پژوهشکده هنرهای سنتی بر لبه نابودی
این روزها که بحث حذف یا ادغام پژوهشکده هنرهای سنتی مطرح شده است. باید گفت حذف پژوهشکده هنرهای سنتی؛ فقط حذف یک پژوهشکده نیست. این تصمیم ناگهانی و سلیقه ای ناقوس مرگ هنر و آرزوی توسعه صنایع دستی است.
یادداشت آقای محمدعلی ودود درباره این مجموعه، بهانه ای شد تا بار دیگر به اهمیت یکی از قدیمی ترین نهادهای علمی و فرهنگی کشور فکر کنم. پژوهشکده هنرهای سنتی صرفاً یک ساختمان یا یک واحد اداری نیست؛ این مجموعه حاصل بیش از یک قرن تجربه، آموزش، پژوهش و تربیت نسل های متعدد هنرمندان و استادکاران ایرانی است. سال ۱۳۸۴ برای نخستین بار وارد ساختمان سازمان میراث فرهنگی شدم.
به گزارش تین نیوز، فضایی زنده و خلاق که در آن هنرمندان، پژوهشگران و صنعتگران برجسته کشور فعالیت می کردند. مجموعه ای که حتی اگر اهل هنر هم نبودی، جذابیت آن را احساس می کردی. اما امروز پرسش اصلی این نیست که پژوهشکده هنرهای سنتی باقی می ماند یا حذف می شود. پرسش مهم تر این است: چرا نهادهایی با این سابقه و ظرفیت، به نقطه ای رسیده اند که حذف یا ادغام آنها به یک گزینه تبدیل شده است؟ واقعیت این است که مشکل فقط کمبود بودجه نیست.
در سال های گذشته پژوهشگاه ها و پژوهشکده های مختلفی در حوزه میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری فعالیت کرده اند و در کنار آنها صندوق های تخصصی تأمین مالی نیز شکل گرفته اند. اما حلقه ای که باید میان «پژوهش»، «سرمایه»، «بازار» و «بخش خصوصی» ایجاد می شد، هیچ گاه به شکل مؤثر شکل نگرفته است. امروز حجم عظیمی از دانش، اسناد، تجربه و سرمایه انسانی در مجموعه های پژوهشی کشور وجود دارد، اما این ظرفیت کمتر به توسعه کسب وکار، اشتغال، صادرات و خلق ارزش اقتصادی منجر شده است. به همین دلیل به جای آنکه فقط درباره حذف یا ابقای پژوهشکده صحبت کنیم، باید درباره احیای آن فکر کنیم. پژوهشکده هنرهای سنتی می تواند: مرکز ملی نوآوری هنرهای سنتی باشد.
بانک دانش هنرهای ملی ایران را ایجاد کند.
مرجع آموزش و استانداردسازی هنرهای سنتی شود.
به توسعه اقتصاد هنر و صادرات صنایع فرهنگی کمک کند.
شبکه نخبگان و استادکاران هنرهای ملی را سازماندهی کند.
با استفاده از ظرفیت بخش خصوصی، پروژه های ملی توسعه هنرهای سنتی را اجرا کند.
به یکی از مراکز دیپلماسی فرهنگی ایران در سطح منطقه تبدیل شود.
موضوع اصلی امروز حفظ یک ساختمان یا چند ردیف سازمانی نیست. مسئله این است که آیا می توان این میراث ارزشمند را به نهادی پویا، نوآور و اثرگذار برای آینده ایران تبدیل کرد یا خیر. پژوهشکده هنرهای سنتی بخشی از حافظه فرهنگی ایران است؛ اما حافظه فرهنگی زمانی زنده می ماند که بتواند برای آینده نیز ارزش خلق کند.
