم مردم ایران هفت ماه که سهل است هفتاد ماه و حتی بیشتر هم میتوانند مذاکرات را دنبال کنند و سختی ها را به جان بخرند....