لزوم آموزش توسعه به مدیران اجرایی کشور
وبلاگ تین نیوز | سالهاست كه تصمیمگیران و مدیران كشور در پی هدایت جامعه به وضعیتی هستند كه بعضاً به آن رشد، پیشرفت و اغلب توسعه میگویند بدون اینكه بسیاری بدانند تعریف رشد، توسعه یا پیشرفت چیست. گاهی نیز مشكل در آناست كه تعریف واحدی از این مفاهیم در بین مسئولین ارشد كشور وجود ندارد و هر یك با برداشت خود منابع كشور را صرف «توسعه خود پنداشته» میكند. برخی هم مفهوم را میدانند اما راه رسیدن به آن را نمیدانند. واقعیت آناست كه بخشی قابل توجهی از شكستها و ناكامیها و در نتیجه اتلافهای وسیع منابع كشور معلول فقدان دانش نسبت به مفهوم
توسعه و شرایط توسعه یافتگی است یا معلول به كارگیری روش و ابزار نامناسب و یا معلول هر دو است. نتیجه آنكه سالهاست طرحها و برنامههای متعدد نوشته شده و انبوهی از اقدامات بر آن اساس اجرا شده اما هنوز به اذعان اغلب مسئولین، عمده شاخصهای اقتصادی، اجتماعی و حتی مذهبی كشور با اهداف مورد نظر فاصله بسیار دارند. اگر به آمار روزانه تخریب منابع (آب، خاك، جنگل، محیط زیست، مواد غذایی، و. . . ) و نیز وجود هزاران طرح نیمه تمام كه منجر به اتلاف حجم عظیمی از سرمایههای كشور شده است، توجه شود معلوم خواهد شد كه بخش قابل توجهی از این شرایط نتیجه پیروی از سردرگمی در مفهوم
توسعه یا نبود تعریفی واحد بوده است. لازم به ذكر است كه رسیدن به ابتدای جاده توسعه در شرایط امكاناتی فعلی، نباید بیش از یك یا حداكثر دو دهه به طول بینجامد. ماهاتیر محمد با تشخیص درست مفهوم و ابزار توسعه ظرف بیست سال كشور مالزی را بدون برخورداری از منابع خدادادی كه ما از آن بهره مندیم در جاده توسعهیافتگی قرار داد و پس از آن در این اتوبان با شتاب در حال حركت رو به جلو است. در ایران اما هنوز در پی آنیم كه فكری برای مفهوم توسعه كه مبنایی غربی دارد بكنیم و تازه بعد از بیست و چند سال از اتمام جنگ تحمیلی قرار است تحقیقاتی انجام دهیم تا مفهومی بومی از این مقوله استخراج و
معرفی كنیم. این امر البته به خودی خود مقبول است اما بیست و پنج سال پس از اتمام جنگ توجیه كمی دارد. مروری تاریخی از روند تكامل مفهوم توسعه نشان میدهد كه سالهاست توسعه از مفهومی صرفاً اقتصادی به جامع كه در برگیرنده نگرشها و ارزشهای جامعه است، تحول یافته است. در واقع توسعه فرایندی نگرشی، فكری و بینشی است كه طی آن انسان توسعه نیافته به انسان توسعه یافته متحول میشود. چنین انسانی آنگاه خود خالق رفاه و ثروت و برخورداری خواهد بود. در واقع انسان توسعه یافته است كه منشأ رشد اقتصادی خواهد شد نه منابع غیرانسانی چون نفت و سایر منابع طبیعی. بنابراین توسعه امری
نرم افزاری است كه نتیجه تحولات نگرشی در افراد جامعه است نه محصول انجام چند طرح و پروژه سخت افزاری اقتصادی. به عبارت دیگر فرایند توسعه فرایندی تربیتی است كه طی آن افراد جامعه نگرشی توسعهای مییابند. بنابراین، متولیان امر، باید احاطه نسبی بر عوامل تاثیرگذار بر افكار و اندیشه و رفتار افراد تحت مدیریت خود (شامل ادبیات، سنتها، رسوم، اعتقادات و نگرشها) داشته باشند تا متناسب با آن ابزار لازم برای هدایت جامعه به توسعه یافتگی را فراهم نمایند. به عبارت دیگر، افراد تصمیمگیر باید با جامعهشناسی، مردمشناسی، ادبیات، روانشناسی و اقتصاد جامعه خود آشنایی
نسبی داشته باشند تا بتوانند فرایند توسعه را به خوبی مدیریت كنند. هر چه جامعه تحت مدیریت به لحاظ اجتماعی فرهنگی پیچیدهتر باشد و افراد آن فاقد دانش و سواد، مدیریت آن دشوارتر و بنابراین به حضور مدیرانی قویتر و آشناتر به پیچیدگیهای توسعه، نیازمندتر است. با این وصف، معمولاً فرمانداران و مدیران اغلب شهرها و مناطق كشور به خصوص شهرهای كوچكتر از میان افرادی انتخاب میشوند كه كمترین دانش را از مفهوم توسعه و پیچیدگیهای آن دارند. اینگونه افراد معمولاً با نگرشی مكانیكی، توسعه را حاصل انجام پروژهها و طرحهای اقتصادی میدانند و پیوسته پیگیر اخذ
بودجه بیشتر برای انجام پروژههای بعضآً كور به قصد توسعه جامعه خود هستند. غافل از آنكه فرایند توسعه بسیار پیچیدهتر و دشوارتر از انجام چند پروژه بعضاً بی هدف و كور است. شاهد این مدعا، وجود انبوهی از پروژههای اقتصادی در بسیاری استانهای كشور است كه تاثیر كمی بر شاخصهای رفاهی جامعه داشته است. استان خوزستان نمونهای از این وضعیت است كه بهرغم آنكه كلكسیونی از طرحهای عظیم، بزرگ و متوسط صنعتی، كشاورزی و خدماتی را در خود جای داده است اما اكثریت قریب به اتفاق شاخصهای اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی آن شبیه استانهای محروم كشور است. لذا برای غلبه
براین وضعیت، لازم است كه همه مدیران به خصوص مدیران ارشد (شامل وزرا و مدیران كل) و مدیران مناطق و شهرهای كشور (بهخصوص استانداران، فرمانداران و بخشداران) قبل از تصدی با پیچیدگیهای انسانی مفهوم توسعه آشنا شوند تا همچون دهههای گذشته با ساده انگاشتن آن در حد انجام چند پروژه صرفاً اقتصادی به منابع كشور لطمه بیشتری وارد نیاورند.
* اقتصاددان