تنگناهای روزنامهنگاری در ایران
تین نیوز | روز گذشته سالن همایشهای برج میلاد تهران میزبان مراسمی بود که عنوان بزرگداشت «روز خبرنگار» را بر خود داشت. در این مراسم که به همت «انجمن صنفی روزنامههای غیردولتی» برگزار شده بود، تنی چند از فعالان رسانهای و همچنین مسوولان دولتی سخنرانی کردند.
در ابتدای این مراسم محمدعلی وکیلی- رییس انجمن صنفی روزنامههای غیردولتی- بهعنوان انجمن برگزارکننده مراسم در سخنانی تاکید کرد: روز خبرنگار در تقویم ما بهانهای شده برای اینکه اگر رویمان شود از مسایل و مصایب یکدیگر نیز بگوییم اما حیای قلم و ایثار و دغدغه خبررسانی مانع از این است که از این روز برای بیان مسایل خود بهره ببریم.
وی افزود: آنقدر غرق در مسایل ملتمان هستیم که حیفمان میآید این مدت زمان را نیز به خودمان بپردازیم. همین که فرصتی شده که دورهم جمع شویم تا بخشی از دغدغههایمان را در میان بگذاریم، فرصت را مغتنم شمردیم و تلاش کردیم با ابتکار عمل انجمن صنفی روزنامههای غیردولتی این فرصت را در اختیار جامعه خبرنگاران قرار دهیم.
او ادامه داد: علاقهمند بودیم از دولتمردان نیز در جمعمان حضور داشته باشند و از این میان آقای صادق به نمایندگی از دولت در این مراسم حضور دارند. اگرچه انجمن صنفی روزنامههای غیردولتی انجمن کارفرمایی به حساب میآید اما علاقهمند بودیم انجمنی از صنف خبرنگاران میزبان آنها میشد؛ انشاءالله از سال آینده این اتفاق خواهد افتاد. رییس انجمن صنفی روزنامههای غیردولتی همچنین در ادامه صحبتهای خود یادآور شد: در حال حاضر دچار افت منزلت هستیم. جایگاه خبرنگار نه در شأن خبرنگار و نه در شأن نظام جمهوری اسلامی است؛ خوشبختانه گارد بسته گذشته باز شده و انتظار است
درهای دولتمردان بیش از این روی جامعه رسانهای باز شود. مسیح مهاجری، مدیرمسوول روزنامه «جمهوری اسلامی» در این مراسم گفت: امیدواریم از این بهبعد در روز خبرنگار رییسجمهور تنها به خانه شهید صارمی نرود و از سایر خبرنگاران نیز تقدیر کند. وی ادامه داد: خبرنگار زمانی ارزش دارد که مستقل باشد والا رسانه دولتی خط فکری مشخصی دارد و رسانه و روزنامه دولتی عروس هزار داماد است. وی با اشاره به حضور خود در روزنامه «جمهوریاسلامی» گفت: من بعد از پایان کار مهندس میرحسین موسوی به پیشنهاد شهید بهشتی به این روزنامه رفتم و همان زمان شهید بهشتی به ما گفت که از
دولت پولی نگیرید البته این حرف امروز به این معنی نیست که روزنامهها از دولت یارانه نگیرند یا دولت یارانه را قطع کند. مسیح مهاجری از میرحسین موسوی بهعنوان یکی از حامیان شکلگیری روزنامه جمهوری اسلامی تجلیل کرد و گفت: من هرروز در نمازم برای ایشان دعا میکنم و آرزو دارم که هرچه سریعتر زمینه آزادی ایشان فراهم شود؛ چرا که حق بزرگی بر گردن مطبوعات در ایران دارد و همین ایشان بود که در روزنامه «جمهوری اسلامی» راه درسترفتن در مسیر حق و برخورد با غیر از آن را نشان داد، بسیاری از عکاسان و خبرنگاران جبهه و جنگ را جذب کرد و به جامعه ما تحویل داد.
مهاجری با اشاره به اینکه دولت نباید روزنامه تاسیس کند گفت: زمانی که هاشمیرفسنجانی قصد داشت روزنامه «ایران» را تاسیس کند من مخالف بودم و بعدا دیدید که این روزنامه چه بلایی بر سر ایشان و دولتهای بعد آورد.
وی افزود: روزنامهها باید از پستان دولت مستقل باشند و باید در انبوه پرداختهایی که امروز به شکل یارانه انجام میشود تحولی صورت بگیرد و نباید روزنامههایی که از پستانهای شهرداری و دولت شیر میخورند و ارتزاق میکنند و یارانه میگیرند باز هم از دولت بودجه بگیرند.
وی با اشاره به اینکه صداوسیما نیز باید مستقل باشد، گفت: اگر بعد از وقایع سال 88 ما یک رادیوی خصوصی یا تلویزیون خصوصی داشتیم که حرف دیگران پخش میشد وضعیت بهتر بود، میتوانیم حداقل مانند افغانستان و پاکستان تلویزیون خصوصی داشته باشیم. وی با اشاره به لزوم تکریم خبرنگاران گفت: تکریم خبرنگار به این نیست که در روز خبرنگار به آنها بگوییم از اتوبوس و مترو مجانی استفاده کنند یا از برج «میلاد» بالا بروند بلکه باید خبرنگاران طرف مشورت و مسوولیت قرار بگیرند.
مهاجری با اشاره به اینکه امروز باید از ظرفیت اعتدال به خوبی استفاده شود، گفت: دولت قدرتش کم است اما از همین قدرت کم هم درست استفاده نمیکند زیرا استفاده از قدرت شجاعت و جسارت میخواهد. ما باید از فضای اعتدال استفاده کنیم زیرا امروز در کشور گروههای خطرناکی وجود دارند که برای کشور از «داعش» و «طالبان» خطرناکترند.
برخورد یکسان با مطبوعات
دیگر سخنران این مراسم علی مطهری بود. مطهری به عنوان نماینده قوهمقننه در هیات نظارت بر مطبوعات در سخنرانی خود گفت: امروز نقش خبرنگاران در افشای جنایات غزه، قتلهای زنجیرهای، مرگ ستار بهشتی، ماجرای کهریزک و بند 350 زندان اوین و... در داخل کشور نشاندهنده قدرت خبرنگاران است. در ایران اولین بار مشروطهخواهان به قدرت مطبوعات پی بردند. مطهری خواستار برخورد یکسان با مطبوعات شد و از مساله حاکمیت دوگانه در مطبوعات گله کرد و گفت: اگر قوهقضاییه میخواهد در رابطه با مطبوعات اقدامی انجام دهد نظر هیات نظارت بر مطبوعات را هم بپرسد و بدون هماهنگی به توقیف
اقدام نکند. بالاخره مجری قانون نیز از عقل سلیم برخوردار است، نمیشود دو مرجع درباره مطبوعات تصمیم بگیرد و تصمیمات هر دو نیز متناقض با هم باشد. او افزود: طبق قانون مجلس سایتهای خبری نیز تحتتاثیر قانون مطبوعات قرار گرفتهاند اما میبینیم که بدون اطلاع هیات بهراحتی سایتها را فیلتر میکنند. در صداوسیما نیز به همین شکل است. مثلا یک روزنامه به دلیل یک تبلیغ توقیف میشود اما همان مورد نیز از تلویزیون تبلیغ میشود.
مطهری نیز توصیه کرد با خبرنگاران عادلانه برخورد شود؛ مساله انجمن صنفی روزنامهنگاران نیز باید حل شود و قوهقضاییه سختگیری نکند. مسجدجامعی که در این مراسم حضور داشت، خاطرنشان کرد: اصل تمام بحثها به نکته استقلال حرفه روزنامهنگاری خلاصه میشود که به نوعی ریشه در اسلام و قانون اساسی نیز دارد. قانون اساسی سند مهمی است که با نگاه دینی همخوانی دارد و با همین نگرش آزادی مورد توجه قرار گرفته است. اما بیشترین سهم را اصحاب رسانه در این زمینه دارند. مسجدجامعی عنوان کرد: اگر لازم است اقدامی برای حرفه روزنامهنگاری و خبرنگاران انجام شود از حقوق معنوی
رسانهها و حق کپیرایت بهویژه در فضای مجازی باید دفاع شود.
بهزادی، روزنامهنگار پیشکسوت نیز در سخنانی گفت: ای کاش امروز این مراسم انجمن صنفی را خود روزنامهنگاران برگزار میکردند. انجمنی که مدتهاست قولش را به روزنامهنگاران دادهاند اما نمیدانم بدون هیچ توضیحی مجددا آن را بازگشایی نمیکنند و با رای قاطبه روزنامهنگاران کار جدیدش را آغاز نمیکند. او گفت: مطالبه همکاران روزنامهنگارم را از قوه اجرایی، قضایی و حتی قانونگذاری کشور خواستارم و اعلام میکنم که آقایان، روزنامهنگار نیاز به انجمن صنفی خود دارد. روزنامهنگار امروز از نظر معیشتی در شرایط خوبی به سر نمیبرد، لطفا
رسیدگی کنید.
تامین اعتبار بیمه تکمیلی خبرنگاران
به گزارش ایسنا ربیعی، وزیر رفاه نیز در این مراسم سخنانی را بیان کرد. وزیر رفاه در بخشی از صحبتهای خود اظهار کرد: آرزوی ما این است که چشمها و گوشها را سامان دهیم که از داخل ببینند و بشنوند. منتها ما برای این موضوع نتوانستیم چارهاندیشی کنیم. ما در حرفهای شدن مشکل داریم و باید به سمت حرفهایکردن خود حرکت کنیم، از آنجا که مطبوعاتیهای ما چندشغله هستند از نظر مهارتی مشکل دارند چون وقت برای این صرف نکردهاند. او نیز در بخشهای پایانی صحبتهای خود بیان کرد در زمینه بیمه تکمیلی تامین اعتبار میکنیم و از امروز کار را شروع خواهیم کرد و
همچنین آمادگی داریم لایحه نظام صنفی مطبوعات را در کمیسیون فرهنگی و اجرایی، مطرح کنیم و جلو ببریم. همچنین در عرصه صنفی نیز آمادگی داریم که کار را دنبال کنیم تا روزنامهداران دارای صنف شوند.
حسین انتظامی، معاون مطبوعاتی وزارت فرهنگ و ارشاد نیز گفت: اساسا این دولت آمده که رویکردها عوض شود، به نظرم کسانی که کار فرهنگی میکنند و با کرامت انسانی و حرفهای مغایرت دارند دورهشان بهسرآمده است، رویکرد دولت این است که بیشتر به جنبههای معنوی توجه کند و به آن وظایفی که باید پاسخگو باشد. معاون مطبوعاتی وزارت ارشاد ادامه داد: اتفاقا تکریم خبرنگار و روزنامهنگار این نیست که ما به او هدیه دهیم بلکه این است که امکان فعالیت حرفهای را گسترش دهیم و بگذاریم خبرنگار با دستوبال آزاد کار خود را دنبال کند. او خاطرنشان کرد: قانون انتشار و
دسترسی آزاد به اطلاعات که در سال 88 به دولت ابلاغ شده، ایرادی داشت، به همین دلیل به شورای نگهبان رفت و برگشت، هیچوقت ارادهای برای تحقق و اجرایش نبود بهدلیل اینکه در این قانون، دولت موظف به پاسخگویی میشود، بسیاری از بحثهایی که ما در جهت ایفای نقشمان داریم در این قانون دیده شده است، آییننامه اجراییاش نوشته شده و سالهاست که در جا میزند. انتظامی ادامه داد: این قانون در جهت پاسخگوسازی دولت و مبارزه با فساد است، اولین جلسه این کمیسیون دوشنبه آینده تشکیل میشود.
طبیعتا در حوزههایی که رسانههای خصوصی فعال میتوانند حضور داشته باشند، حضور دولت ضروری نیست، و باید دقیقا در حوزههایی ورود پیدا کند که یا بهشدت حاکمیتی است یا اینکه برای بخش خصوصی ورود به آن حیطهها دارای مزیت نیست. انتظامی خاطرنشان کرد: در چندماه گذشته همت وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی بر شناسایی مواردی بوده که باید از روشهای اصلاح مقررات دنبال شود، بر همین اساس لایحه سازمان نظام صنفی رسانه و لایحه جامعه رسانهها با رویکرد اصلاح قانون مطبوعات و اضافهکردن رسانهها و یکسانپنداری همه رسانهها
تا دو، سه ماه دیگر تقدیم مجلس میشود. او یادآور شد: طبیعتا ارسال این لایحهها بدون اینکه نظر صنف گرفته شده باشد، رویکرد این دولت نیست.
مینو بدیعی، پیشکسوت روزنامهنگاری در این مراسم حضور داشت و خطاب به رییسجمهور عنوان کرد: امروز گردهم جمع شدیم تا با بزرگداشت نام و یاد شهید صارمی به این اندیشه دست یابیم که خبرنگاران با جان و خون خود معامله میکنند و با حضور در همه عرصهها و جانفشانی در صحنههای درگیری و حرکت در تاریکترین و مخوفترین ابعاد سیاه بشر، تصویرگر رویدادهایی میشوند که تا ابد در تاریخ ماندگار است. این روزنامهنگار پیشکسوت با اشاره به اینکه 180سال از انتشار «کاغذ اخبار» میگذرد اما هنوز شمشیر دولبه سانسور بر سر خبرنگار استیلا دارد، عنوان کرد: ما خواهان
رفع سانسور هستیم، خواهانیم که آزادی، سیطره کامل در مطبوعات داشته باشد. همچنین خواستار بازگشایی انجمن صنفی روزنامهنگاران هستیم.
بدیعی بیان کرد: گسترش فضای رقابتی مطبوعات در سایه رفع سانسور میسر است، کنار رفتن روزنامهنگاران قدیمی نیز از انجمنها به صلاح نیست. او در پایان همچنین خواستار فراهمکردن امکانات رفاهی و تصویب نظام دقیق حقوق و دستمزد برای خبرنگاران شد.
بازگشایی انجمن صنفی روزنامهنگاران
مطالبه پایدارمطبوعات مستقل
سردبیر روزنامه «شرق» نیز از دیگر سخنرانان این مراسم بود، داوود محمدی گفت: «دشواری روزهایی که پیش از انتخابات سال 92 بر ملت ایران گذشت، چنان روشن است که اثبات آن، چندان نیازمند واژه و استدلال نیست. در آن سالها مطبوعات هم از دایره تنگناها خارج نبودند و به دلایلی مشخص، حتی فشارهایی فراتر از میانگین فشار به سایر اقشار را تحمل میکردند. سرانجام؛ تنور رقابتهای انتخاباتی داغ شد و رای مردم؛ مستاجر «پاستور» را مشخص کرد و انتظارها برای تبدیل «شعار» به «عمل» آغاز شد. اینک، دولت روحانی از مرز یکسالگی عبور کرده است. اهالی قلم، به
محدودیتها و محذوریتهای رییسجمهور آگاه هستند و نیک میدانند، منتقدان تندرو رییسجمهور، کمر همت بستهاند تا جامعه را متقاعد کنند، با وجود استقرار دولت جدید؛ چیزی تغییر نکرده و نخواهد کرد. اما مطبوعات مستقل، به عنوان «دیدهبان» جامعه؛ بر این باورند که هرچند تا وضیعت مطلوب فاصله بسیار داریم اما تغییرات ایجادشده در برخی حوزهها ملموس است. به عنوان مثال، در صنف ما، دیگر، مطبوعاتیها نگران وزیر ارشادی نیستند که پیش و بیش از همه برای محدودسازی مطبوعات و حتی توقیف نشریات؛ قبل از دادگاهیشدن، وارد میدان میشد.» وی ضمن تقدیر از
تلاشها و همراهیهای مطبوعاتی دولت یازدهم، تاکید کرد: «اما برخی دلنگرانیهای صنفی ما همچنان پابرجاست.» سردبیر «شرق» در ادامه با اشاره به دلنگرانیهای مطبوعاتیها، گفت: «قانون مطبوعات فعلی ایران؛ دارای ظرفیتهای مغفول و نیز کاستیهای جدی است که بارها توسط کارشناسان مورد نقد قرار گرفته است. علاوه بر ضرورت فعالسازی ظرفیتهای مغفول قانون مطبوعات، بازنگری این قانون و ایجاد توازن منطقی میان دو کفه «حقوق» و «تکالیف» مطبوعات و روزنامهنگاران، تدبیری است که میتواند به رشد رکن چهارم مردمسالاری در ایران
یاری رساند. خواست مطبوعات مستقل، نه ورود به «دژ آهنین» و گریز از پاسخگویی، بلکه دشوارسازی برخوردهای جناحی و سلیقهای با مطبوعاتیهاست و دستیابی به چنین هدفی، در گرو تدوین و ارایه لایحهای متکی بر دیدگاههای کارشناسی استادان و پیشکسوتان حرفهای است. نظارت بر اجرای دقیق قانون دسترسی آزاد به اطلاعات نیز راهکاری است که چالشهای فراروی روزنامهنگاران را کاهش خواهد داد.» داوود محمدی ادامه داد: «بازگشایی انجمن صنفی روزنامهنگاران، در زمره وعدههای مهم انتخاباتی رییسجمهور محترم در حوزه مطبوعات بود و وزیر محترم ارشاد نیز
بارها بر تحقق این وعده تاکید کردهاند و حتی در ۱۱ اسفند ۱۳۹۲ اعلام کردند که «تعطیلی انجمن صنفی روزنامهنگاران براساس شکایت وزارت اطلاعات و اقدام دادگستری مبنی بر پلمب آن، انجام شده است؛ اما هماکنون وزارت اطلاعات شکایت خود را پس گرفته و بین وزارتخانههای فرهنگ، کار و اطلاعات تفاهم کامل در این زمینه وجود دارد و انجمن میتواند با تشکیل مجمع عمومی و انتخاب هیات مدیره جدید کار خود را آغاز کند». اما با وجود این نویدها؛ اکنون در 17 مرداد 93 و روز خبرنگار، هنوز، نشانی جدی از رفع موانع فعالیت انجمن صنفی روزنامهنگاران دیده نمیشود. با وجود این،
بازگشایی انجمن صنفی روزنامهنگاران همچنان مطالبه مطبوعات مستقل؛ از دولت است و آنان انتظار دارند؛ دولتمردان، منتقدان برون و گاهی دروندولتی بازگشایی انجمن صنفی مطبوعات را به ضرورت قانونی و فواید رفع تعلیق این تشکل صنفی متقاعد کنند و از سوی دیگر هم مراقب تلاشهای سناریونویسان برای جایگزینسازی انجمنهای موازی باشند، گروههای جعلی و مهندسیشدهای که فاقد مشروعیت قانونی و اعتبار درونصنفی هستند.» سردبیر «شرق» در انتها تاکید کرد: «یکی از دغدغههای اصلی روزنامهنگاران مستقل، نگرانی از وضعیت پرونده همکاران بازداشتی خود
است. اهل قلم، از رییسجمهور، انتظار دارند، به سهم خود و بر پایه تعامل با مسوولان نهادهای مربوطه، برای رفع پارهای سوءتفاهمها؛ اقدام کنند و یاریرسان آزادی همکاران بازداشتیمان باشند.»