۷۰۰ هزار شغل یکساله از بین رفت
تین نیوز | چندی قبل مرکز آمار، نرخ بیکاری تابستان 93 را اعلام کرد. نرخی که براساس آن، میزان بیکاری را تکرقمی و 9.5 درصد نشان میداد و البته نرخی که جای شک و شبهه زیادی برجای گذاشت و صدای کارشناسان اقتصادی را در آورد. با این حال، مسوولان از رییسجمهور تا سخنگوی دولت، تمام قد از این آمار دفاع کردند.
دولت به مقایسه نرخ بیکاری به صورت یکساله معترض است اما اگر این مقایسه با فصل بهار امسال هم صورت گیرد، بازهم تعداد بیکاران 2.5میلیون نفر، نرخ بیکاری زنان دو برابر مردان و افزایش یکصد هزار نفری جمعیت غیرفعال به دست میآید. کارنامه یکساله دولت تدبیر و امید حاکی از دست دادن 670 هزار شغل در بخشهای کشاورزی، صنعت و خدمات است.
در روزهای گذشته و از زمان اعلام نرخ بیکاری تک رقمی تابستان امسال، مباحث و حواشی فراوانی در اینباره ایجاد شده است. اینکه گزارش دولت حاکی از کاهش نرخ بیکاری به زیر 10 درصد بوده و مقامات دولتی مدعی ایجاد 400 هزار فرصت جدید شغلی در نیمه اول امسال شدهاند، موضوعی که مورد انتقادات جدی قرار گرفته است.
علی ربیعی، وزیر تعاون، کار و رفاه میگوید نباید درباره آمار ارایه شده از سوی دولت به صورت حسی برخورد کرد، چون آمارهای ارایه شده براساس استانداردهای جهانی استخراج میشود، همچنین محمدباقر نوبخت، سخنگوی دولت عنوان میکند اینکه آمارهای دولت در این بخش زیرسوال برود، باعث تحریک کشورهای تحریمکننده ایران خواهد شد و اینگونه تلقی میشود که تحریمها تاثیرگذار بوده است.
با این حال حسن روحانی، رییسجمهور در تازهترین اظهارات خود خواستار ادامه روند انتقاد از دولت برای اصلاح و بهبود عملکردها شد و درباره اشتغالزایی نیز مطرح کرد حتی میتوان 400 هزار شغل ایجاد شده در نیمه اول امسال را تا پایان سال دو برابر کرد.با وجود اینکه رییسجمهور و سخنگوی دولت از آمار نرخ بیکاری دفاع کردند اما صحبتهای آنها برای کارشناسان قابل قبول نبود و آنها را راضی نکرد.
کم شدن شغل و کاهش نرخ بیکاری!
حسین راغفر، استاد اقتصاد دانشگاه الزهرا از جمله اقتصاددانانی است که در مورد اطلاعات مرکز آمار، سوالات زیادی دارد. به گفته وی، به طور کلی تعریف شاخصها در این تحقیق با ایراداتی روبهرو است. راغفر میگوید: «در تعداد مطلق مشاغل، گفته میشود 700 هزار شغل کم شده است. به این ترتیب، چطور میشود که شغل کم شده باشد و نرخ بیکاری هم کاهش پیدا کند؟»
این اقتصاددان اظهار کرد: در مورد نرخهای اشتغال گزارش شده در ایران، پرسشها متعددی مطرح است. اولین موضوع راجع به تعریف خود این شاخصهاست. اینکه که آیا بیکار و شاغل به کسی اطلاق میشود که در هفته تنها یک ساعت کار کند؟ به نظر من آنچه بهطور عمده در آمارها بیان میشود، اندازهگیری بیکاری مطلق است و کسانی که اشتغال ناقص دارند، به حساب نمیآیند.
وی افزود: به این ترتیب، باید انواع و اقسام بیکاری، ترسیم و ارایه شود چراکه قانون میگوید، در حالت عادی، فرد شاغل 44 ساعت در هفته کار میکند. بنابراین هرچه قدر افراد کمتر این ساعت در هفته کار کنند باید در طبقه اشتغال ناقص قرار بگیرند. به همین دلیل هم اگر رقم اشتغال ناقص گزارش شود، این ارقام چیزی حدود 35 درصد خواهد شد.
نوسانات نرخ مشارکت اقتصادی
راغفر درباره نرخ مشارکت اقتصادی گفت: نرخ مشارکت یعنی جمعیت فعالی که در جستوجوی شغل هستند. در گزارش اخیر مرکز آمار گفته شده، این نرخ دو درصد کم شده است. از طرف دیگر، این رقم در مورد زنان ایران، نرخ بسیار پایینی دارد و حدود 17، 18 درصد است. به این ترتیب، نرخ بیکاری هم از میان این تعداد مشخص میشود. یعنی از میان این 18 درصد، گفته میشود که چند درصد از افراد جویایی کار، شغل پیدا میکنند و چند درصد شغلی پیدا نمیکنند.
راغفر با تاکید بر اینکه نرخ پایین مشارکت زنان از عوامل اصلی پایین نگه داشته شدن نرخ بیکاری در کشور است، بیان کرد: البته از طرف دیگر، گزارش مرکز آمار میگوید، دو درصد کاهش نرخ مشارکت داشتهایم. در حالی که بافت جمعیتی کشور نشان از افزایش سالبهسال این نرخ دارد، علتش هم این است که جمعیت بزرگی هرسال وارد بازار کار میشوند. به عبارتی این نرخ نمیتواند کاهش پیدا کند.
وی افزود: از سویی مرکز آمار هیچ توضیحی برای این نوسانات نرخ مشارکت ارایه نمیدهد. در صورتی که باید گزارش شود چرا این کاهش به وجود آمده است. نمیتوان یک عددی را مطرح کرد و توضیحی هم برای علت آن بیان نکرد.
شائبه سیاسی بودن آمارها
استاد اقتصاد دانشگاه الزهرا خاطرنشان کرد: موضوع آخر این است که در تعداد مطلق مشاغل، گفته میشود، 700 هزار شغل کم شده است. به این ترتیب، چطور میشود که شغل کم شده باشد و نرخ بیکاری هم کاهش پیدا کند! بنابراین آمارها، این شائبه را به وجود میآورد که این گزارشها، گزارشهای مناسبی نیستند و با خواندن آنها پرسشهای متعدد بدون پاسخی ایجاد میشود. در حالی که این گزارشها باید تبیینکننده وضعیت اشتغال در کشور باشند. بر همین دلیل هم شائبه سیاسی بودن این گزارشها به شدت افزایش پیدا میکند.
وی عنوان کرد: چراکه در وضعیتی که رکود در کشور حاکم است و خود گزارش مرکز آمار، حاکی از این است که در شهرهای صنعتی مثل اصفهان تعداد مشاغل کم شده و بیکاری بالا رفته، چطور ممکن است که در کل کشور بیکاری کم شده باشد. البته ممکن است این رشد مربوط به بخش خدمات باشد اما به هر صورت گزارش باید تمام این مسایل را جواب دهد. به این ترتیب این گزارشها، گزارشهای قابل استفادهای نیستند.
ارتباط اشتغال و رشد اقتصادی
راغفر در پاسخ به سوالی مبنی بر اینکه چه ارتباطی بین رشد اقتصادی و کاهش نرخ بیکاری وجود دارد، گفت: این مسایل نسبی است، یعنی از جامعهای به جامعهای دیگر و از زمانی به زمان دیگر متفاوت است. چراکه با توجه به بافت جمعیتی شاخصها تغییر میکنند و نماگرها هم ماندگار نیستند. رشد اقتصادی، هم حاصل یک فرآیند است. اینکه سرمایهگذاری انجام شود و اشتغال ایجاد کند، تورم را کاهش دهد و دستمزد را بیفزاید، منتها هیچکدام از این موارد در یکسال گذشته وجود نداشته است.
وی در پایان خاطرنشان کرد: این رشد اقتصادی 4.6 درصدی، باید محصول سرمایهگذاری بزرگ باشد اما در اولین گزارش دولت درخصوص علل بروز رکود تورمی، تصریح شده که چون در شش ماهه دوم سال 92، سرمایهگذاری صورت نگرفته، خروج از رکود در سال 93 منتفی است و به سال 94 موکول میشود اما اینکه با وجود نبود سرمایهگذاری در سال گذشته چطور در سه ماهه اول سال، رشد اقتصادی4.6 درصد ایجاد شده، تردیدهای جدی ایجاد میکند.براساس این گزارش، بالا بودن آمار بیکاری در کشور، انباشت تقاضا برای کار، تبدیل شدن بیکاری به یکی از بزرگترین معضلات جامعه و خانوادهها و همچنین ناتوانی
دولتها در حل این مساله؛ باعث شده تا دستکم در یک دهه اخیر گزارشهای بیکاری دولتها با حواشی و مباحث فراوانی روبهرو باشد.
مردم میگویند بیکاری از نظر آنها زمانی کاهش یافته تلقی میشود که آثار آن را در اطراف خود ببینند، یعنی فرزندان آنها در شرایط بهتری وارد بازار کار شوند، جذب نیروی متقاضی شغل رونق بگیرد و خلاصه اینکه تحرک در اشتغالزایی ملموس شود.
اما کارشناسان عقیده دارند، به دلیل بزرگ بودن آمار بیکاری در کشور شاید نتوان در کوتاهمدت آثار روشنی را در بازار کار دید اما اگر چرخهای بازار کار به حرکت بیفتد باید با نشانههایی همراه باشد. از جمله مهمترین این نشانهها آمارهایی است که از سوی مرکز آمار ایران به عنوان متولی رسمی تولید آمار در کشور و از زیرمجموعههای مستقیم دولت منتشر میشود.
از سویی، کارشناسان معتقدند باید سرمایهگذاریهای قابل اعتنایی در کشور صورت گرفته باشد، بهبود اقتصادی حاصل شده باشد، ظرفیتهای خالی تولید به کار گرفته شده باشد و خلاصه اینکه تامین سرمایه در گردش و نقدینگی برای امر تولید رونق گرفته باشد؛ در این صورت میتوان امیدوار بود که خروجی آن خود را در بهبود وضعیت بازار کار نشان دهد.
با این اوصاف هرچند دولت در یکسال و اندی از آغاز به کار خود تلاشهای فراوانی را برای بهبود اوضاع کشور در تمامی بخشها داشته و در کاهش نرخ تورم حداقل روی کاغذ توفیقاتی را داشته است، بازارها آرامتر شدهاند، دیگر خبری از سفتهبازی و سوداگری در بازارهایی مانند طلا، سکه و ارز نیست و اوضاع سیاسی کشور رو به بهبود میباشد اما در برخی حوزهها مانند حل مساله بیکاری ناموفق بوده است.
حذف یک میلیون نفر از جمعیت فعال
دستکم اینکه آثار اقدامات صورت گرفته از سوی دولت در کوتاهمدت قابل مشاهده نیست و این مساله حتی در آمارها خود را نشان میدهد به نحوی که وضعیت جمعیت فعال کشور در فاصله یکساله تابستان 92 تا تابستان 93 بدتر شده است.
آمارها میگویند از جمعیت فعال کشور در طول یکسال اخیر از زمان آغاز به کار دولت تدبیر و امید تاکنون 997 هزار و 902 نفر کاهش یافته که این مساله میتواند به معنای انصراف نیروی متقاضی شغل از جستوجوی کار به دلیل ناتوانی در ورود به بازار کار، انتقال درخواست اشتغال به یک دورهای در آینده مانند تصمیم دوباره برخی برای ادامه تحصیل بهجای قرار داشتن در صف بیکاری، خروج زنان از تلاش برای یافتن شغل به دلیل ناامیدی و مسایلی از این دست باشد که هیچیک حاکی از بهتر شدن وضعیت بازار کار کشور نیست.
همچنین آمارها نشان میدهند در طول یکسال گذشته از فعالیت دولت تدبیر و امید (تابستان 92 تا تابستان 93)، کاهش جمعیت فعال کشور به میزان حدود یک میلیون نفر میتواند به صورت بالقوه در کاهش کاذب نرخ بیکاری کشور تاثیر مستقیم داشته باشد.
محمدباقر نوبخت، سخنگوی دولت در تازهترین اظهارنظر خود درباره بیکاری میگوید: «وزیر کار در این زمینه محاسباتی داشتند. کسانی که شاغل میشوند باید بیمه شوند و از آن سو تعداد ثبت شده بیمه هم باید با آن هماهنگی داشته باشد. ایشان هم در گزارش خود تاکنون حدود 430 هزار عدد آورده و گزارشی که مرکز آمار هم داده نشان میدهد 400 هزار نفر تعداد شاغلان ما در تابستان 93 افزایش پیدا کرده است.»
نوبخت میافزاید: برخلاف محاسبه نرخ تورم و محاسبه نرخ رشد اقتصادی که در تورم باید نسبت یک دوره را نسبت به دوره قبل بسنجیم اما برای محاسبه نرخ بیکاری ما نباید این تابستان را با تابستان گذشته، ماه گذشته یا فصل گذشته محاسبه کنیم.
سخنگوی دولت تصریح میکند: ما باید یا از طریق خود همین دوره یا از طریق آمارشماری یا نمونهگیری تعداد بیکاران و جمعیت فعال را هم احصا کنیم و این دو به هم تقسیم شود نرخ بیکاری به دست میآید.
306 هزار شغل ایجاد شد
با وجود اینکه مقایسه آمارهای تابستان 92 با تابستان امسال حاکی از کاهش 306 هزار و 430 نفری از تعداد بیکاران مطلق کشور است اما نکته اصلی چرایی کاهش حدود یک میلیون نفر از جمعیت فعال کشور است که محل بحث کارشناسان و منتقدین دولت قرار گرفته است.
مقایسه آمارهای مربوط به بیکاری تابستان با بهار سالجاری نشان میدهد غیر از بخش کشاورزی که تعداد مشاغل آن کاهش یافته، در بخشهای صنعت و خدمات اشتغالزایی رو به بهبود گذاشته و علاوه بر آن حدود 120 هزار نفر نیز دوباره تصمیم به بازگشت به بازار کار گرفتهاند.
حال همین مقایسه اگر به صورت یکساله انجام شود، نه تنها اتفاقات مثبتی مشاهده نمیشود بلکه نشاندهنده نابودی 250 هزار و 874 شغل در بخش کشاورزی، 299 هزار و 532 شغل در بخش صنعت و 118 هزار و 999 شغل نیز در بخش خدمات است.
مجموعا حدود 670 هزار شغل در فاصله یکساله از آغاز به کار دولت تدبیر و امید از بین رفته و این مساله بر نگرانیهای بازار کار کشور میافزاید. همچنین تعداد افراد دارای اشتغال ناقص در تابستان 92 که در واقع نوعی اشتغال در مرز بیکاری است یک میلیون و 686 هزار نفر بوده که این تعداد در تابستان امسال با وجود کاهش یک میلیون نفری جمعیت فعال به یک میلیون و 848 هزار و 980 نفر افزایش یافته است.