اتاق به اسم نظارت در تشکلها دخالت نکند
تیننیوز| چند سالی است كه بحث ساماندهی تشكلهای اقتصادی قانونا به اتاق بازرگانی، صنایع، معادن و كشاورزی ایران سپرده شده است. هرچند كه بسیاری از تشكلهای اقتصادی در داخل اتاق به ثبت نرسیدهاند ولی با این وجود تجربه مدیریت اتاق بر تشكلها بیش از سایر نهادهاست.
چند سالی است كه بحث ساماندهی تشكلهای اقتصادی قانونا به اتاق بازرگانی، صنایع، معادن و كشاورزی ایران سپرده شده است. هرچند كه بسیاری از تشكلهای اقتصادی در داخل اتاق به ثبت نرسیدهاند ولی با این وجود تجربه مدیریت اتاق بر تشكلها بیش از سایر نهادهاست.
برای نحوه رابطه اتاق با تشكلها آییننامههای زیادی نوشته شده است كه روابط این دو نهاد را با یكدیگر تنظیم میكند. اما سوال این است كه آیا این آییننامهها میتواند برای تشكلهایی كه عضو اتاق بازرگانی نیستند نیز كارایی داشته باشد یا اتاق نیازمند یك فراخوان كلی برای ثبت تمام تشكلهاست؟ در این گزارش به بررسی آییننامههای اتاق بازرگانی و نحوه ارتباط آنها پرداخته شده است.
2نگاه به بحث تشكل
مشكل ارتباط اتاق و تشكلها مسالهیی قدیمی است. این بحث بارها درباره اتاقهای استانی نیز مطرح شده است. سوال اساسی درباره اتاقهای استانی این است كه آیا این اتاقها نمایندگی اتاق بازرگانی ایران در استان هستند.
یا از استقلال برخوردارند؟ همین بحث درباره تشكلها نیز وجود دارد. تشكلها دارای مجمع عمومی هستند. آیا این مجامع بالاترین مرجع تصمیمگیری درباره هر تشكل محسوب میشود یا اتاق بازرگانی به عنوان نهادی كه بالاترین مرجع تشكلی بر اساس قانون بهبود مستمر فضای كسب و كار شناخته شده است، میتواند در نظرات مجامع دخالت كند؟
یك دیدگاه اتاق را تنها مرجع ثبت میداند و رابطه تشكلها با اتاق را مانند رابطه شركتها با سازمان ثبت شركتها توصیف میكند و در دیدگاه دوم اتاق استراتژیست تشكلهاست. طرفداران دیدگاه دوم كه معمولا مسوولان اتاق بازرگانی به ویژه مسوولان معاونت تشكلها هستند به قانون بهبود مستمر محیط كسب و كار اشاره میكنند و معتقدند اتاق باید در امور تشكلها نظارت كامل و حتی دخالت داشته باشد.
در مقابل طرفداران دیدگاه اول به ماهیت تشكلی اتاق اشاره دارند و میگویند چرا یك تشكل باید بر تشكلهای دیگر نظارت كند و اصولا منظور قانونگذار در این رابطه چیز دیگری بوده است.
آییننامه اتاق و نظارت در امور محول شده
نكتهیی كه شاید بسیاری به آن توجه نمیكنند، این مساله است كه قبلا آییننامه اتاق بازرگانی به این سوال جوابی جامع داده است. 24 تیرماه 1376 آییننامهیی توسط اتاق بازرگانی در همین رابطه به تصویب رسید كه به موضوع نحوه نظارت اتاق بر تشكلهای تحت پوشش دلالت داشت.
در آن زمان با توجه به اینكه وظایف نظارت اتاق در امور تشكلهایی كه در داخل اتاق به ثبت رسیدهاند به كمیسیون اتحادیهها، سندیكاها و تشكلهای اتاق ایران محول شد؛ اتاق بازرگانی به پیشنهاد علینقی خاموشی رییس وقت اتاق بازرگانی آییننامهیی درباره نحوه نظارت بر تشكلها تنظیم كرد كه هنوز بر قوت خود باقی است و با وجود اینكه بسیاری از بندهای آن به دست فراموشی سپرده شده پاسخگوی مشكل امروز تشكلهاست.
در این آییننامه پیش از هر چیز علت نظارت اتاق و طبیعتا مواردی كه اتاق بر تشكلها نظارت میكند، بررسی شده است. این موارد شامل مسائل زیر است:
- نظارت بر وظایفی كه از سوی اتاق بازرگانی ایران به تشكل محول میشود
- هماهنگی میان تشكلهایی كه تحت پوشش اتاق بازرگانی قرار دارند؛
- برقراری ارتباط مستمر با تشكلها؛
- آگاهی از نحوه انجام امور در تشكلها؛
- ارائه پیشنهادات اصلاحی و توصیهها به تشكلها برای بهبود عملكرد؛
- اطلاع از نارساییها و مشكلات موجود؛
- فراهم آوردن شرایطی كه متضمن حمایت بیشتر اتاق از تشكلها باشددر هیچ یك از بندها بحث دخالت در امور داخلی تشكلها مطرح نشده است.
نخستین موضوع این است كه اصولا نظارت بر تشكلها در حیطه وظایفی است كه احیانا از سوی اتاق بازرگانی به تشكل محول میشود و درباره نحوه عملكرد تنها به اطلاع و دادن پیشنهاد بسنده میشود و اتاق حق دخالت در امور تشكلها را به هیچوجه ندارد.
ضمانت اجرایی اتاق چیست؟
در مقابل درباره نحوه نظارت بر تشكلها نیز ابزارهای مشخصی در نظر گرفته شده است. حضور نماینده اتاق بازرگانی در مجامع به عنوان ناظر، حضور نماینده در هیات رییسه تشكلها، ارسال اساسنامه تشكلها به اتاق، ارائه گزارش عملكرد تشكل توسط تشكل به اتاق بازرگانی و در نهایت ارائه اسنادی كه مورد تقاضای اتاق است به اتاق بازرگانی تنها روشهای مورد تایید در بحث تشكلها بود.
در حقیقت هیچ گونه دخالتی از سوی اتاق در بحث تشكلها در آییننامه به عنوان ابزار نظارتی تعریف نشده و بحثهایی مانند دخالت در اساسنامه به هیچوجه مطرح نشده است.
اما شاید این سوال مطرح شود كه نظارت اجرایی اتاق برای اینكه تشكلها در موارد ذكر شده با اتاق همراهی میكند، چیست؟ بر اساس آییننامه ماده 4 تا زمانی كه اتحادیهها، سندیكاها و انجمنهای مفاد آییننامه را رعایت كنند مورد حمایت همهجانبه اتاق بازرگانی هستند وگرنه اتاق حق دارد به درخواست ایجاد تشكلهای دیگر با موضوع مرتبط با موضوع كاری تشكلهای موازی ترتیب اثر دهد. در حقیقت اتاق بازرگانی تنها كاری كه میتواند بر اساس آییننامه خود با تشكلها انجام دهد، ایجاد تشكل موازی است.
اهرمهای فشار در چند سال گذشته
اما در سالهای اخیر اهرمهای فشار معاونت تشكلها بر تشكلهایی كه با این معاونت همراه نبودند، بسیار متفاوت بود. از جمله این اهرمها میتواند به مساله نحوه توزیع پول میان تشكلها اشاره كرد. بر اساس قانون برنامه پنجم توسعه یك در هزار فروش برای كمك به تشكلها استفاده میشود. در حال حاضر این كمك مالی به تشكلهای همسو با معاونت تشكلها بسیار بیشتر است.
از سوی دیگر دخالت برخی اتاقهای استانی عملا شائبه ورود به بحث انتخابات را داغ كرده است. برای مثال اتاق تهران چند هفته قبل اعلام كرد به تشكلهای ملی نیمی از حق عضویت پرداختی اعضای آنها را باز میگرداند و با این كار در عمل این بحث كه كمك مالی با هدف انتخاباتی صورت میگیرد را تقویت كرد.
از سوی دیگر در معاونت تشكلها در سالهای اخیر بارها بحث دخالت در اساسنامه تشكلها مطرح بوده است و این موضوع اختلافات زیادی میان اتحادیه حق العمل كاران گمركی و اتاق بازرگانی را ایجاد كرد.
داشتن كرسی، ابزاری برای معاونت تشكلها
اما یكی از مهمترین ابزارها برای همراه كردن تشكلها، استفاده از اهرم فشار داشتن كرسی در هیات نمایندگان اتاق بازرگانی بود. در دوره هشتم شاهد بودیم كه بسیاری از تشكلهایی كه در دورههای قبلی دارای كرسی ثابت در هیات نمایندگان بودند كرسی خود را از دست دادند و در مقابل به شكل كاملا غیرقانونی بسیاری از تشكلها دارای رای شدند.
قانون اتاق بازرگانی كه به تصویب مجلس شورای اسلامی رسیده است درباره تشكلهایی كه در اتاق بازرگانی حق داشتن كرسی را دارند در ماده 11 میگوید از هر اتحادیه و سندیكای وابسته به اتاق ایران یك نفر برای عضویت در هیات نمایندگان انتخاب و معرفی میشود.
در این ماده به صراحت تنها نمایندگان اتحادیهها و سندیكاها حق عضویت در هیات نمایندگان را دارند اما در این دوره ما شاهد عضویت فدراسیونها، كنفدراسیونها و انجمنهای مختلف هستیم در حالی كه تشكلهایی با همین عنوان و ثبت شده در اتاق بازرگانی حق رای پیدا نكردهاند. از سوی دیگر مجامع بسیاری از تشكلهای غیرهمسو با معاونت تشكلها به دلیل عدم حضور نماینده اتاق برگزار نشده است.
امكان حضور تشكلهای خارج از اتاق
حال باید به سوال اصلی بازگشت. آیا تشكلهای غیرعضو اتاق برای ساماندهی نیاز به عضویت در اتاق بازرگانی دارند؟ با توجه به آییننامه اتاق هیچ نیازی به عضویت آنها در اتاق نیست و موارد نظارت، نحوه نظارت و ضمانت اجرایی همگی بدون عضویت قابل استفاده است.
در حقیقت بسیاری از این تشكلها دارای اعضایی هستند كه دارای كارت عضویت و بازرگانی هستند و به اتاق پرداخت مالی انجام میدهند، به همین دلیل حتی كمك مالی اتاق به تشكلهای غیرعضو قابلیت دفاع دارد. تنها تفاوتی كه میتوان برای تشكلهای عضو و غیرعضو قائل شد مساله داشتن كرسی در هیات نمایندگان اتاق ایران است.
اما در مقابل اگر معاونت تشكلها بخواهد به روش سابق اداره شود و اتاق در امور داخلی تشكلها دخالت كند، طبیعتا این موضوع برای تشكلهای غیرعضو اتاق بازرگانی ممكن نیست پس باید تمام تشكلها به عضویت اتاق درآیند. در حقیقت اگر اتاق بازرگانی حركت در چارچوب آییننامه خود را بپذیرد دیگر مشكلی برای ساماندهی تشكلها وجود ندارد.