| کد خبر ۲۴۳۱۸
کپی شد

زنده باد زنده رود

زنده باد زنده رود
|

وبلاگ تین نیوز |   محسن رنانی، دانشیار اقتصاد دانشگاه اصفهان از منتقدان سرشناس فاز اول و دوم هدفمندسازی است. وی معمولادر حوزه مسائل اقتصاد كلان، اقتصاد سیاسی و توسعه اقتصادی قلم می زند و كتاب های پر خواننده یی چون «بازار یا نابازار؟»، «اقتصاد سیاسی مناقشه اتمی ایران» و «چرخه های افول اخلاق و اقتصاد» را به رشته تحریر درآورده است، به تازگی رویكرد تازه یی به طرح مباحث توسعه یی داشته است. چندی پیش با انتشار مقاله یی از او با عنوان «توسعه یعنی شهری با تندیس شاطر رمضان» كه در شماره ؟مجله دریچه منتشر شد و سپس در شبكه های اجتماعی به طور گسترده مورد استقبال قرار گرفت، شاهد ظهور رویكرد تازه یی در نگاه و نگارش این استاد اقتصاد، به مسائل توسعه یی كشور بودیم. «رنانی» در این نوشته، زندگی یكی از همشهریانش به نام «شاطر رمضان» را دستمایه توجه و تبیین یكی از ابعاد مهم توسعه یعنی «سرمایه نمادین » كرده است. نوشته یی كه در نوع خود تازه و جذاب است و ریشه های توسعه نیافتگی را به سادگی و به زیبایی در قالب مفاهیمی ساده به ذهن و زبان مخاطب منتقل می كند.

تنها چند هفته پس از انتشار مقاله یاد شده، شاهد سخنرانی دیگری از او هستیم كه با عنوان «زنده رود، سرمایه نمادین توسعه اصفهان» در همایش «زنده باد زاینده رود» ایراد شد. این همایش به همت انجمن های دوستدار طبیعت در اصفهان برگزار شد و هدف آن هشدار درباره سرنوشت زاینده رود بود.

«رنانی» در این سخنرانی (كه متن كامل آن در یكی از نشریات محلی منتشر شده است) بار دیگر زاینده رود را دستمایه سخن خود قرار داده است تا ضمن آنكه نسبت به اهمیت آن برای توسعه اصفهان هشدار بدهد، نكات تازه یی درباره اهمیت و نقش سرمایه های نمادین برای توسعه مناطق بیان كند. «رنانی» در این سخنرانی به خوبی نشان می دهد كه چگونه مرگ یك سرمایه نمادین می تواند به مرگ زنجیره یی از سرمایه های دیگر یك جامعه منجر شود.

 وی كه در سال 72، روزی در ساحل زاینده رود نشسته و با زاینده رود گفت وگو كرده است و حاصل آن شعری است با نام «ای زنده رود خفته» (این شعر را در سال 73 در مجموعه شعرش به نام «آواز پر سیاووش» به چاپ رسیده است)، ظاهرا از سال های دور علقه یی دیرینه به سرنوشت زاینده رود داشته است. او در این شعر زنده رود را نماد شخصیت و طبیعت ایرانی معرفی كرده است كه وضعیت امروز او محصول رفتارهای تاریخی اوست:
    
    «ای زنده رود:
      سال ها متحیر بودم
      كه چرا:     
      با هر سنگی خانه می كنم؟     
      بر هر خانی می نشینم؟     
      به هر سازی می رقصم؟     
      در هر بادی می دمم؟
      با هر آبی وضو می سازم؟
      به هر خاكی سجده می كنم؟
      هر نانی می خورم؟     
      هر آبی می نوشم؟     
      به هر دستی بوسه می زنم؟     
      به هر پایی می افتم؟
      با هر چاووشی می خوانم؟
      بر هر اسبی می رانم؟     
      با هر شمشیری می زنم؟
      با هر رقیبی می سازم؟     
       و... در هر بیشه یی می خوابم؟
       اكنون كه به خود می نگرم:
        كیستم جز فرزند تو؟
        و... نیستم جز در بند تو»!
    
    در شهریور امسال نیز این استاد اقتصاد، با دوستداران طبیعت همراه شد تا به دیدار تالاب گاوخونی كه اكنون دیگر به كلی خشكیده است بروند و با او و زنده رود پیمان ببندند كه برای زنده كردن دوباره این زیست بوم مهم ایران مركزی، تلاش كنند. رنانی، كه كتاب «عقلانیت نابه روال» به تازگی با ترجمه او به بازار آمده است، در یكی از توفقگاه های این طبیعت گردی، برای حاضران صحبت كرد كه چكیده سخنان او را در زیر می خوانید.

رنانی گفت: « توانایی یك سیستم را در توانایی آن در حفاظت از سرمایه هایش می توان ارزیابی كرد. در گذشته های دور، تخریب سیستم های اقتصادی و اجتماعی كشور ما ناشی از حمله خارجیان بود. اما این تخریب ها به صورت تدریجی رخ می داد و فراگیر نبود. مثلایك شهر مورد حمله دشمن قرار می گرفت. ولی امروزه گاهی نظام اداری ما به صورتی عمل می كند كه با یك بخشنامه، انبوهی از تخریب ها را به وجود می آورد. یعنی یك باره با یك تصمیم شتابزده و ناسنجیده یك ساختار تاریخی را به هم می ریزد. برخی از تصمیمات اقتصادی سال های گذشته این گونه بوده است.»

وی در ادامه گفت: « مثلاتصمیم یك باره برای انتقال بخش هایی از وزارتخانه ها و سازمان های دولتی به خارج از تهران یكی از آن تصمیمات شتابزده و مخرب بود. برای نمونه انتقال بخش های سازمان میراث فرهنگی و گردشگری به مراكز استان ها باعث نوعی درهم ریزی عظیم در نظام اداری این سازمان شد و در این نقل و انتقالات شیرازه نظارت بر آثار باستانی و میراث فرهنگی از دست رفت و حتی بسیار از اشیای ارزشمند تاریخی از بین رفت. یكی دیگر از نمونه های تاریخی این گونه تخریب های مدرن و فراگیر، تصویب و اجرای قانون تبدیل شركت های آب منطقه یی به شركت های آب استانی است كه در سال های ؟و ؟رخ داد. یعنی با تصویب یك ماده واحده، ساختار نظارتی كه در حوزه آب، به تدریج و در طول 70 سال شكل گرفته بود را نابود كرد و مدیریت حوزه های آبریز كه بر اساس ساختار عوارض طبیعی تنظیم شده بود را به هم ریخت.»

نویسنده كتاب «چرخه های افول اخلاق و اقتصاد» در ادامه گفت: « مثلاقبلامدیریت حوضه آبریز زاینده رود كه شامل استان های اصفهان و چهارمحال و بختیاری بود در دست شركت آب منطقه یی اصفهان و چهارمحال بود كه كل مسائل حوزه آب این دو استان را به صورت یكپارچه مدیریت می كرد. بعد از تبدیل شركت های آب منطقه یی به شركت های آب استانی هر استان كوشید سهم بیشتری از آب زاینده رود را بردارد و چنین شد كه زاینده رود كه از قبل به علت برداشت های بی رویه، كم آب شده بود، با یك هجوم بی محابا در برداشت آب روبه رو شد و اكنون به نقطه بحرانی رسیده، به گونه یی كه اصولاآبی نیست كه به شهر اصفهان برسد.

اما از آن مهم تر این است كه آبی كه در طول میلیون ها سال به منطقه دشت های شرقی زاینده رود (از اصفهان تا تالاب گاوخونی شامل دشت های براآن و رودشت) می رسیده است، غیر از شكل دهی محیط زیستی ویژه در این منطقه، تمدنی چند هزارساله را هم در حاشیه این بخش از زاینده رود شكل داده است. بر اساس بررسی های باستان شناسان در حاشیه زاینده رود در حد فاصل اصفهان تا تالاب گاوخونی حدود 70 سایت تاریخی با قدمت تا 4000سال شناسایی شده است. خشكیدن زاینده رود منجر به مهاجرت جمعیت این منطقه و نابودی آثار تمدنی و فرهنگی این منطقه می شود.»

نویسنده كتاب «اقتصاد سیاسی مناقشه اتمی ایران» یادآور شد: اواخر سال ؟به مسوولان وقت هشدار دادم كه با توجه به وضعیت كنونی رودخانه، زاینده رود تا 10 سال آینده خشك خواهد شد و اكنون زاینده رودی كه میلیون ها سال تنها شریان جاری قلب ایران بوده، رو به مرگ می رود. بدون شك این حادثه عظیم در خاطره تاریخ ثبت خواهد شد و به عنوان یكی از نشانه های ناكارآمدی ذكر خواهد شد. در واقع مدیریت آب در ایران یكی از نمونه ها و نمادهای مدیریت توسعه در كشور ما است. آب را مكانیكی دیدیم و مكانیكی فهمیدیم و گمان كردیم هر چه بیشتر از منابع آبی مان برداشت كنیم سریع تر رشد می كنیم ولی چنین نشد. اگر كسی بخواهد تجربه مدیریت توسعه در ایران در سه دهه اخیر را ثبت و بررسی كند، كافی است تجربه مدیریت آب در ایران را بررسی كند تا دریابد چرا ما در مدیریت توسعه شكست خورده ایم.

وی همچنین هشدار داد كه در صورتی كه هم اكنون مساله آب جدی گرفته نشود، در 10 سال آینده به بحران اول كشور تبدیل خواهد شد. او با اشاره به نزاع های منطقه یی كه اكنون بر سرآب در ایران و به ویژه بین استان های مركزی ایران در حال شكل گیری است، همچنین پیش بینی كرد كه در آینده یی نه چندان دور ما وارد نزاع های شهری بر سرآب خواهیم شد و برای پرهیز از ورود به چنین بحرانی نیازمند عزم جدی در نظام سیاسی هستیم.
    استاد دانشگاه اصفهان افزود: « ما وارد عصر پایان درآمد سرشار نفت شده ایم و از این پس دولت در ایران توانایی مالی كافی برای مقابله با بحران ها را ندارد. در مورد آب مساله جدی تر است، چرا كه نه توانایی مالی لازم را دارد، نه توانایی مدیریتی كارآمد در این حوزه وجود دارد و نه یك عزم سیاسی كه آماده باشد برای مدیریت آب، برنامه های جدی اجرا كند. برنامه هایی كه البته مورد اعتراض بخش های اجتماعی و اقتصادی كه آب را هدر می دهند مانند كشاورزان سنتی و مصرف كنندگان شهری واقع خواهد شد. تنها راهی كه اكنون وجود دارد، این است كه بخش خصوصی و نهادهای مدنی فعال شوند و به كمك دولت بروند، چراكه اگر در مورد مسائل اجتماعی از این دست محافظه كاری شود و غفلت شود مسیری طی خواهد شد كه راه برگشتی در برابر آن متصور نخواهد بود.»

نویسنده كتاب «بازار یا نابازار؟» افزود: «من بعید می دانم عزم سیاسی برای بازگرداندن آب به زاینده رود وجود داشته باشد. اما نهادهای مدنی و مردم اصفهان باید یك ماموریت برای خودشان تعریف كنند. كافی است بتوانیم بستر و محیط زیست زاینده رود را به مدت 30 سال به همین صورت حفظ كنیم كه بیش از این نابود نشود و این سرمایه نمادین اصفهان را به همین صورت تحویل نسل بعدی بدهیم. چراكه معتقدم تا 30 سال آینده تولید انرژی خورشیدی آن اندازه ارزان می شود كه شیرین سازی و انتقال آب از دریا امكان پذیر خواهد شد و می توان اقلیم زاینده رود را احیا كرد. بنابراین تنها كاری كه نهادهای اجتماعی و فعالان مدنی باید بكنند این است كه مردم را نسبت به بحران آگاه كنند و آنها را به سوی صرفه جویی تشویق كنند و برخی استفاده های نامناسب از آب، مثل شستن اتومبیل یا شستن پیاده روها را با آب شهری مذموم و غیراخلاقی اعلام كنند. همچنین باید مراقب باشیم كه نهادهایی مانند شهرداری به حریم زاینده رو دست اندازی نكنند و بلایی كه بر سر بستر رودخانه یی مثل قم رود آمد بر سر زاینده رود نیاید تا این بستر سالم به نسل بعدی تحویل شود.»

این اقتصاددان همچنین گفت: « البته باید به منابع آب نیز مانند نفت و به عنوان یك سرمایه ملی نگاه كنیم و بامدیریت كلان و بانگاه كلان به آن، بر اساس منافع ملی تقسیم شود. همچنین توسعه صنایع در استان های حوزه زاینده رود باید با توجه محدودیت های آب انجام گیرد. همچنین لازم است از سوی دولت مساله واردات آب مجازی جدی گرفته شود و محصولات كشاورزی كه آب بر است را وارد و محصولاتی كه كم آب است را در داخل تولید كنیم. در عصری كه عصر همگرایی جهانی اقتصاد است مساله خوكفایی هیچ توجیه منطقی ندارد و باید به سوی پذیرش تقسیم كار جهانی و تولید محصولاتی برویم كه با شرایط اقلیمی كشور ما سازگار است. به عنوان مثال برای تولید یك كیلو گوشت حدود 13 هزار لیتر، یك كیلو گندم هزار و سیصد لیتر و یك كیلو سیب زمینی 130 لیتر آب نیاز است. بنابراین باید به تدریج از تولید گندم و گوشت به سمت تولید محصولات كم آبی مانند سیب زمینی حركت كنیم و گندم و گوشت را وارد كنیم والبته چنین تحولی نیازمند این است كه ما مناسبات خود را نیز با جهان به گونه یی دوستانه و كم تنش سازماندهی كنیم.

روشی كه ما در سالیان گذشته در برخورد با جهان داشته ایم روشی نبوده است كه بتوانیم اقتصادمان را در دوره یی قابل قبول به همگرایی با اقتصاد جهانی برسانیم. ما یك راه حل بیشتر نداریم: همگرایی با اقتصاد جهانی و شركت در تقسیم كار جهانی البته با مدیریت و دقت و به تدریج و غیرشتابزده. اما این مسیری گریزناپذیر است. هر چه در این مسیر تعلل كنیم فرصت های بیشتری را از دست می دهیم و بحران های بزرگ تری را متحمل خواهیم شد. زنجیره یی از تصمیمات و شیوه های مدیریتی غلط در گذشته ما را به نقطه یی كشانده است كه امروز یك راه حل بیشتر نداریم.»

 وی افزود: « اگرچه سرمایه گذاری برای انتقال آب به حوزه ایران مركزی بایددنبال شود: اما به نتیجه رساندن آن یك عزم سیاسی بسیار جدی می خواهد كه فعلامشاهده نمی كنیم. باید ترویج بهینه سازی مصرف آب دنبال شود و مراكز علمی به سمت مطالعات گسترده در زمینه الگوی مناسب مصرف آب در صنایع، كشاورزی و مصرف خانگی بروند و به سوی استفاده از روش های نوین آبیاری در كشاورزی حركت كنیم و سازمان های مردم نهاد و رسانه ها هم در این جهت فعالیت كنند چراكه الگوی مصرف كنونی آب مربوط به دوران فراوانی است. در حال حاضر هر خانواده بااندكی دقت و تعهد به راحتی می تواند تا 30 درصد در مصرف آب صرفه جویی كند. نهایتا اینكه قیمت گذاری آب در حوزه كشاورزی، صنعتی و خانگی نیز از مهم ترین عواملی است كه می تواند مصرف آب را كنترل كند.»

این اقتصاددان در پایان به وصیتنامه داریوش كبیر در كتیبه بیستون اشاره كرد كه دعا كرده است خدایا كشور مرا از سه آفت حمله دشمن، خشكسالی و دروغ محافظت كن. رنانی گفت: متاسفانه ما اكنون به هر سه این آفت ها گرفتاریم. روابط مان با خارجیان پر تنش و بی ثبات است، خشكسالی و سوء مدیریت منابع آبی ما را به مرز بحران رسانده است و نهایتا دروغ و فساد تمام زوایای زندگی اجتماعی و نظام اداری ما را فرا گرفته است. البته اصلی ترین عرصه مبارزه، مساله فساد است. اگر نظام تدبیر نتواند مساله فساد را به صورتی موثر و سریع چاره كند، توانایی بحران های دیگر را هم نخواهد داشت. چرا كه موفقیت در مدیریت هر یك از این بحران ها تنها وقتی ممكن است كه با یك نظام اداری سالم وكارآمد وارد حل مساله شویم. یك نظام تدبیر فاسد، تمام راه های عقلانی اصلاح را نیز به فساد می كشاند. بنابراین نبرد نهایی نظام تدبیر ما در عرصه جنگ با فساد رقم خواهد خورد و سرنوشت نهایی ما در این نبرد مشخص خواهد شد.
   

ارسال نظر
  • دیدگاه های ارسال شده توسط شما، پس از تایید تین نیوز، تا ۲۴ ساعت بعد منتشر خواهد شد.
  • تین نیوز نظراتی را که حاوی توهین یا افترا است، منتشر نمی‌کند.
  • پیام هایی که به غیر از زبان فارسی یا غیر مرتبط باشد منتشر نخواهد شد.
  • انتشار مطالبی که مشتمل بر تهدید به هتک شرف و یا حیثیت و یا افشای اسرار شخصی باشد، ممنوع است.
  • جاهای خالی مشخص شده با علامت {...} به معنی حذف مطالب غیر قابل انتشار در داخل نظرات است.
  • در نوشتن نظرات، لطفا بعد از هر کلمه، یک فاصله خالی بگذارید.
  • در انتقال تخلفات دستگاه‌ها، موارد تخلف را با ضمیمه نمودن اسناد تخلف به آدرس info@tinn.ir ارسال نمایید تا امکان پیگیری بصورت مستند فراهم شود.