◄ تاثیر رفتار و فرهنگ رانندگی در ایمنی ترافیک

وبلاگ تین نیوز، حسین قاسمی نژاد | مرگ تقریبا 20 هزار نفر از هموطنان در تصادفات رانندگی در یك‌سال، كشته شدن سالیانه بیش از 5000 موتورسوار در كشور، دو برابر بودن مرگ و میر در اثر حوادث رانندگی در کشور نسبت به میانگین جهانی چنان برای مردم امری طبیعی شده است كه دیگر حتی بدان نه به مثابه یك مسئله، بلکه امری رایج و طبیعی می‌نگریم. گویی پذیرفته ایم این حوادث بخشی اجتناب‌ناپذیر از ماشینی شدن زندگی است. 

شتاب‌زدگی و تعجیل راننده، خواب آلودگی راننده، سرعت و سبقت غیرمجاز، عدم توجه به جلو، حواس پرتی و موارد از این قبیل توجیهاتی است که به کرات به عنوان علل تصادفات و کشته و زخمی شدن افراد ذکر می‌شود. 

مخرج مشترک علل مذکور، ارتباط آن با فرد (شخص راننده) و مقصرشناخته شدن او و گرفتن انگشت اتهام به سمت خطا و اشتباهات رانندگی و بالاخص فرهنگ رانندگی اوست. در نگاه اول و ظاهری به نظر می‌رسد که این تبیین ها چندان هم نادرست نیستند چرا که بسیاری از کارشناسان و خبرگان تصادفات بر آنها مهر تأیید می‌زنند. اما با تحلیل و تاملی عمیق می‌توان متوجه شد که علت بنیادی و اصلی سوانح رانندگی و آمار بالای کشته و مجروح شدن افراد چیزی فراتر از خطاهای اجتناب‌ناپذیر و حتی طبیعی انسانی است. 

با ذكر این مقدمه به مهمترین عوامل درونی انسان كه منجر به چنین حوادث ناگواری می شود اشاره می نماییم :
1- ریسك پذیری رانندگان: راننده وسیله نقلیه در زمان انجام تخلف ابتدا به طور لحظه ای با در نظر گرفتن منافع حاصل از انجام تخلف، نسبت به انجام این موضوع اقدام می نماید كه فارغ از تبعات انجام تخلف مرتكب رفتاری غیرمعمول در جامعه می شود.
2-خودنمایی: براساس آمارها 31 درصد تلفات حوادث رانندگی در سن جوانی 18 تا 29 سالگی می باشد و به این دلیل است كه اكثر رانندگان جوان برای جلب توجه در سطح جاده و معابر شهری اقدام به رانندگی غیرعادی می نمایند. این قبیل رانندگان اقدام به برخی حركات نمایشی و تخلفات رانندگی می پردازند كه هم خود و هم دیگران را در معرض خطر قرار می دهند.
3- خودبرتربینی و غرور: این قبیل افراد در زمان رانندگی با انجام تخلفات، منافع خود را در زمان رانندگی ترجیح می دهند و منافع سایر شهروندان را به خطر می اندازند و موجبات وقوع حادثه را فراهم می آورند.
4- بی اطلاعی راننده: گاهی رانندگانی وجود دارند كه به علت كمبود اطلاعات و ناآگاهی اقدام به انجام تخلفاتی می نمایند كه خود از عواقب آن بی اطلاع هستند. در این بحث، رسانه ها و جراید و بالا بردن سطح فرهنگ نقش بسزایی دارد.
5- عوامل روحی: عوامل روحی فرد را می توان به خشم و عصبانیت، استرس، هیجان، اضطراب و ... نام برد به طوریكه راننده در حالت خشم و اضطراب به راحتی تمركز خود را از دست داده و مرتكب تخلف می شود. در این مورد رفتار راننده از حالت طبیعی خارج شده و دیگر برخود تسلط ندارد بنابراین تخلفی را انجام داده و مهمتر ازآن تصادفی را رقم می زند. 

از سوی دیگر تفاوت بین كارآیی و رفتار راننده وجود دارد كه در این بخش به آن می پردازیم:
تشخیص بین کارایی راننده با رفتار راننده بسیار حیاتی است در نتیجه عدم تشخیص بین این دو موضوع تاکنون ابهامات به وجود آورده و هنوز هم پیش می آورد. این دو مفهوم عبارتند از کارایی راننده: کاری که راننده می تواند انجام دهد و مربوط است به دانش، مهارت، قابلیت های ادراکی و تشخیصی راننده است اما رفتار راننده کاری است که راننده با این خصوصیت ها انجام دادن آن را انتخاب می کند برای مثال، احتمال رخ دادن و شدت یک تصادف به زمان واکنش راننده وابسته است و این یکی از خصوصیات كارآیی راننده است. درهر حال نتیجه به سرعت خودرو هم بستگی دارد. رانندگان مختلف سرعت های مختلفی را انتخاب می كنند. قابلیت قضاوت در مورد سرعت و قابلیت کنترل خودرو جنبه هایی از كارآیی راننده هستند. 

موضوع دیگر تاثیر رفتار و دانش است به طوریكه، یک نظرسنجی غیررسمی که توسط لئوناردایونس در یک نشست بین المللی ایمنی و ترافیك انجام شده است بیان می کند برخی از متخصصان ایمنی دارای میزان خطر بسیار بالاتر از حد متوسط هستند. بنابراین آن چیزی که از نظر ایونس اهمیت حیاتی دارد رفتار است؛ نه دانش زیرا داده های عینی از رفتارهای افراد متخصص از طریق اندازه گیری سرعت این افراد در كشور فنلاند و در حال عزیمت به محل یک نشست ملی ایمنی جاده ای به دست آورده شده است. 
از بین تعداد 18 محقق که رادار توانسته بود آن ها را در منطقه سرعت km/h 60 رهگیری كند، تعداد 9 نفر از آنها دارای سرعتی بالاتر از km/h 70 بوده ، 6 نفر دارای بیش از km/h 80 بوده و تعداد سه نفر نیز به سرعت km/h 90 رسیده بودند و به طور متوسط سرعت رانندگی محققان بیشتر از متوسط سرعت عموم مردم بوده است.
هرچند دو عاملی که به طور عمده خطر فردی را در ترافیک تعیین می کنند؛ عبارتند از:
1- رفتار فردی
2- رفتار دیگر استفاده کنندگان در جاده
در حالی که رفتار در هر فرد 100 درصد تحت کنترل خود اوست، رفتار انتخاب شده بیشتر تحت تاثیر نرم های اجتماعی و سیاست عمومی، به خصوص قوانین ترافیکی است.
همچنین نقش قوانین ترافیک کمرنگ شده است، زیرا به اندازه كافی حمایت عمومی را به خود جلب نکرده و در واقع مورد بی مهری و خصومت عمومی قرار گرفته است. 

با توسعه فرهنگ و آموزش تا حدودی بر این مشكلات فائق آییم:
برای حل مشكلات ذكر شده نیاز به توسعه فرهنگی داریم، توسعه فرهنگی در هر كشور در گرو حل معضلات عمومی آن جامعه می باشد، یكی از مشكلات مربوط در چگونگی مواجه افراد با همدیگر یا همان فرهنگ عمومی می باشد. 

كشورهای پیشرفته اعتبارات و نیروی انسانی فراوانی را در زمینه تحقیقات و فن آوری های جدید مرتبط با موضوع هزینه می نمایند تا بتوانند ضمن نهادینه نمودن رفتارهای صحیح در بین عموم از ضررهای اقتصادی ناشی از اتلاف وقت در جابجایی افراد در سطح معابر درون شهری و برون شهری و از خستگی به وجود آمده از توقف های طولانی كه از مشكل عبور و مرور ناشی می گردد جلوگیری کرده و یا آن را تقلیل دهند. هر اندازه كشور توسعه یافته تر باشد محاسبه این گونه هزینه ها دقیق تر است. 

در عرصه ترافیك با عوامل انسان، خودرو، جاده، قوانین و مقررات مواجه می‌باشیم كه عامل انسان به دلیل اینكه خود سازنده خودرو، طراح و اجرا كننده راه و وضع كننده قوانین و مقررات است اساسی ترین نقش را در حل مشكلات ایفاء می نماید.
در این رابطه می توان گفت اگر جاده ها استاندارد طراحی و اجرا شده باشند، خودروها استاندارد طراحی و ساخته شده باشند، مقررات بر طبق شرائط تصویب و دقیق اجرا شده باشند لیكن به عامل انسان به عنوان ( عابر و راننده ) بهای لازم داده نشود مشكل هم چنان باقی خواهد ماند به همین دلیل است كه به سامان كردن رفتار این گروه بر محور آموزش ( آموزش و اصلاح فرهنگ رفتاری ) اهمیت می یابد و طی یك فرایند در محیط های متعدد و رسانه های جمعی متنوع و به وسیله سازمان ها و نهادهای مختلف مرتبط به روش های متفاوت انجام، اعلام و سیاستگذاری و آموزش داده می شود. 

از این رو در جهت ارتقای فرهنگ ترافیك و در نتیجه افزایش ایمنی و كاهش تصادفات، محیط های آموزشی به جهت محاط بودن بر رفتارهای انسانی و تاثیر متقابل محیط و فرد بر هم می توانند در رفتار سازی انسانها موثر باشند که از جمله آنها می توان به محیط های  خانواده، مهدهای کودک، دبستان، متوسطه ( راهنمایی – دبیرستان ) آموزش در دانشگاه ها و موسسات آموزش عالی اشاره کرد.