◄ ما هم متهمیم
وبلاگ تین نیوز، کمند روستا | آرزوی همه ما زندگی در جامعهای توسعه یافته است. با وجود این که برای رسیدن به این آرزو تلاش هم میکنیم اما 50 سالی است که همچنان عنوان کشور در حال توسعه را یدک میکشیم؛ چرا که عدم رعایت پیشنیازهای این مهم، ما را از دستیابی به این هدف بازداشته است این در حالی است که تا این پیشنیازها فراهم نشود رسیدن به این مهم نیز دور از انتظار است.
بیشک یکی از پیشنیازهای مهم توسعه یافتگی، انتقال و گردش اطلاعات و دسترسی آزاد به اخبار و پاسخگویی به نیازهای خبری جامعه و مردم است. در فضای رسانهای امروز، سرعت انتقال اطلاعات و اخبار از یک سو و عدم دسترسی آزاد به اطلاعات، از سوی دیگر، درصد انتشار خبرهای نادرست را افزایش داده است؛ به عبارتی سرعت و میزان زیاد خبرهایی که هر روز در رسانههای مختلف در حال رد و بدل شدن است دقت و صحت و کیفیت را قربانی کرده و موجب افزایش خطاهای رسانهای شده است.
اما این یک روی سکه است؛ یکی دیگر از دلایل شکلگیری این فضا در رسانهها، عدم استقلال رسانهای و نبودن رسانه مستقل به معنای واقعی است. در چنین شرایطی تامین منافع افراد، احزاب، اصناف و سازمانهایی که رسانه به آنها وابستگی دارد، در برخی مواقع مانع انتشار اخبار واقعی و صحیح میشود و با وجود آن که اصلی ترین ارکان انتشار خبر، دقت و صحت آن است اما این موضوع قربانی همان وابستگی رسانهای شده و رسانهها با انتشار خبرهایی که صحت آن مورد تایید نیست اما میتواند منافع شان را تامین کند، در جهت تضعیف فرد یا گروه رقیب گام برمیدارند.
در این میان نباید از نظر دور داشت آن چه که امروز در لایههای مختلف جامعه به عنوان عدم صداقت و پایبند نبودن به اخلاق و به صورت مشکلی فرهنگی بروز کرده، فضای مطبوعاتی و رسانهای را نیز در برگرفته است.
این مقدمه از آن جهت بود که گذری به فضای رسانهای یک ماه اخیر بزنیم.
در هفتههای گذشته شاهد انتشار خبرهایی بودیم که اگرچه در رسانههای معتبری منتشر شد اما حاوی اطلاعات نادرست بود. موضوعی که حتی بعد از انتشار خبر صحیح، اشارهای هم به نادرست بودن خبرهای قبلی نشد.
یک نمونه آن خبرهای مربوط به بیماری آیت الله مهدوی کنی بود که حتی در چند مورد خبردرگذشت ایشان نیز منتشر شد که نادرست بود.
مورد دیگر مربوط به برخورد دو قطار مسافری در محور تهران مشهد بود که آمار نادرستی از تعداد کشته شدگان منتشر شد.
دیگری مربوط به اظهارات یکی از مسئولان در خصوص قیمت 3.5 میلیون تومانی پراید بود که به طور گسترده در رسانهها منتشر شد که این خبر هم صحت نداشت.
البته اینها مهمترین و برخی از انبوه خبرهایی بود که شامل تکذیب و تصحیح شد شاید اگر به طور دقیق در این موضوع کنکاش شود، موارد مشابه زیادی وجود داشته باشد که به دلیل عدم دربرگیری خبر، مورد توجه قرار نگرفته و کسی متوجه نادرست بودن آن نشده باشد.
به هر حال نکته مهم در مورد همه این خبرها این بود که در آن حد که خبر نادرست پررنگ شد و مورد توجه رسانهها قرار گرفت، تکذیبیه آن مورد توجه قرار نگرفت و از سوی رسانهها به آن پرداخته نشد.
حال این پرسش پیش میآید که با این روش تکلیف افکار عمومی چه میشود؟ پاسخ سردرگرمی مردم را چه کسی میدهد؟ عبارت تنویر افکار عمومی چه معنایی پیدا میکند؟
در مورد انتشار خبرهای نادرستی که در جهت تخریب رقبا و حفظ منافع شخصی و گروهی است، صحبت نمیکنیم، چرا که بحثی گسترده و نیازمند مطالعات تاریخی، سیاسی، اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی است اما درمورد اشتباهاتی که ناشی از سرعت و کثرت کار اطلاع رسانی است که میتوان مدعی و خواستار عملکرد بهتر رسانهها بود؟
چرا رسانهای که خبر نادرست منتشر کرده در مقابل این اشتباه احساس مسئولیت نمیکند و حاضر به جبران و اعتراف صریح به اشتباهش نیست.
در هنگام وقوع این اشتباهات رسانه، وظیفه دارد اصلاحیه و یا تکذیبیه را به همان شکل که خبر نخست را منتشر کرده است، پوشش داده و منتشر کند اما معمولا سعی بر این است که از زیر بار این مسئولیت شانه خالی کرده و این گونه خبرها را در جایی و به شکلی درج کنند که خطایشان کمتر به چشم بیاید.
به همین دلیل است که شاید بسیاری از مخاطبانی که مطلب نادرست را دیده و خواندهاند، متوجه درج تکذیبیه یا اصلاحیه نمیشوند و بدین ترتیب اطلاعات نادرست، گسترش و بسط می یابد و گاهی چنان فراگیر میشود که در برخی مواقع مدتها زمان میبرد تا اصلاح شود. متاسفانه گاهی شدت این تاثیرگذاری خبری چنان است که برخی اصلا متوجه نادرست بودن موضوع نمیشوند.
بر این اساس و با توجه به این که فعالیت در عرصه رسانه مسئولیت بزرگی است که بر دوش همه کسانی است که مثل ما در این حوزه در حال فعالیت هستند، باید در انجام صحیح این مسئولیت کوشا باشیم. این درحالی است که در یک فعالیت رسانهای، اعتماد مخاطبان به رسانه و باور آن توسط مردم بزرگ ترین موفقیت بوده و لازمه رسیدن به این موفقیت نیز صداقت است، با مردم صادق باشیم و از اعتراف به اشتباه نهراسیم.
درود بر سرکار خانم روستا نقد منصفانه و دلسوزانه شما از رسانه ستودنیست ای کاش این رکن اساسی دمکراسی هم روزی به وظیفه اصلی و سنگین خود بپردازد حمید نجف
در روز خبرنگار بیشتر خودتون رو نقد کنید.